Γκόμπεκλι Τεπέ

Ξεκινήστε με τον άνεμο. Το Γκόμπεκλι Τεπέ βρίσκεται σε μια ασβεστολιθική κορυφογραμμή πάνω από μια μεγάλη πεδιάδα και σχεδόν τίποτα δεν διαταράσσει τον αέρα. Μια σύγχρονη στέγη καλύπτει τώρα την ανασκαφή και ο άνεμος κινείται κόντρα σε αυτήν με αργό, σταθερό ρυθμό. Κάτω από εσάς, από το μονοπάτι, το έδαφος ανοίγει σε κύκλους από όρθια πέτρα. Ο ασβεστόλιθος είναι ανοιχτόχρωμος χρυσός και στον ήλιο φαίνεται σχεδόν λευκός. Όταν περνάει ένα σύννεφο, οι σκιές βαθαίνουν στις σκαλιστές γραμμές και τα ζώα στους πυλώνες γίνονται πολύ πιο εύκολα ορατά.

Αυτοί οι κύκλοι είναι περίπου 11.000 ετών. Αυτός ο αριθμός αξίζει να καθίσετε μαζί του. Οι άνθρωποι που έκοψαν και ύψωσαν αυτούς τους πυλώνες δεν είχαν κεραμικά, μεταλλικά εργαλεία, γραφή και τροχό. Η γεωργία μόλις ξεκινούσε σε αυτήν την περιοχή. Δούλευαν ασβεστόλιθο με πέτρα. Η τοποθεσία είναι παλαιότερη από τις πυραμίδες της Αιγύπτου κατά αρκετές χιλιάδες χρόνια και παλαιότερη από το Στόουνχεντζ κατά παρόμοιο περιθώριο. Για πολύ καιρό, οι αρχαιολόγοι δεν περίμεναν από τους κατασκευαστές αυτής της περιόδου να επιχειρήσουν κάτι σε αυτή την κλίμακα.

Οι πυλώνες έχουν σχήμα Τ. Κάθε ένας έχει έναν μακρύ όρθιο άξονα με ένα φαρδύ επίπεδο μπλοκ στην κορυφή. Η μεγαλύτερη βάση έχει ύψος αρκετά μέτρα. Δύο από αυτές βρίσκονται στο κέντρο κάθε περιβόλου, αντικριστά, με μικρότερους πυλώνες τοποθετημένους σε έναν περιμετρικό τοίχο. Κοιτάξτε προσεκτικά το κεντρικό ζευγάρι. Πολλοί φέρουν χέρια που τρέχουν στα πλάγια τους, με τα χέρια να συναντώνται μπροστά, πάνω από μια σκαλιστή ζώνη. Δεν πρόκειται για απλές κολόνες. Είναι στυλιζαρισμένες ανθρώπινες ή ανθρωπόμορφες φιγούρες.

Τα σκαλίσματα είναι ο λόγος που οι άνθρωποι μένουν περισσότερο από όσο σχεδίαζαν. Αλεπούδες με ορατά δόντια. Φίδια σε σειρές, με κεφάλια στραμμένα προς τα κάτω. Αγριογούρουνα, γερανοί, σκορπιοί, γύπες, πάπιες. Μερικά είναι σκαλισμένα σε χαμηλό ανάγλυφο, έτσι ώστε το ζώο να κάθεται ελαφρώς περήφανο στην επιφάνεια. Άλλα είναι σκαλισμένα πλήρως κυκλικά και φαίνονται να κατεβαίνουν από την πέτρα. Η επιλογή είναι αποκαλυπτική. Πρόκειται κυρίως για επικίνδυνα ή θηραματοφάγα ζώα, όχι αυτά που θα ήθελε ένας κυνηγός για δείπνο.

Να μια λεπτομέρεια που εκπλήσσει τους περισσότερους επισκέπτες. Οι τοπογράφοι έφτασαν σε αυτόν τον λόφο δεκαετίες πριν ξεκινήσει η ανασκαφή. Σε μια έρευνα κατά τη δεκαετία του 1960, οι σπασμένες κορυφές των πυλώνων σημειώθηκαν και ερμηνεύτηκαν ως ταφόπλακες από μια πολύ μεταγενέστερη περίοδο. Ο τύμβος διαγράφηκε. Ο Γερμανός αρχαιολόγος Klaus Schmidt επέστρεψε σε αυτό το παλιό αρχείο, επισκέφθηκε τον χώρο τη δεκαετία του 1990 και αναγνώρισε τι ήταν στην πραγματικότητα η πέτρα. Διηύθυνε τις εργασίες εδώ μέχρι τον θάνατό του το 2014.

Η δεύτερη έκπληξη είναι ότι οι περίβολοι θάφτηκαν. Όχι από κατολίσθηση ή πλημμύρα - από ανθρώπους. Κάποια στιγμή οι κατασκευαστές γέμισαν τους κύκλους με μπάζα, θραύσματα πέτρας και οστά ζώων, συμπύκνωσαν τον χώρο και κάλυψαν ολόκληρη την κατασκευή. Στη συνέχεια, σε ορισμένες περιπτώσεις, έχτισαν ξανά από πάνω. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα γλυπτά σώζονται σε τόσο καλή κατάσταση. Τα ιζήματα τα προστάτευαν από τον παγετό, τη βροχή και τους λεηλάτες για χιλιάδες χρόνια. Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα γιατί έγινε η ταφή.

Για χρόνια η τυπική ερμηνεία υποστήριζε ότι αυτός ήταν ένας τόπος συγκέντρωσης χωρίς μόνιμο πληθυσμό. Οι ανασκαφείς δεν βρήκαν σαφή συνηθισμένα σπίτια, καμία οικιακή εστία του συνηθισμένου είδους και καμία εμφανή πηγή νερού στην κορυφή του λόφου. Αυτή η ερμηνεία έχει έκτοτε αναθεωρηθεί. Πιο πρόσφατες εργασίες έχουν βρει στοιχεία που υποδεικνύουν κάποια μορφή οικισμού, συμπεριλαμβανομένων δεξαμενών σκαμμένων στο βράχο. Η εικόνα εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διαμάχης, η οποία αποτελεί μια φυσιολογική και υγιή κατάσταση για έναν χώρο υπό ενεργή ανασκαφή.

Ο χώρος άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο οι ερευνητές μιλούν για την αρχή της γεωργίας. Η παλαιότερη υπόθεση ήταν προς μία κατεύθυνση: οι άνθρωποι εγκαθίστανται, καλλιεργούν, παράγουν πλεόνασμα και μόνο τότε χτίζουν μνημεία. Το Γκιόμπεκλι Τεπέ υποδηλώνει ότι η ακολουθία μπορεί να είναι λιγότερο τακτοποιημένη. Μεγάλος αριθμός ανθρώπων οργανώθηκε για να λατομεί, να μετακινείται και να ανυψώνει βαριές πέτρες εδώ πριν από την καθιέρωση της γεωργίας στην περιοχή. Η τροφοδοσία ενός συνεργείου εργασίας με αυτό το μέγεθος μπορεί από μόνη της να ώθησε τη στροφή προς τη γεωργία.

Περπατήστε στις άκρες του οροπεδίου και μπορείτε να βρείτε τα λατομεία. Οι ημιτελείς πυλώνες εξακολουθούν να βρίσκονται εκεί που κόβονταν, προσαρτημένοι κατά μήκος της μίας πλευράς στο βράχο. Ένας από αυτούς είναι πολύ μεγαλύτερος από οποιονδήποτε πυλώνα που έχει ανεγερθεί ποτέ στον χώρο και εγκαταλείφθηκε πριν απελευθερωθεί. Μπορείτε να δείτε τα σημάδια κοπής γύρω του. Το να στέκεστε δίπλα σε ένα ημιτελές κομμάτι δίνει μια πιο καθαρή αίσθηση της εργασίας από ό,τι οποιοσδήποτε ολοκληρωμένος περίβολος.

Το Γκιόμπεκλι Τεπέ δεν είναι το μόνο. Οι αρχαιολόγοι που εργάζονται σε αυτό το τμήμα της επαρχίας Şanlıurfa έχουν εντοπίσει μια ολόκληρη ομάδα σχετικών τοποθεσιών από την ίδια περίοδο. Το ερευνητικό πρόγραμμα που τα καλύπτει ονομάζεται Taş Tepeler, που σημαίνει Πέτρινοι Λόφοι. Το Καραχαντέπε είναι το πιο γνωστό από τα άλλα και έχει αναδείξει αξιοσημείωτες ανθρώπινες φιγούρες σκαλισμένες σε βράχο. Αυτό που έμοιαζε με έναν μοναδικό εξαιρετικό χώρο αποδείχθηκε ότι ήταν μέρος ενός δικτύου. Αυτή η αναμόρφωση έγινε τα τελευταία χρόνια.

Η UNESCO πρόσθεσε το Γκιόμπεκλι Τεπέ στον κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 2018. Ένα μόνιμο καταφύγιο προστατεύει πλέον τις κύριες περιοχές ανασκαφών από τη βροχή και τον ήλιο, και υπερυψωμένα μονοπάτια κρατούν τους επισκέπτες μακριά από την αρχαιολογία. Η Σανλιούρφα βρίσκεται σε μικρή απόσταση με το αυτοκίνητο, και το αρχαιολογικό μουσείο της φιλοξενεί υλικό από τον χώρο και από την ευρύτερη περιοχή. Η επίσκεψη στο μουσείο και τον λόφο την ίδια μέρα βοηθάει. Τα μικρά ευρήματα εξηγούν τις μεγάλες πέτρες, και οι μεγάλες πέτρες εξηγούν τα μικρά ευρήματα.

Τα εργαλεία αξίζουν μια σκέψη. Δεν υπήρχε μέταλλο εδώ. Οι εργάτες διαμόρφωσαν σκληρό ασβεστόλιθο χρησιμοποιώντας σκληρότερη πέτρα - πυριτόλιθο και άλλο σκληρό βράχο - χτύπησαν, λειοποίησαν και αντικατέστησαν καθώς οι άκρες αμβλύνονταν. Οι εκσκαφείς έχουν ανακτήσει μεγάλο αριθμό αυτών των εργαλείων γύρω από τους περιβόλους. Κάθε κολόνα αντιπροσωπεύει έναν τεράστιο αριθμό ωρών επαναλαμβανόμενης, προσεκτικής εργασίας, που γινόταν από ανθρώπους που έπρεπε ακόμα να βρίσκουν τροφή κάθε μέρα.

Κανείς δεν ξέρει ακριβώς τι συνέβαινε μέσα στους κύκλους. Δεν υπάρχουν γραπτά αρχεία από αυτήν την περίοδο, επειδή η γραφή δεν υπήρχε ακόμα πουθενά. Οι ερμηνείες κυμαίνονται από θρησκευτικές τελετές μέχρι γλέντια και από ταφικές τελετές μέχρι συναντήσεις μεταξύ διάσπαρτων ομάδων. Οι ανασκαφείς έχουν βρει μεγάλες ποσότητες οστών ζώων και μεγάλες πέτρινες δεξαμενές που μπορεί να χρησιμοποιήθηκαν για τη ζύμωση ενός ποτού σιτηρών. Πέρα από αυτό, η ειλικρίνεια απαιτεί να παραδεχτούμε πόσο πολλά είναι ακόμα εικασίες.

Πριν φύγετε, βρείτε ένα σημείο στο μονοπάτι όπου μπορείτε να δείτε καθαρά έναν κεντρικό κολόνα. Κοιτάξτε τα χέρια σκαλισμένα στην πρόσοψή του, τα δάχτυλα σχεδόν ακουμπούν. Κάποιος τα διαμόρφωσε με ένα πέτρινο εργαλείο, δουλεύοντας κοντά στην επιφάνεια, πιθανώς για πολύ καιρό. Δεν σκεφτόντουσαν εσάς. Σκεφτόντουσαν τη φιγούρα και όποιον άλλον θα στεκόταν εδώ. Η πεδιάδα από κάτω έχει αλλάξει. Ο άνεμος όχι. Ούτε τα χέρια στην πέτρα έχουν αλλάξει.