पामुकले

तुमचे बूट काढा. हा सल्ला नाही — हा नियम आहे, आणि तो पाळला जातो. ज्या क्षणी तुमचे अनवाणी पाय ट्रॅव्हर्टाइनला स्पर्श करतात, त्या क्षणी तुम्हाला कळते की या ठिकाणचे फोटो लोकांना का फसवतात. पृष्ठभाग गुळगुळीत नाही. तो उंचवट्यांचा, दाणेदार आणि किंचित खडबडीत आहे, जणू दगडावर अतिशय बारीक सँडपेपर घासला आहे. त्यावरून वाहणारे पाणी गरम असते. त्याला एक मंद खनिज गंधही येतो. भर दुपारी पायाखाली तो पांढरा रंग चमकतो आणि तुमच्या डोळ्यात पाणी येते.

ट्रॅव्हर्टाइन म्हणजे खनिजयुक्त पाण्याने मागे सोडलेला खडक. येथे चुनखडकातून गरम पाण्याचे झरे वर येतात आणि वर येताना कॅल्शियम कार्बोनेट विरघळवतात. जेव्हा पाणी पृष्ठभागावर पोहोचते, तेव्हा दाब कमी होतो आणि कार्बन डायऑक्साइड हवेत निघून जातो. विरघळलेले खनिज द्रावणात राहू शकत नाही, म्हणून ते पांढऱ्या थराच्या रूपात खाली बसते. एकावर एक थर साचत जातात. तुम्हाला दिसणारी तळी, काठ आणि पायऱ्यांची कुंडं ही सर्व याच संचयातून बनलेली आहेत आणि जिथे पाणी वाहते तिथे ती अजूनही वाढत आहेत.

याचे तुर्की नाव पामुकले आहे, ज्याचा अर्थ 'कापसाचा किल्ला' असा होतो. खालील मैदानावर फार पूर्वीपासून कापसाची लागवड केली जात आहे, त्यामुळे येथे राहणाऱ्या कोणालाही ही तुलना लगेचच पटली असती. दुरून, प्रवेश मार्गावरून पाहिल्यास, ती टेकडी कच्च्या कापसाच्या ढिगाऱ्यासारखी किंवा ऑगस्ट महिन्यातही न वितळणाऱ्या बर्फाच्या ढिगाऱ्यासारखी दिसते. जवळून पाहिल्यावर मात्र हा भ्रम नाहीसा होतो. तो एक कठीण, ओला आणि उबदार खडक आहे, आणि त्यावर पडल्यास दुखते.

अनवाणी चालण्याचा नियम पृष्ठभागाचे संरक्षण करतो. बुटांमुळे कठीण पृष्ठभाग खरवडला जातो आणि त्यात माती मिसळते, आणि मातीमुळे पांढरा भाग राखाडी होतो. या देखभालीमागे एक अधिक खडतर इतिहास आहे. अनेक दशके त्या डोंगरमाथ्यावर हॉटेल्स उभी होती आणि ती झऱ्याचे पाणी नळाद्वारे स्वतःच्या तलावांमध्ये सोडत असत. त्या पायऱ्यांवरून एक रस्ता जात होता. पाणी वळवले गेले, काही भाग कोरडे पडले आणि पांढरा भाग तपकिरी झाला. १९८८ मध्ये या स्थळाला जागतिक वारसा दर्जा मिळाल्यानंतर, १९९० च्या दशकात हॉटेल्स आणि रस्ता हटवण्यात आले.

आता पाण्याचे व्यवस्थापन जाणीवपूर्वक केले जाते. एका वेळापत्रकानुसार वेगवेगळ्या भागांमधील पाण्याचा प्रवाह फिरवला जातो, त्यामुळे काही पायऱ्या ओल्या राहतात तर इतर विश्रांती घेतात आणि पूर्ववत होतात. याचा अर्थ असा की, ज्या तलावांमध्ये तुम्ही चालू शकता ते नेहमी एकच नसतात. जर तुम्ही एखाद्या विशिष्ट छायाचित्राच्या अपेक्षेने आलात, तर ते तुम्हाला कदाचित मिळणार नाही. पण तुम्हाला एक कार्यरत संवर्धन प्रणाली मिळेल, आणि याच कारणामुळे या पायऱ्या आजही पांढऱ्या आहेत. तुम्ही कोठे चालू शकता हे फलकांनी दर्शवले आहे. त्यांच्या आतच रहा — न वापरलेल्या कडा वजनाने तुटतात.

या पायऱ्यांच्या वर एक संपूर्ण प्राचीन शहर वसलेले आहे, आणि बरेच पर्यटक कधीही तिथे चालत जात नाहीत. हिरापोलिसची स्थापना इसवी सन पूर्व दुसऱ्या शतकात पर्गामोनच्या शासकांनी केली होती, आणि ते एक स्पा शहर म्हणून विकसित झाले. लोक पाण्यासाठी येथे येत असत. रोमन आणि नंतर बायझंटाईन लोकांनी त्याचा विस्तार केला. येथे स्तंभयुक्त रस्ते, दरवाजे, स्नानगृहे, एक मोठे नाट्यगृह आणि एका संताच्या कबरीवर बांधलेले एक ख्रिश्चन चर्च आहे. युनेस्कोने या शहराला खालील पायऱ्यांसोबत सूचीबद्ध केले आहे.

हे नाट्यगृह विलक्षण चांगल्या स्थितीत आहे. त्याची आसनव्यवस्था डोंगराच्या उतारावर तीव्र उतारावर आहे, आणि आकृत्या असलेल्या कोरीव फलकांसह रंगमंचाच्या इमारतीचा बराचसा भाग टिकून आहे. वरच्या रांगांमध्ये चढा आणि बाहेरच्या दृश्याचा आनंद घ्या. तुम्हाला संपूर्ण मैदान, खाली असलेल्या पायऱ्यांची पांढरी किनार आणि पलीकडचे आधुनिक शहर दिसते. काही मिनिटे बसा. ध्वनीव्यवस्था अजूनही व्यवस्थित आहे आणि तुम्हाला रंगमंचाच्या जमिनीवर हळू आवाजात बोलणारे लोक ऐकू येतात.

शहराच्या प्रवेशद्वाराच्या उत्तरेला या भागातील सर्वात मोठ्या प्राचीन स्मशानभूमींपैकी एक आहे. रस्त्याच्या कडेला लांबवर कबरींची रांग आहे — दगडी पेट्या, घराच्या आकाराच्या कबरी आणि दरवाजे असलेले गोलाकार ढिगारे. यापैकी अनेक कबरी अशा लोकांच्या होत्या जे आजारी असताना, झऱ्यांमुळे बरे वाटेल या आशेने येथे आले होते, पण बरे झाले नाहीत. ते कुठून आले होते याची नोंद शिलालेखांमध्ये आहे. एका मोठ्या स्मशानभूमीसह असलेले स्पा शहर तुम्हाला प्राचीन वैद्यकशास्त्राबद्दल बरेच काही सांगते.

मंदिराच्या परिसराजवळ खडकात एक लहान छिद्र आहे, ज्याला प्लुटोनियम म्हणतात. प्राचीन लेखकांनी त्याचे वर्णन पाताळलोकात जाण्याचा मार्ग असे केले आहे. त्याच्या जवळ आणलेले पक्षी आणि प्राणी मरत असत. तो भाग अंधश्रद्धा नव्हता. त्या छिद्रातून कार्बन डायऑक्साइड बाहेर पडतो, जो हवेपेक्षा जड असतो आणि जमिनीजवळ साठतो. जे धर्मगुरू वायूच्या थराच्या वर डोके ठेवून ताठ उभे राहिले, ते प्रात्यक्षिकातून वाचले — आणि तो विधी पाहणाऱ्या प्रत्येकाला पूर्णपणे समजला.

शहराच्या वरील टेकडीवर 'सेंट फिलिपचे शहीद स्मारक' (Martyrium of Saint Philip) म्हणून ओळखली जाणारी एक अष्टकोनी इमारत उभी आहे. सुरुवातीच्या ख्रिश्चन परंपरेनुसार, प्रेषितांपैकी एक असलेल्या फिलिपचा संबंध हिरापोलिसशी जोडला जातो. २०११ मध्ये एका इटालियन संघाने जाहीर केले की त्यांनी जवळची एक कबर त्याचीच असल्याचे ओळखले आहे. ही ओळख त्याच्या सभोवतालच्या इमारतीवर आणि शिलालेखांवर आधारित आहे, आणि प्रत्येकजण ती स्वीकारत नाही. वर जाण्याचा मार्ग तीव्र उताराचा आणि उघडा आहे, आणि तिथे शांतता आहे, जी येथे एक दुर्मिळ गोष्ट आहे.

संग्रहालयाच्या बाजूला, वेगळे शुल्क देऊन पोहण्यासाठी एक तलाव (पूल) देखील आहे. तळाशी पडलेले संगमरवरी स्तंभ आणि कोरलेले दगडी ठोकळे आहेत, आणि त्यातून गरम पाणी बुडबुडत वर येते. भूकंपांमुळे तो दगड खाली कोसळला होता. कोसळलेल्या प्रवेशद्वाराच्या (पोर्टिकोच्या) तुकड्यांमध्ये पोहणे हा एक विचित्र अनुभव आहे, आणि विरघळलेल्या वायूमुळे पाणी त्वचेला अगदी हलकेसे फेसळते. तळ असमान आहे, म्हणून हळू हळू पुढे जा.

वेळेचं गणित जुळणं महत्त्वाचं आहे. दुपारच्या वेळी बसेस येतात आणि टेरेस भरून जातात. पहाटे आणि बंद होण्याच्या आधीचे शेवटचे काही तास अधिक शांत असतात, आणि डोक्यावरच्या सूर्यापेक्षा मंद प्रकाश त्या पांढऱ्या पृष्ठभागाला जास्त शोभून दिसतो. टेकडीच्या पायथ्याशी आणि शिखरावर प्रवेशद्वारं आहेत. पायथ्यापासून अनवाणी चालत वर चढणं अधिक कष्टाचं काम आहे, पण त्यामुळे दृश्य योग्य क्रमाने अनुभवायला मिळतं.

या प्रदेशातील टेरेस हे एकमेव झरे नाहीत. डेनिझलीच्या या भागात अनेक ठिकाणी गरम खनिज पाणी उगम पावतं आणि लोक खूप पूर्वीपासून त्यात स्नान करत आले आहेत. जवळच असलेल्या काराहायित झऱ्यातून निघणारं पाणी खडकातील लोहामुळे लाल आणि नारंगी रंगाचं असतं. पांढऱ्या रंगासोबतचा हा विरोधाभास पाहण्यासारखा आहे. तसेच, पाण्यात वेगळं खनिज असतं तर पामुकले येथील साठे कसे दिसले असते, हेदेखील यातून दिसतं.

तुम्ही निघण्यापूर्वी, टेरेसच्या कोरड्या भागावर थांबा आणि आपला तळहात खडकावर सपाट ठेवा. जिथे नुकतंच पाणी वाहून गेलं आहे, तिथे ते गरम असतं आणि सगळीकडे खडबडीत असतं. तुमच्या हाताखाली कुठेतरी, पाण्यातून खनिजं एकेक पातळ थराने खाली बसत आहेत. आज रात्री आणि उद्याही हे असंच होत राहील, इथे कोणी उभं असो वा नसो. स्मशानभूमी, नाट्यगृह आणि हॉटेल्स सगळी आली आणि गेली. पण झरा मात्र अविरत वाहत राहिला.