شهر قدیمی آماسیا

به رودخانه برسید و اول آنجا توقف کنید. یشیل‌ایرماک، رودخانه سبز، از میان شهر می‌گذرد، تند و ابری، زیر پل‌های سنگی و آهنی کوتاه. ردیفی از خانه‌های سفید عثمانی درست در کنار آن قرار دارند، طبقات چوبی بالایی بر روی پایه‌هایی بر روی آب خم شده‌اند. پشت سر آنها، صخره‌ای عمودی به سمت نور بالا می‌رود و درهای تاریک عظیمی در آن صخره، در ارتفاع بالا، قرار دارند. پرستوها از بین خانه‌ها و صخره عبور می‌کنند. کل صحنه در یک چرخش آهسته سر شما جای می‌گیرد.

آن درها مقبره‌های سلطنتی هستند. در قرن سوم پیش از میلاد، این شهر که در آن زمان آماسیا نامیده می‌شد، پایتخت پونتوس شد، پادشاهی که تبار ایرانی را با فرهنگ یونانی در هم می‌آمیخت. پادشاهان اولیه آن در اینجا، در اتاق‌هایی که مستقیماً در صخره کنده شده بودند، قاب‌بندی شده با نماهای تراشیده شده و دسترسی به آنها از طریق پله‌های سنگی بود، دفن شدند. چندین مقبره، گروه سلطنتی اصلی بالای شهر قدیمی را تشکیل می‌دهند و مقبره‌های بیشتری در امتداد دره پراکنده شده‌اند. ساکنان آنها مدت‌هاست که رفته‌اند. معماری قدرت، در مقیاس کامل، باقی مانده است.

می‌توانید از آنها بالا بروید. یک مسیر پلکانی از کوچه‌های کنار رودخانه به تراس مقبره منتهی می‌شود و پیاده‌روی حدود یک ربع ساعت طول می‌کشد. از نزدیک، مقیاس چشمگیر است. درها بسیار بلندتر از یک فرد هستند. در اطراف برخی از مقبره‌ها، یک راهروی تراشیده شده، بنای یادبود را از سنگ زنده جدا می‌کند، بنابراین هر مقبره به عنوان یک بلوک مستقل در داخل صخره به نظر می‌رسد. پس از تاریکی هوا، نورافکن‌ها نماها را از تاریکی شب بیرون می‌آورند و درخشش آن از هر پل شهر قابل مشاهده است.

آماسیا مردی را پرورش داد که کل جهان باستان را توصیف کرد. استرابو، جغرافیدان، حدود ۶۴ سال قبل از میلاد در اینجا متولد شد، زمانی که پونتوس در حال سقوط به روم بود. کتاب هفده جلدی او، جغرافیا، کامل‌ترین اثر جغرافیایی باقی مانده از دوران باستان، سرزمین‌هایی از اسپانیا تا هند را توصیف می‌کند. او همچنین در مورد زادگاه خود نوشت و تنگه رودخانه و قلعه بالای آن را ستایش کرد. یک مجسمه مدرن از او در کنار آب ایستاده است و کره‌ای را که هرگز ندیده بود اما به هر حال توصیف کرده بود، در دست دارد.

در بالای مقبره‌ها، دیوارهای قلعه هارشن، خط الراس قله را دنبال می‌کنند. این صخره در دوران باستان مستحکم شده و توسط هر قدرتی که پس از آن آمد، به نوبت رومی، بیزانسی و عثمانی، تعمیر شده است، زیرا هر کسی که این صخره را در دست داشت، جاده رودخانه از میان کوه‌ها را نیز در دست داشت. رسیدن به قله آن نیاز به تلاش یا تاکسی دارد و پاداش آن، منظره کلاسیک است. رودخانه پایین، شهری که در امتداد آن پیچیده شده است، و باغ‌هایی که دره را در هر دو جهت پر کرده‌اند.

در زمان عثمانی‌ها، آماسیه رتبه ویژه‌ای داشت. این شهر، شهر شاهزادگان بود. وارثان جوان تاج و تخت به عنوان فرمانداران ایالتی به اینجا فرستاده می‌شدند و پیش از اینکه احتمالاً سلطان شوند، با معلمان خود فنون کشورداری را می‌آموختند. بایزید دوم آینده، بیش از دو دهه در قرن پانزدهم بر آماسیه حکومت کرد. این ترتیب، شهر را پر از کاخ‌ها، مدارس و مقامات بلندپرواز کرد. مردم محلی به طور دقیق به شما خواهند گفت که این شهر کوچک رودخانه‌ای به آموزش حاکمان یک امپراتوری کمک کرده است.

آن حمایت، بناهای یادبودی را در امتداد سواحل به جا گذاشته است. مجموعه مسجد سلطان بایزید دوم، از دهه ۱۴۸۰، بزرگترین مجموعه است که در حیاطی سایه‌دار در نزدیکی رودخانه واقع شده و دارای یک مدرسه و کتابخانه در کنار آن است. ساختمان‌های قدیمی‌تر نیز پابرجا مانده‌اند. یک مسجد قرن سیزدهمی به خاطر مناره مارپیچی‌اش مشهور است و حاکمان سلجوقی و ایلخانی مدارس و مقبره‌هایی را در اطراف شهر به جا گذاشته‌اند. موزه آماسیا یافته‌های پراکنده، از جمله چندین مومیایی قرون وسطایی را که بازدیدکنندگان بی‌تجربه را شگفت‌زده می‌کند، جمع‌آوری کرده است.

داستان مورد علاقه شهر، یک داستان عاشقانه است. فرهاد، یک صنعتگر با استعداد، عاشق شیرین، یک شاهزاده خانم، بود. طبق روایات، برای به دست آوردن او، به او دستور داده شد که با دستان خود یک کانال آب از میان کوه حفر کند. همانطور که او به موفقیت نزدیک می‌شد، گزارش دروغینی از مرگ شیرین به او رسید و او از غم و اندوه روی صخره درگذشت. یک کانال آب قدیمی در دامنه تپه امروز نام او را بر خود دارد. آن را به عنوان افسانه‌ای که قرن‌ها در اینجا روایت شده و هنوز شیرینی و سوغاتی می‌فروشد، در نظر بگیرید.

تاریخ مدرن نیز در اینجا توقفی داشت. در ژوئن ۱۹۱۹، مصطفی کمال، که بعدها آتاتورک نامیده شد، با افسران همرزم خود در آماسیا ملاقات کرد و بخشنامه آماسیا را صادر کرد، سندی که در آن اعلام شد استقلال ملت در خطر است و خواستار تشکیل کنگره ملی شد. مورخان آن را به عنوان اولین گام مکتوب جنگ استقلال ترکیه ثبت کرده‌اند. این شهر با بناهای تاریخی و سالن اجتماعات بازسازی‌شده، خاطرات آن دوران را با دقت حفظ می‌کند. شهری آرام در کنار رودخانه، دو بار در تاریخ نقش بسته است.

در کوچه یالی‌بویو در پشت خانه‌های کنار رودخانه قدم بزنید. این‌ها ساختمان‌های شاخص شهر هستند، با قاب‌های چوبی، سفیدکاری شده، اتاق‌های بالایی آنها به سمت آب شیب دارند. چندین خانه به عنوان موزه، کافه و مهمانخانه بازسازی شده‌اند. یک عمارت قرن نوزدهمی، هازرانلار کوناگی، به عنوان یک خانه قدیمی مبله شده است و نشان می‌دهد که چگونه یک خانواده مرفه اتاق‌های خود را مرتب می‌کردند. از کرانه مقابل، تمام ردیف خانه‌ها در شب‌های آرام، خانه‌های بالا و خانه‌های پایین، در رودخانه دو برابر می‌شوند.

آماسیا نیز سوار بر یک سیب سفر می‌کند. گونه‌ای کوچک، شیرین و پوست قرمز، نام شهر را در سراسر ترکیه به دوش می‌کشد و باغ‌های میوه، کف دره را فراتر از مرکز پر کرده‌اند. پاییز فصل آنهاست، زمانی که غرفه‌های بازار آنها را به صورت اهرام روی هم انباشته می‌کنند. دره مدت‌هاست که به شهر غذا می‌دهد. نویسندگان باستان از قبل میوه‌های این تنگه را ستوده بودند و کانال‌های آبیاری که باغ‌ها را به هم متصل می‌کنند، ریشه‌های قرون وسطایی و قدیمی‌تری دارند.

با پایین آمدن نور، سفر خود را روی یک پل به پایان برسانید. رودخانه از زیر پایتان جاری است، خانه‌ها بر انعکاس‌هایشان خم شده‌اند و نمای مقبره‌ها آخرین روشنایی را بر فراز صخره نگه می‌دارند. صدای اذان از روی صخره می‌غلتد و دو برابر می‌شود، یک صدا از مناره‌ها و دیگری از کوه. پادشاهان، شاهزادگان، جغرافی‌دانان و عاشقان، همه در کنار همین آب سبز ایستاده بودند. امشب، شهر شما را، برای مدت کوتاهی، به آن لیست اضافه کرده است.