अमास्या जुने शहर

नदीजवळ पोहोचा आणि सर्वात आधी तिथेच थांबा. येसिलिर्माक, ही हिरवीगार नदी, शहराच्या मध्यातून, कमी उंचीच्या दगडी आणि लोखंडी पुलां खालून वेगाने आणि गढूळपणे वाहते. तिच्या काठावरच पांढऱ्या ओटोमन घरांची एक रांग उभी आहे, ज्यांचे लाकडी वरचे मजले आधारस्तंभांवर पाण्यावर झुकलेले आहेत. त्यांच्या मागे एक सरळ कडा प्रकाशात वर चढतो, आणि त्या खडकात, उंचावर, प्रचंड मोठे गडद दरवाजे कोरलेले आहेत. पाकोळ्या घरांच्या आणि कड्याच्या मधून ये-जा करतात. हे संपूर्ण दृश्य तुमच्या डोक्याच्या एका मंद वळणात सामावून जाते.

ते दरवाजे म्हणजे राजेशाही कबरी आहेत. इसवी सन पूर्व तिसऱ्या शतकात, हे शहर, ज्याला तेव्हा अमासिया म्हटले जायचे, पोंटस या राज्याची राजधानी बनले; हे राज्य पर्शियन वंश आणि ग्रीक संस्कृती यांचे मिश्रण होते. त्याचे सुरुवातीचे राजे येथेच दफन केले गेले होते; थेट कड्यामध्ये कोरलेल्या खोल्यांमध्ये, ज्यांच्या दर्शनी भागावर कोरीवकाम केलेले होते आणि जिथे खडकातील पायऱ्यांनी पोहोचता येत असे. जुन्या शहराच्या वरच्या भागात अनेक कबरींचा मुख्य राजेशाही समूह आहे, आणि आणखी काही कबरी दरीभर विखुरलेल्या आहेत. त्यांचे रहिवासी केव्हाच निघून गेले आहेत. सत्तेची वास्तुकला तिच्या पूर्ण भव्यतेसह मागे राहिली होती.

तुम्ही त्यांच्यापर्यंत चढू शकता. नदीकाठच्या गल्ल्यांमधून एक पायऱ्यांची वाट कबरीच्या टेरेसपर्यंत चढते, आणि हा प्रवास दमवणारा पंधरा मिनिटांचा असतो. जवळून पाहिल्यावर, तिचा भव्यपणा प्रभावित करतो. दरवाजे माणसापेक्षा कितीतरी उंच आहेत. काही कबरींच्या भोवती, एक कोरलेला मार्ग स्मारकाला जिवंत खडकापासून वेगळे करतो, त्यामुळे प्रत्येक कबर कड्याच्या आत एक स्वतंत्र दगडी ठोकळा असल्यासारखी दिसते. अंधार पडल्यावर, फ्लडलाइट्स रात्रीच्या अंधारात दर्शनी भागांना उजळवतात आणि तो प्रकाश शहरातील प्रत्येक पुलावरून दिसतो.

अमास्याने त्या माणसाला वाढवले ज्याने संपूर्ण प्राचीन जगाचे वर्णन केले. भूगोलशास्त्रज्ञ स्ट्रॅबोचा जन्म येथे इ.स.पूर्व ६४ च्या सुमारास झाला, जेव्हा पोंटस रोमच्या ताब्यात जात होता. त्याचा सतरा खंडांचा 'भूगोल' हा ग्रंथ, जो प्राचीन काळापासून टिकून राहिलेला सर्वात परिपूर्ण भौगोलिक ग्रंथ आहे, स्पेनपासून भारतापर्यंतच्या प्रदेशांचे वर्णन करतो. त्याने आपल्या जन्मगावाबद्दलही लिहिले, नदीच्या दरीची आणि तिच्यावरील किल्ल्याची प्रशंसा केली. त्याचा एक आधुनिक पुतळा पाण्याजवळ उभा आहे, ज्याच्या हातात एक पृथ्वीगोल आहे जो त्याने कधी पाहिलाही नाही, पण तरीही त्याचे वर्णन केले.

कबरींच्या वर, हर्षेना किल्ल्याच्या भिंती शिखराच्या रांगेला वेढतात. प्राचीन काळी या खडकाला तटबंदी करण्यात आली होती आणि त्यानंतर आलेल्या प्रत्येक सत्ताधाऱ्याने, रोमन, बायझंटाईन आणि ओटोमन यांनी, त्याची दुरुस्ती केली, कारण ज्याच्या ताब्यात हा खडक असे, त्याच्या ताब्यात डोंगरांमधून जाणारा नदीमार्ग असे. शिखरावर पोहोचण्यासाठी प्रयत्न करावे लागतात किंवा टॅक्सी घ्यावी लागते, आणि त्याचे बक्षीस म्हणजे तिथले अविस्मरणीय दृश्य. खाली वाहणारी नदी, तिच्या काठावर वसलेले शहर आणि दोन्ही दिशांना दरी व्यापून टाकणारी फळबागा.

ओटोमन राजवटीत, अमास्याला एक विशेष स्थान होते. ते राजपुत्रांचे शहर होते. सिंहासनाचे तरुण वारसदार येथे प्रांतीय गव्हर्नर म्हणून पाठवले जात, जिथे ते आपल्या शिक्षकांकडून राज्यकारभार शिकत आणि त्यानंतर शक्यतो सुलतान बनत. पंधराव्या शतकात, भावी बायझिद द्वितीयने दोन दशकांहून अधिक काळ अमास्यावर राज्य केले. या व्यवस्थेमुळे शहरात राजवाडे, शाळा आणि महत्त्वाकांक्षी अधिकारी निर्माण झाले. स्थानिक लोक तुम्हाला अचूकपणे सांगतील की, या लहानशा नदीकाठच्या शहराने एका साम्राज्याच्या शासकांना प्रशिक्षित करण्यास मदत केली.

त्या आश्रयामुळे नदीच्या काठावर स्मारके उभी राहिली आहेत. १४८० च्या दशकातील सुलतान बायझिद द्वितीयचा मशीद संकुल सर्वात मोठा आहे, जो नदीजवळच्या तृणधान्याच्या सावलीतील अंगणात वसलेला असून, त्याच्या शेजारी एक मदरसा आणि ग्रंथालय आहे. जुन्या इमारतीदेखील टिकून आहेत. तेराव्या शतकातील एक मशीद तिच्या सर्पिलाकार कोरीव मिनारासाठी प्रसिद्ध आहे, आणि सेल्जुक व इल्खानिद शासकांनी शहराभोवती शाळा आणि कबरी मागे सोडल्या आहेत. अमास्याच्या संग्रहालयात विखुरलेल्या वस्तू एकत्र केल्या आहेत, ज्यात अनेक मध्ययुगीन ममींचा समावेश आहे, ज्या अनपेक्षित पर्यटकांना चकित करतात.

या शहराची सर्वात आवडती कथा एक प्रेमकथा आहे. फरहात नावाचा एक प्रतिभावान कारागीर शिरिन नावाच्या राजकन्येच्या प्रेमात होता. परंपरेनुसार, तिला जिंकण्यासाठी त्याला स्वतःच्या हातांनी डोंगरातून पाण्याचा कालवा खोदण्याचा आदेश देण्यात आला. तो यशाच्या जवळ पोहोचत असताना, शिरिनच्या मृत्यूची खोटी बातमी त्याच्यापर्यंत पोहोचली आणि दुःखाने त्याचा त्या खडकावर मृत्यू झाला. डोंगरावरील एका जुन्या पाण्याच्या कालव्याला आजही त्याचे नाव देण्यात आले आहे. ही एक दंतकथा माना, जी अनेक शतकांपासून येथे सांगितली जात आहे आणि आजही मिठाई व स्मृतिचिन्हे विकली जातात.

आधुनिक इतिहासानेही येथे एक थांबा घेतला. जून १९१९ मध्ये, मुस्तफा केमाल, जे नंतर अतातुर्क म्हणून ओळखले गेले, त्यांनी अमास्या येथे सहकारी अधिकाऱ्यांची भेट घेतली आणि 'अमास्या परिपत्रक' जारी केले. हे एक असे दस्तऐवज होते ज्यात राष्ट्राचे स्वातंत्र्य धोक्यात असल्याचे घोषित केले होते आणि राष्ट्रीय अधिवेशनाचे आवाहन केले होते. इतिहासकार याला तुर्की स्वातंत्र्ययुद्धाचे पहिले लिखित पाऊल मानतात. हे शहर स्मारके आणि पुनर्रचित सभागृहाच्या माध्यमातून ही आठवण काळजीपूर्वक जपते. एक शांत नदीकाठचे शहर, जे दोनदा इतिहासाचा एक महत्त्वाचा टप्पा ठरले आहे.

नदीकाठच्या घरांच्या मागे असलेल्या यालिबोयू गल्लीतून फिरा. या शहराच्या वैशिष्ट्यपूर्ण इमारती आहेत, ज्या लाकडी चौकटीच्या, पांढऱ्या रंगाने रंगवलेल्या असून त्यांच्या वरच्या खोल्या पाण्याकडे झुकलेल्या आहेत. यापैकी अनेक इमारतींचे संग्रहालये, कॅफे आणि अतिथीगृहांमध्ये रूपांतर करून त्यांचा जीर्णोद्धार करण्यात आला आहे. एकोणिसाव्या शतकातील एक हवेली, 'हाझेरानलार कोनागी', त्या काळातील घराप्रमाणे सुसज्ज आहे आणि एक श्रीमंत कुटुंब आपल्या खोल्यांची मांडणी कशी करत असे हे दाखवते. पलीकडच्या काठावरून पाहिल्यास, शांत संध्याकाळी नदीत घरांची संपूर्ण रांग दुप्पट होते, वरची घरे आणि खालची घरे.

अमास्याचा प्रवास सफरचंदावरही होतो. एका लहान, गोड, लाल सालीच्या जातीमुळे या शहराचे नाव संपूर्ण तुर्कस्तानमध्ये पसरले आहे, आणि शहराच्या केंद्रापलीकडे दरीच्या सपाट भागावर फळबागा पसरलेल्या आहेत. शरद ऋतू हा त्यांचा हंगाम असतो, जेव्हा बाजारातील दुकानांमध्ये ते पिरॅमिडच्या आकारात रचलेले असतात. या दरीने फार पूर्वीपासून या शहराचे पोषण केले आहे. प्राचीन लेखकांनी या दरीतील फळांची आधीच प्रशंसा केली आहे, आणि फळबागांमधून जाणाऱ्या सिंचन कालव्यांची मुळे मध्ययुगीन आणि त्याहूनही जुनी आहेत.

प्रकाश कमी होत असताना एका पुलावर या प्रवासाचा शेवट होतो. नदी तुमच्या खालून वाहते, घरे त्यांच्या प्रतिबिंबांवर झुकलेली दिसतात, आणि कबरींचे दर्शनी भाग उंच कड्यावर शेवटचा प्रकाश धरून ठेवतात. प्रार्थनेची हाक खडकावरून घुमते आणि दुप्पट होते, एक आवाज मिनारमधून आणि दुसरा पर्वतावरून. राजे, राजकुमार, भूगोलशास्त्रज्ञ आणि प्रेमी, हे सर्व याच हिरव्या पाण्याजवळ उभे राहिले होते. आज संध्याकाळी, या शहराने तुम्हाला, क्षणभरासाठी, त्या यादीत सामील केले आहे.