Stare Miasto Amasya

Dotrzyj do rzeki i zatrzymaj się tam najpierw. Yeşilırmak, zielona rzeka, płynie przez środek miasta, wartka i mętna, pod niskimi kamiennymi i żelaznymi mostami. Rząd białych osmańskich domów stoi bezpośrednio na jej brzegu, drewniane górne piętra pochylają się nad wodą na podporach. Za nimi stroma ściana skalna wznosi się ku światłu, a w niej, wysoko, znajdują się ogromne, ciemne wrota. Jaskółki przepływają między domami a klifem. Cała scena mieści się w jednym powolnym obrocie głowy.

Te wrota to królewskie grobowce. W III wieku p.n.e. to miasto, zwane wówczas Amaseją, stało się stolicą Pontu, królestwa, które łączyło perskie korzenie z kulturą grecką. Jego pierwsi królowie zostali tu pochowani, w komnatach wykutych prosto w skale, obramowanych rzeźbionymi fasadami, do których prowadzą kamienne schody. Kilka grobowców tworzy główną grupę królewską nad starym miastem, a kolejne rozsiane są wzdłuż doliny. Ich mieszkańcy dawno już nie żyją. Architektura potęgi pozostała w tyle, w pełnej skali.

Można się do nich wspiąć. Schodkowa ścieżka prowadzi od nadrzecznych uliczek na taras grobowy, a spacer zajmuje mozolny kwadrans. Z bliska imponuje skala. Drzwi są znacznie wyższe niż człowiek. Wokół niektórych grobowców wykuty korytarz oddziela monument od żywej skały, dzięki czemu każdy grobowiec wygląda jak wolnostojący blok w klifie. Po zmroku reflektory wydobywają fasady z mroku nocy, a blask jest widoczny z każdego mostu w mieście.

Amasya wychował człowieka, który opisał cały starożytny świat. Geograf Strabon urodził się tu około 64 roku p.n.e., gdy Pont poddawał się Rzymowi. Jego siedemnastotomowa Geografia, najpełniejsze dzieło geograficzne, jakie przetrwało od czasów starożytnych, opisuje krainy od Hiszpanii po Indie. Pisał również o swoim rodzinnym mieście, wychwalając wąwóz rzeki i fortecę nad nim. Współczesny posąg Strabona stoi nad wodą, trzymając globus, którego nigdy nie widział, ale i tak opisał.

Ponad grobowcami, mury zamku Harşena wyznaczają grzbiet szczytowy. Skała była ufortyfikowana w starożytności i naprawiana przez wszystkie późniejsze potęgi, rzymskie, bizantyjskie i osmańskie, ponieważ ktokolwiek władał tą skałą, władał rzeką prowadzącą przez góry. Dotarcie na szczyt wymaga wysiłku lub taksówki, a nagrodą jest klasyczny widok. Rzeka w dole, miasto wijące się wzdłuż niej i sady wypełniające dolinę w obu kierunkach.

Za czasów Imperium Osmańskiego Amasya miała szczególną rangę. Było miastem książąt. Młodzi następcy tronu byli tu wysyłani jako gubernatorzy prowincji, ucząc się sztuki rządzenia pod okiem swoich nauczycieli, zanim, być może, zostali sułtanami. Przyszły Bajazyd II rządził Amasyą przez ponad dwie dekady w XV wieku. Dzięki temu układowi miasto wypełniło się pałacami, szkołami i ambitnymi urzędnikami. Miejscowi zgodnie z prawdą powiedzą, że to małe nadrzeczne miasteczko pomagało w kształceniu władców imperium.

Ten patronat pozostawił po sobie pomniki wzdłuż brzegów. Kompleks meczetowy sułtana Bajazyda II, pochodzący z lat 80. XV wieku, jest największym kompleksem, położonym na zacienionym dziedzińcu w pobliżu rzeki, obok medresy i biblioteki. Zachowały się również starsze budynki. Jeden z XIII-wiecznych meczetów słynie ze spiralnie rzeźbionego minaretu, a władcy Seldżuków i Ilchanidów pozostawili po sobie szkoły i grobowce w mieście. Muzeum Amasyi gromadzi luźne znaleziska, w tym kilka średniowiecznych mumii, które zaskakują nieprzygotowanych zwiedzających.

Ulubioną historią miasta jest historia miłosna. Ferhat, utalentowany rzemieślnik, kochał księżniczkę Şirin. Aby ją zdobyć, jak głosi tradycja, nakazano mu własnoręcznie wykuć kanał wodny w górze. Gdy był bliski sukcesu, przyniesiono mu fałszywą wiadomość o śmierci Şirina i zmarł z żalu na skale. Stary kanał wodny na zboczu wzgórza nosi dziś jego imię. Potraktuj to jako legendę, opowiadaną tu od wieków, a wciąż sprzedającą słodycze i pamiątki.

Nowoczesna historia również zawitała tutaj. W czerwcu 1919 roku Mustafa Kemal, późniejszy Atatürk, spotkał się z kolegami oficerami w Amasyi i wydał Okólnik Amasyi, dokument deklarujący, że niepodległość kraju jest zagrożona i wzywający do zwołania kongresu narodowego. Historycy uznają to za pierwszy spisany krok w tureckiej wojnie o niepodległość. Miasto pieczołowicie pielęgnuje pamięć o tym wydarzeniu, stawiając pomniki i odbudowując salę posiedzeń. Spokojne nadrzeczne miasto, dwa razy oś historii.

Przespaceruj się ulicą Yalıboyu za nadrzecznymi domami. To charakterystyczne budynki miasta – szachulcowe, bielone wapnem, z górnymi pomieszczeniami zwróconymi w stronę wody. Kilka z nich zostało odrestaurowanych i przekształconych w muzea, kawiarnie i pensjonaty. Jedna z XIX-wiecznych rezydencji, Hazeranlar Konağı, urządzona jest jak dom z epoki i pokazuje, jak zamożna rodzina urządzała swoje pokoje. Z przeciwległego brzegu, w spokojne wieczory, cały szereg podwaja się w rzece, domy nad nią i pod nią.

Amasya również płynie na jabłku. Mała, słodka odmiana o czerwonej skórce niesie nazwę miasta przez całą Turcję, a sady wypełniają dno doliny za centrum. Jesień to ich pora roku, kiedy stragany targowe układają je w piramidy. Dolina od dawna karmi miasto. Już starożytni pisarze wychwalali owoce tego wąwozu, a kanały irygacyjne, które przecinają sady, mają średniowieczne i starsze korzenie.

Zakończ na moście, gdy światło zapada. Rzeka płynie pod tobą, domy pochylają się nad swoimi odbiciami, a fasady grobowców utrzymują ostatnią jasność wysoko na klifie. Wezwanie do modlitwy toczy się po skalnej ścianie i podwaja się, jeden głos z minaretów, a drugi z góry. Królowie, książęta, geografowie i kochankowie stali nad tą samą zieloną wodą. Tego wieczoru miasto dodało cię, na krótko, do tej listy.