Tuz-meer

Die eerste ding is die glans. In die somer is die oppervlak hier wit, plat en enorm, en die lig kom twee keer na jou toe – een keer uit die lug en een keer teruggekaats van die grond af. Stap uit en die kors breek onder jou skoen met 'n droë kraak, soos om op dun ys te loop wat geen water daaronder het nie. Die lug is warm en heeltemal droog. Lek jou lip na 'n paar minute en jy sal sout proe wat met die wind aangekom het.

Kyk na die horison en probeer vind waar die land eindig. Op 'n stil dag kan jy dit dikwels nie doen nie. Die vlakte, die kors en die lug loop saam in 'n ligte band sonder 'n duidelike rand. Dit is die tweede grootste meer in Turkye volgens oppervlakte, geleë in 'n vlak kom in die middel van die Anatoliese plato. Die grootte daarvan is eg. Die diepte daarvan is nie. Vir 'n groot deel van die jaar kan jy 'n lang ent uitwaad en onder jou knieë bly.

Daardie vlakheid verduidelik alles anders hier. In die lente versprei smeltwater en reën 'n dun laag water oor die kom. Deur die somer verwyder die son dit. Die water trek kilometers terug van waar dit in April gestaan het, en wat dit agterlaat, is sout – ’n harde wit kors wat verdik soos die seisoen aangaan. Teen die laat somer kan vragmotors en masjinerie op die oppervlak ry. Teen die winter keer die water terug en die proses begin weer.

Die sout het nêrens om heen te gaan nie, en dit is die sleutel. Strome vloei in hierdie bekken in, maar niks vloei daaruit nie. Elke rivier wat hier aankom, dra opgeloste minerale wat van die rotse stroomop opgetel word. Die water verdamp. Die minerale bly. Herhaal dit vir duisende jare in ’n warm, droë bekken sonder ’n uitlaat en jy kry water wat souter as die see is. Niks wat jy as ’n vis sou herken, kan daarin leef nie.

Dit is een van die hoofbronne van tafelsout in Turkye. Produksie is in beginsel eenvoudig. Vlak panne word oorstroom, die son doen die werk, en die kors word opgeskraap, gewas, verfyn en gepak. Soek lae wit rante op die vlaktes – dit is geoeste hope wat wag om versamel te word. Daar is ’n goeie kans dat die sout op jou restauranttafel enige plek in hierdie land begin het as water wat in hierdie bekken lê.

Nou die deel wat mense nie verwag nie. Hierdie dooie plek is een van die belangrikste flaminke se broeiplekke in die hele Mediterreense streek. Duisende pare nes hier in die somer, op modder-eilande in die vlak water waar geen roofdier maklik kan loop nie. Hulle bou lae keëlvormige modderneste. Die kuikens broei grys uit en versamel in groot krieke. Deur 'n verkyker verander die verste rand van die water in 'n bewegende pienk en wit lyn.

Flaminke is hier vir 'n rede. Hipersoutwater pas by klein pekelwater-aangepaste organismes - pekelgarnale en soutverdraagsame alge - waarvoor niks anders meeding nie. Flaminke filtreer daardie sop deur hul geboë snawels. Die pigment in daardie organismes is wat die voëls kleur. 'n Flaminke word nie pienk gebore nie. Dit vreet mettertyd sy pad na pienk. Dieselfde pigment, wat deur alge in groot getalle geproduseer word, kan ook dele van die meer self 'n sagte rooskleur op warm dae verander.

As jy na reën kom, verander die ervaring heeltemal. 'n Film water van 'n sentimeter of twee diep verander die hele bekken in 'n spieël. Die lug land op die grond. Mense wat op die vlaktes loop, lyk asof hulle op wolke staan, en die horisonlyn verdwyn. Fotograwe weet hiervan en beplan daarvoor. Bring iets saam waarvan jy nie omgee om nat te word nie, want die water is pekelwater en dit sal 'n wit kors op alles laat.

Kyk rond na die land anderkant die bekken. Dit is die Sentraal-Anatoliese steppe - plat, boomloos en bewerk in groot lae-reliëf lande van koring en suikerbeet. Dorpies verskyn as trosse lae geboue met 'n enkele minaret. Herders beweeg kuddes langs die paaie. In die winter word hierdie plato werklik koud, met sneeu wat oor dieselfde grond lê wat teen Augustus 'n soutwoestyn sal wees. Min landskappe swaai so ver tussen twee uiterstes.

Die meer is onder druk, en dit is die moeite werd om te weet terwyl jy hier staan. Grondwater word swaar gepomp vir besproeiing oor die omliggende vlakte, en die strome wat die bekken voed, word ook aangewend. In sommige onlangse jare het die water vroeër as gewoonlik teruggedroog, voordat flaminkoeie gereed was. Bewaringstatus beskerm die gebied op papier. Wat eintlik die toekoms van die meer bepaal, is hoeveel water die plase rondom dit gebruik.

Praktiese sake, want hierdie plek straf sorgeloosheid. Daar is glad nie skaduwee nie. Die kors lyk solied, maar verberg sagte pekelmodder op plekke, so bly naby die gemerkte toegangsareas en moenie daarop uitry nie. Sout korrodeer voertuie en ruïneer leer. Sonbrille is nie opsioneel nie, aangesien die weerkaatste glans hard op die oë is. Spoel jou skoene daarna af, anders sal die wit lyn by die sool maande lank by jou bly.

Voordat jy vertrek, stap 'n entjie uit, stop en bly stil sonder om te praat. Daar is dikwels geen geluid hier nie – geen verkeer, geen voëls naby, geen blare nie, want daar is geen bome nie. Net die rinkelende stilte van 'n baie groot plat ruimte. Hurk neer en kyk noukeurig na die kors. Dit is gemaak van klein helder kristalle met reguit rande, elk opgebou deur water wat vertrek. Staan dan op, draai om en gaan terug na die pad.