Nhà thờ Hồi giáo Ortaköy

Trước tiên là nước. Những con sóng vỗ vào bến đá với nhịp điệu ngắn, không đều, và ánh sáng phản chiếu từ eo biển Bosphorus chiếu rọi lên những bức tường nhạt màu của nhà thờ Hồi giáo. Những con mòng biển tranh luận trên cao. Phía sau bạn, những chiếc tách trà leng keng trong các quán cà phê ở quảng trường Ortaköy. Nhà thờ Hồi giáo nằm ngay sát mép eo biển — chỉ cần tiến thêm vài bước nữa là nó sẽ chìm xuống nước. Rất ít công trình kiến trúc ở Istanbul nằm gần biển như vậy. Hãy hít một hơi không khí mặn mòi trước khi bước vào, và để ý xem tòa nhà dường như đang nổi trên chính bến tàu của nó.

Tên chính thức của nó là Nhà thờ Hồi giáo Büyük Mecidiye, nhưng mọi người thường gọi nó là Nhà thờ Hồi giáo Ortaköy, theo tên khu phố. Ortaköy có nghĩa là làng giữa — một trong những làng chài cổ nằm dọc theo bờ biển châu Âu của eo biển Bosphorus. Sultan Abdülmecid đã ra lệnh xây dựng nhà thờ Hồi giáo này ở đây vào giữa thế kỷ XIX, trên nền của một nhà thờ cũ hơn, và nó được hoàn thành vào những năm 1850. Sultan có thể đến bằng thuyền, cầu nguyện và rời đi bằng thuyền. Vị trí ven sông không phải là ngẫu nhiên. Đó chính là mục đích.

Trước đây, nơi này từng có một nhà thờ Hồi giáo – một công trình nhỏ hơn từ thế kỷ XVIII đã xuống cấp nghiêm trọng. Việc xây dựng lại nó hoành tráng hơn phù hợp với thời đại. Đế chế Ottoman vào giữa thế kỷ XIX đang tự cải cách, tiếp thu trang phục, âm nhạc và kiến trúc châu Âu. Các vị Sultan đang rời bỏ Cung điện Topkapı, kinh đô cũ, để đến những cung điện ven sông mới dọc theo eo biển Bosphorus. Nhà thờ Hồi giáo Ortaköy thuộc về thế giới ven biển với những bến tàu bằng đá cẩm thạch và nghi lễ nhà nước. Dù nhỏ bé, nó được xây dựng để có thể nhìn thấy từ mặt nước – bởi các đại sứ, thương nhân và hoàng tử đi thuyền qua lại.

Thiết kế đến từ gia đình Balyan – những kiến trúc sư người Armenia đã phục vụ triều đình Ottoman qua nhiều thế hệ. Chính gia đình này cũng đã xây dựng Cung điện Dolmabahçe, dinh thự mới rộng lớn của Sultan cách đó không xa. Bạn có thể thấy sự tương đồng giữa hai công trình. Cả hai đều từ bỏ kiến trúc Ottoman cổ điển để hướng tới kiến trúc Baroque châu Âu – một phong cách của những đường cong mềm mại, trang trí phong phú và ánh sáng rực rỡ. Kết quả ở đây rất nhỏ gọn: một nhà thờ Hồi giáo nhỏ được trang hoàng như một cung điện. Những họa tiết chạm khắc hình vòng hoa và vỏ sò tô điểm cho những phiến đá mà các thế kỷ trước thường để trơn.

Hãy đi dạo quanh bên ngoài trước khi vào bên trong. Nhà thờ Hồi giáo có một mái vòm chính và hai tháp minaret mảnh mai, mỗi tháp có một ban công. Đá có màu nhạt, và các góc được làm mềm mại bằng những đường gờ tròn. Phía đất liền là một phần hai tầng — gian nhà của quốc vương, nơi người cai trị có thể nghỉ ngơi, tiếp đón các quan chức và lên phòng trưng bày riêng ở tầng trên. Vì tòa nhà nhô ra eo biển trên bến tàu nhỏ của nó, bạn có thể nhìn thấy nó từ ba phía với mặt nước rộng mở phía sau. Phà và tàu chở dầu liên tục lướt qua.

Bên trong, điều bất ngờ là sự sáng sủa. Những cửa sổ cao và rộng lấp đầy các bức tường — điều bất thường đối với một nhà thờ Hồi giáo, và hoàn toàn có chủ ý. Các kiến trúc sư muốn ánh sáng từ mặt nước bên ngoài chiếu sáng căn phòng. Vào một ngày trời quang, ánh sáng phản chiếu từ eo biển gợn sóng trên trần nhà. Mái vòm được sơn những họa tiết tinh tế, và một đèn chùm treo ở trung tâm của sảnh. Không gian cầu nguyện nhỏ, gần như thân mật. Bạn có thể đứng ở giữa và bao quát toàn bộ nội thất chỉ với một cái ngoảnh đầu chậm rãi.

Hãy nhìn những tấm bảng thư pháp tròn lớn trên tường — tên của Thượng đế, Nhà tiên tri Muhammad và các vị caliph đầu tiên, được viết bằng chữ Ả Rập uyển chuyển. Sultan Abdülmecid tự học thư pháp, và một số tấm bảng ở đây được cho là tác phẩm của ông. Dù đúng hay sai, sự quy gán này rất phù hợp với công trình. Đây là một dự án cá nhân của một vị sultan trẻ tuổi, người ngưỡng mộ nghệ thuật châu Âu nhưng lại cầu nguyện theo truyền thống của tổ tiên mình. Nhà thờ Hồi giáo là nơi hai bản năng đó gặp nhau.

Bước ra ngoài và ngước mắt lên. Ngay bên cạnh nhà thờ Hồi giáo, cầu Bosphorus bắc ngang sang bờ biển châu Á bằng một nhịp dài duy nhất. Nó được khánh thành vào năm 1973, và các nhiếp ảnh gia đã ghép đôi hai công trình này kể từ đó — nhà thờ Hồi giáo thế kỷ XIX ở phía trước, cây cầu treo hiện đại ở phía sau. Vào ban đêm, dây cáp của cầu đổi màu và nhà thờ Hồi giáo tỏa sáng dưới ánh đèn pha. Khoảng cách giữa chúng hơn một thế kỷ, nhưng từ quảng trường, chúng trông như một tổng thể thống nhất. Ít khung cảnh nào trong thành phố lại gói gọn thời gian một cách gọn gàng đến vậy.

Quảng trường Ortaköy phía sau nhà thờ Hồi giáo có những nghi lễ riêng. Các quầy hàng bán kumpir — những củ khoai tây nướng khổng lồ được bổ đôi và nhồi đầy phô mai, xúc xích, ô liu và hàng tá loại topping khác. Những quầy khác bán bánh quế phủ sô cô la và trái cây. Vào cuối tuần, một khu chợ thủ công nhỏ xuất hiện, và các bàn cà phê chật kín sinh viên và các gia đình. Khu phố này từ lâu đã nổi tiếng với di sản đa dạng — một nhà thờ và một giáo đường Do Thái nằm cách nhà thờ Hồi giáo một đoạn đi bộ ngắn. Hãy mua thứ gì đó để ăn và tìm một chỗ ngồi trên bờ kè.

Nhà thờ Hồi giáo đã cần được cứu vãn nhiều lần. Nằm trên nền đất mềm bên bờ nước, nó đã phải chịu đựng động đất, bão tố và sự biến dạng cấu trúc chậm chạp. Một cuộc phục hồi lớn đã hoàn thành vào năm 2014, đó là lý do tại sao đá trông rất sắc nét và nhạt màu ngày nay. Các nhà bảo tồn đã gia cố cấu trúc và làm sạch lớp bụi bẩn tích tụ hàng thập kỷ trên mặt tiền. Những gì bạn thấy bây giờ là một tòa nhà có lẽ ở trong tình trạng tốt nhất kể từ thời của vị sultan — được làm sạch, ổn định và nhộn nhịp với du khách và tín đồ.

Việc cầu nguyện vẫn là nhịp điệu chính ở đây. Năm lần mỗi ngày, tiếng gọi cầu nguyện vang lên từ các tháp minaret và hòa lẫn với tiếng còi phà. Du khách chờ bên ngoài vài phút trong khi những người thờ cúng cầu nguyện, rồi cửa lại mở ra. Hãy ăn mặc kín đáo khi vào – vai và đầu gối phải được che kín, phụ nữ phải đội khăn trùm đầu, cởi giày dép ở cửa. Thảm trải sàn mềm mại dưới chân, và cuộc trò chuyện trở nên nhỏ nhẹ. Dù quảng trường có đông đúc đến đâu, phòng cầu nguyện vẫn giữ được nhịp điệu yên tĩnh riêng của nó.

Trước khi rời đi, hãy đi bộ đến mũi cầu cảng, càng gần mặt nước càng tốt trong phạm vi lan can cho phép. Bên trái bạn, cây cầu nhộn nhịp với giao thông. Phía sau bạn, cửa sổ của nhà thờ Hồi giáo đón ánh sáng chiều. Phía trước, eo biển Bosphorus vẫn làm nhiệm vụ của nó – đưa tàu thuyền, dòng chảy và chim chóc giữa hai lục địa. Quốc vương đã chọn địa điểm này để việc cầu nguyện và mặt nước bao la cùng chia sẻ một khung cảnh. Hãy đứng ở đó một lát. Nó vẫn hiệu quả.