Wieś Şirince

Posłuchaj przez chwilę. Gdzieś w dole chochla brzęczy o miedziany garnek. W powietrzu unosi się zapach zgniecionych owoców, ciepłego chleba i suszonych ziół. Promienie słońca padają na białe, otynkowane ściany i ciemne, drewniane belki. Bruk lekko drży pod stopami. Şirince leży w zagłębieniu zielonych wzgórz, około ośmiu kilometrów od miasta Selçuk. Winnice i sady brzoskwiniowe pną się po zboczach ze wszystkich stron. Ta wioska najpierw ukazuje się nosowi i uszom – wzrok wyłania się chwilę później.

Przez wieki była to greckoprawosławna wioska, a jej stara nazwa była żartem samym w sobie. Nazywała się Çirkince, co po turecku oznacza mniej więcej „brzydka”. Legenda głosi, że pierwsi osadnicy celowo wybrali tę nazwę. Chcieli trzymać obcych z dala od swojej żyznej doliny, więc mówili wszystkim, że to miejsce jest brzydkie. Historia może być prawdziwa, a może nie. Nazwa jest jednak dobrze udokumentowana i przylgnęła do tej doliny przez setki lat.

Potem nadszedł rok 1923. Po wojnie między Grecją a Turcją oba kraje zgodziły się na wymianę swoich mniejszości. Greckie rodziny chrześcijańskie z tej wioski spakowały, co mogły unieść, i wyjechały do Grecji. Muzułmańskie rodziny, wysiedlone z regionu wokół Salonik w północnej Grecji, przybyły, aby zająć ich miejsce. Odziedziczyły domy, kaplice i sady zbudowane przez ludzi, których nigdy nie spotkały. W 1926 roku wioska otrzymała obecną nazwę Şirince, co oznacza „przyjemny”. Stary żart w końcu został sprostowany.

Przyjrzyj się domom, gdy idziesz. Większość z nich jest zbudowana w ten sam sposób. Parter jest z surowego kamienia, zbudowanego dla zwierząt, narzędzi i beczek. Piętro ma konstrukcję szachulcową, jest otynkowane na biało i często nachylone nad drogą na drewnianych wspornikach. Okna są obramowane z ciemnego drewna, a niektóre pokoje na piętrze tworzą zamknięte wykusze, które łapią światło. To greckie domy z XIX wieku, zaadaptowane przez sto lat tureckiego życia rodzinnego. Niewiele wiosek w regionie zachowało tę strukturę w tak kompletnym stopniu.

Şirince słynie dziś przede wszystkim z win owocowych. Piwnice i sale degustacyjne zajmują partery starych domów. Wina produkowane są z brzoskwiń, jeżyn, morw, pigw, melonów i innych owoców. Są słodkie, o niskiej zawartości alkoholu i rozlewane do małych kieliszków do degustacji. Uprawa winorośli sięga czasów greckich mieszkańców wsi, którzy wytwarzali wino na tych samych zboczach. Wersje owocowe pojawiły się później i pomogły przekształcić spokojną wioskę rolniczą w atrakcję turystyczną.

Z czasów greckich zachowały się dwa kościoły. Kościół św. Jana Chrzciciela stoi w dolnej wiosce – kamienna bazylika z XIX wieku, która została odrestaurowana i czasami organizuje wystawy. Wyżej na wzgórzu znajdują się pozostałości drugiego kościoła, bardziej zrujnowanego i otwartego na niebo. Wewnątrz odrestaurowanego kościoła warto zwrócić uwagę na zachowane fragmenty malowanego tynku na ścianach. W tych pomieszczeniach gromadziła się wiejska wspólnota aż do dnia, w którym cała społeczność opuściła wioskę.

Główna aleja pełni również funkcję targu. Na straganach można kupić ręcznie robione koronki, mydło z oliwy z oliwek, suszone figi, sznurki czerwonej papryki, syrop z granatów i słoiki lokalnego miodu. Kobiety z wioski gotują gözleme, cienki, płaski chleb podgrzewany na blasze w kształcie kopuły i owijany serem lub zieleniną. Oliwa z oliwek to tu poważny biznes — okoliczne gaje zasilają małe lokalne tłocznie, a degustacja jest mile widziana. Ceny można negocjować, ale uprzejmie. Sprzedawcy słyszeli już wielokrotnie każdą ofertę otwarcia.

W grudniu 2012 roku ta cicha wioska na krótko stała się jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc na Ziemi. Wyznawcy tak zwanej przepowiedni kalendarza Majów twierdzili, że koniec świata nastąpi 21 grudnia tego roku. Şirince, jak twierdzili, emanowała pozytywną energią, która miała ją oszczędzić. Tysiące turystów i dziennikarzy napłynęło, aby się tam wybrać. Hotele były pełne, wino wyprzedane, a koniec świata nie nastąpił. Mieszkańcy wciąż opowiadają tę historię z powagą i lekkim uśmiechem.

Tuż za wzgórzem znajduje się jedna z najbardziej niezwykłych szkół w Turcji. Wioska Matematyczna Nesin, założona przez matematyka Alego Nesina, uczy czystej matematyki uczniów, którzy przychodzą tu dobrowolnie, latem i zimą, po prostu dla przyjemności. Zajęcia odbywają się w otwartych, kamiennych amfiteatrach wśród drzew oliwnych. Nie ma egzaminów ani dyplomów. W 2018 roku Nesin otrzymał ważną międzynarodową nagrodę za stworzenie szkoły. Znajduje się ona w odległości krótkiego spaceru od wioski.

Poza sklepami, rytm życia jest tu wciąż rolniczy. Jesień przynosi zbiory winogron i oliwek, a przyczepy z owocami turkoczą po uliczkach. Wiosna pokrywa wzgórza dzikimi kwiatami i owocami z sadów brzoskwiniowych. Wiele rodzin wciąż tłoczy własny olej i suszy własne zioła na dachach. Zejdź z głównej drogi, a znajdziesz kurniki, stosy drewna i dziedzińce, gdzie codzienne życie toczy się tak samo, jak przed przybyciem gości.

Wspinaj się, jeśli możesz, w kierunku górnej granicy wioski. Uliczki są wąskie, tłumy przerzedzone, a bruk zmienia się w szorstki kamień. Stamtąd widok obejmuje całą misę doliny – kryte dachówką dachy piętrzące się na zboczu, białe mury między cyprysami a drzewami owocowymi i winnice ciągnące się aż do grzbietu. Ten widok kosztuje tylko krótki, stromy spacer. Załóż buty z przyczepnością, bo pokolenia stóp wygładziły te kamienie.

Zanim wyjdziesz, znajdź mur w cieniu i zatrzymaj się na chwilę. Posłuchaj jeszcze raz – ta sama chochla, te same ptaki, skuter wspinający się na wzgórze. Dwie społeczności zbudowały to miejsce, jedna po drugiej, i żadna z nich nie nazwałaby go dziś brzydkim. Dolina zachowuje swoje dawne zwyczaje związane z owocami, oliwą, winem i rozmowami. Jesteś teraz w środku tej ciągłości, kolejny głos niosący się wzdłuż drogi. Weź powolny oddech, zanim droga poniesie cię z powrotem w dół.