Ihlara-vallei

Die geluid is wat niemand verwag nie: lopende water. Na die droë plato's van Kappadosië daal jy af na Ihlara en hoor 'n rivier — die Melendiz, wat vinnig en vlak oor klippe beweeg, deurspek met voëlgesang. Populiere en wilgers vul sy oewers. Paddas roep uit die riete. Die lug is koeler hier onder, groener, klam aan die kante. Bo jou styg kranse van grys en roosrots steil aan beide kante en sluit die plato heeltemal af. Dit is 'n kloof met 'n tuin aan die onderkant daarvan.

Ihlara-vallei sny deur die plato vir ongeveer 14 kilometer, van die dorpie Ihlara tot Selime, in die provinsie Aksaray aan die westelike rand van Kappadosië. Die Melendiz-stroom het dit uitgekerf en deur lae vulkaniese rots gesny wat deur die nabygeleë berg Hasan gelê is, die breë vulkaan wat aan die horison sigbaar is. Op plekke styg die mure ongeveer honderd meter. Die kloof is smal genoeg dat oggend- en aandskaduwees dit vinnig vul, en die rivier se geluid volg jou die hele pad.

Die klassieke ingang is vanaf die rand: 'n lang trap – 'n paar honderd trappies – wat teen die kranswand afdaal na die valleivloer. As jy afgaan, doen jou knieë die gekla; om terug te kom is die eintlike oefensessie. Daar is sagter ingange by die dorpies langs die pad. Sodra jy onder is, is die stap maklik – plat paadjies, houtvoetbruggies wat die stroom oorsteek en weer oorsteek, en bankies in die skaduwee. Afstande tussen besienswaardighede is kort, en die water hou jou deurgaans geselskap.

Bisantynse monnike het gevind wat hulle nodig gehad het in hierdie kloof: water, afsondering en sagte rots, weggesteek van die oop plato. Van ongeveer die sewende eeu af het gemeenskappe kerke, selle en kluise in die kranse uitgekap. Dosyne rotsgekapte kerke oorleef langs die vallei, en plaaslike tradisie beweer dat daar eens ongeveer honderd was. Die vallei het 'n kloostergang geword – jy kon sy volle lengte loop van heiligdom tot heiligdom, lysie tot lysie, sonder om ooit die geluid van die stroom te verlaat.

'n Aantal kerke is oop, bereik deur kort klimme vanaf die valleivloer. Hul fresko's is kenmerkend. Sommige volg die gepoleerde Bisantynse styl van die hoofstad; Ander toon 'n growwer plaaslike hand – plat figure, vet buitelyne, kleure van aardpigmente – en geleerdes debatteer steeds oor die invloede daaragter. Geskilderde engele, heiliges en Evangelie-tonele kyk van lae plafonne af. Baie gesigte is beskadig; baie meer oorleef. Sommige interieurs is dof, so 'n telefoonlig help jou om besonderhede te vind.

Kerkname hier is wonderlik huiselik, gegee deur dorpenaars lank nadat die skilders weg was. Ağaçaltı, die Kerk Onder die Boom, staan naby die hooftrap. Yılanlı, die Kerk van die Slange, is vernoem na 'n fresko van slange wat sondaars straf. Sümbüllü, die Hiasintkerk, kry sy naam van die blomme wat op sy helling groei. Die name meng Turkse dorpslewe met Bisantynse skilderkuns – twee eras wat een deuropening deel, wat die vallei se verhaal in miniatuur is.

Om die hele vallei te stap, neem 'n gemaklike halfdag. Die roete gaan verby Belisırma, 'n gehuggie in die middelpunt waar restaurante langs die rivier tafels op houtplatforms oor die water dek. Forel, gözleme — dun gevulde platbrood — en koue drankies arriveer; eende patrolleer tussen die tafelpote. Dis 'n rustige plek. Baie stappers draai hier terug, terwyl die vasberade stroomaf voortgaan na Selime. Die paadjie bly meestal gelyk, maar somermiddag word warm selfs langs die water. Oggend is die beste venster.

Aan die noordelike punt van die vallei wag sy grootste enkele monument: Selime-klooster, met sale van katedraalskaal wat in 'n groot rotsrif uitgekerf is. Die ruimtes sluit in 'n kerk met rotsgekapte kolomme, kombuise, stalle en kamers wat deur steil tonnels verbind word. Van die terrasse loop die uitsig terug af in die kloof. Selfs al stap jy nie die hele vallei nie, is Selime die moeite werd om per pad te bereik. 'n Volgehoue plaaslike storie beweer dat 'n bekende ruimtefilm hier verfilm is. Dit was nie — maar die natuurskoon verduidelik hoekom mense dit glo.

Die vallei is 'n wildkorridor sowel as 'n monument. Kyk uit vir valkvoëls wat op die kransopwaartse strome ry, en luister vir houtkappers tussen die populiere. Akkedisse bak op gevalle rotse; Die stroom hou visse en paddas. In die lente vul veldblomme die oewers. In die herfs word die populiere bleek goud en laat blare in die stroom val. Omdat die kloof diep en nat is, behou dit sy eie klimaat – sagter, skaduryker en etlike grade vriendeliker as die plato daarbo. Die monnike het dit opgemerk. Jy ook.

Mense bewerk steeds die valleivloer soos hulle dit al eeue lank doen. Klein stukkies groente en vrugtebome omlyn die platter stukke, en besproeiingskanale skei van die stroom af en sluit weer daarby aan. Hierdie kontinuïteit is maklik om te mis: Ihlara is nie 'n bewaarde ruïne nie, maar 'n werkende landskap met ruïnes in sy mure. Dieselfde water wat die kloof gekerf en die monnike gelok het, laat steeds die tamaties ryp word wat by Belisırma se riviertafels bedien word.

Die kloosterlewe hier het oor die eeue vervaag, maar dit het nie geëindig die oomblik toe die streek van heersers verander het nie. Een kerk naby Belisırma bewaar 'n geverfde inskripsie wat beide 'n Bisantynse keiser en 'n Seljuk-sultan saam noem – bewys dat Christelike skilders hier onder Moslem-heerskappy aangehou werk het, dekades na die verowering. Naasbestaan, nie ineenstorting nie, is die laat hoofstuk van die vallei. Min plekke teken dit so duidelik op, in pigment, op 'n rotswand bo 'n stroom.

Eindeer langs die water. Vind 'n bankie of 'n plat klip en laat jou skouers sak. Die kranse raam 'n lint van lug; die stroom hou sy bestendige geraas vol. Iewers bo jou hou 'n geverfde engel sy houding in die donker, soos dit al 'n duisend jaar lank doen. Hier onder gaan die vallei voort met wat almal in die eerste plek gelok het - om water, skaduwee en stilte te verskaf. Drink self 'n bietjie water voor die uitklim. Die plato, en die huidige eeu, kan nog 'n paar minute wag.