Pamukkale

Trek je schoenen uit. Dat is geen advies, maar de regel, en die wordt strikt nageleefd. Zodra je blote voeten het travertijn aanraken, begrijp je waarom foto's van deze plek mensen misleiden. Het oppervlak is niet glad. Het is geribbeld, korrelig en licht ruw, als heel fijn schuurpapier over steen. Het water dat eroverheen stroomt is warm. Het heeft ook een lichte minerale geur. Onder je voeten schittert het wit midden op de dag en je ogen tranen.

Travertijn is gesteente dat is achtergelaten door mineraalrijk water. Warme bronnen borrelen hier op door kalksteen en lossen onderweg calciumcarbonaat op. Wanneer het water de oppervlakte bereikt, daalt de druk en ontsnapt koolstofdioxide in de lucht. Het opgeloste mineraal kan niet langer in oplossing blijven, dus bezinkt het als een witte korst. Laag na laag. De poelen, randen en trapsgewijze bassins die je ziet, zijn allemaal gemaakt van deze afzetting en ze groeien nog steeds waar water stroomt.

De Turkse naam is Pamukkale, wat 'kasteel van katoen' betekent. Op de vlakte beneden wordt al heel lang katoen verbouwd, dus de vergelijking zou voor iedereen die hier woont meteen voor de hand liggen. Van een afstand, vanaf de toegangsweg, lijkt de helling inderdaad op een hoop ruwe katoen, of een sneeuwbank die in augustus maar niet wil smelten. Van dichtbij is de illusie echter voorbij. Het is harde rots, nat en warm, en het doet pijn als je erop valt.

De regel om op blote voeten te lopen beschermt het oppervlak. Schoenen krassen de korst en wrijven er vuil in, waardoor het witte oppervlak grijs kleurt. Achter deze zorg schuilt een hardere geschiedenis. Decennialang stonden er hotels op de heuvelrug die het bronwater naar hun eigen zwembaden leidden. Een weg liep dwars door de terrassen. Water werd omgeleid, delen droogden uit en het witte werd bruin. Nadat de site in 1988 de status van Werelderfgoed kreeg, werden de hotels en de weg in de jaren negentig verwijderd.

Het water wordt nu bewust beheerd. De waterstroom wordt volgens een schema tussen de verschillende delen verdeeld, zodat sommige terrassen nat zijn terwijl andere rusten en herstellen. Dit betekent dat de poelen waar je in kunt lopen niet altijd dezelfde zijn. Als je aankomt met de verwachting een specifieke foto te maken, krijg je die misschien niet. Wat je wel krijgt, is een goed functionerend conserveringssysteem, wat de reden is dat de terrassen überhaupt nog wit zijn. Borden geven aan waar je mag lopen. Blijf binnen de lijnen – onaangeraakte randen breken onder het gewicht.

Boven de terrassen ligt een complete oude stad, en veel bezoekers lopen er nooit naartoe. Hierapolis werd in de tweede eeuw voor Christus gesticht door de heersers van Pergamon en groeide uit tot een kuuroord. Mensen kwamen er voor het water. Romeinen, en later Byzantijnen, breidden de stad uit. Er zijn straten met zuilen, poorten, baden, een groot theater en een christelijke kerk gebouwd boven het graf van een heilige. UNESCO heeft de stad, samen met de terrassen eronder, op de Werelderfgoedlijst geplaatst.

Het theater verkeert in uitzonderlijk goede staat. De tribunes zijn steil tegen de heuvel gebouwd en een groot deel van het toneelgebouw is bewaard gebleven, inclusief gebeeldhouwde panelen met figuren. Klim naar de bovenste rijen en kijk naar buiten. Je ziet de hele vlakte, de witte rand van de terrassen beneden en de moderne stad daarachter. Ga even zitten. De akoestiek is nog steeds goed en je kunt mensen zachtjes horen praten op het podium.

Ten noorden van de stadspoort ligt een van de grootste oude begraafplaatsen in dit deel van de wereld. Graven staan langs de weg over een lange afstand – stenen kisten, huisvormige graven en ronde grafheuvels met ingangen. Veel ervan behoorden toe aan mensen die hier ziek naartoe kwamen in de hoop dat de bronnen zouden helpen, maar die niet herstelden. De inscripties vermelden waar ze vandaan kwamen. Een kuuroord met een zeer grote begraafplaats zegt wel iets over de oude geneeskunde.

Vlakbij het tempelgebied is een kleine opening in de rots, de zogenaamde Plutonium. Oude schrijvers beschreven het als een ingang naar de onderwereld. Vogels en dieren die er dichtbij kwamen, stierven. Dat was geen bijgeloof. De opening laat koolstofdioxide vrij, dat zwaarder is dan lucht en zich ophoopt vlak onder de grond. Priesters die rechtop stonden, met hun hoofd boven de gaslaag, overleefden de demonstratie – en het ritueel was voor iedereen die toekeek volkomen logisch.

Op de heuvel boven de stad staat een achthoekig gebouw, bekend als het Martyrium van Sint-Filips. Vroegchristelijke traditie verbindt Filippus, een van de apostelen, met Hierapolis. In 2011 kondigde een Italiaans team aan dat ze een nabijgelegen graf als het zijne hadden geïdentificeerd. De identificatie is gebaseerd op het gebouw eromheen en op de inscripties, en niet iedereen accepteert het. De wandeling ernaartoe is steil en onbeschut, en het is er stil, wat hier zeldzaam is.

Er is ook een zwembad naast het museum waar je tegen betaling in kunt zwemmen. Omgevallen marmeren zuilen en gebeeldhouwde blokken liggen op de bodem, en warm water borrelt erdoorheen. Aardbevingen hebben die stenen doen instorten. Zwemmen tussen de brokstukken van een ingestorte portiek is een vreemde gewaarwording, en het water bruist lichtjes op je huid door het opgeloste gas. De bodem is oneffen, dus beweeg langzaam.

De timing is cruciaal. De bussen komen halverwege de dag aan en de terrassen lopen vol. De vroege ochtend en de laatste uren voor sluitingstijd zijn rustiger en het zachte licht komt veel beter tot zijn recht op het witte oppervlak dan de felle zon. Er zijn ingangen aan de voet en aan de top van de heuvel. Blootsvoets omhoog lopen vanaf de voet is zwaarder, maar het uitzicht is dan wel in de juiste volgorde.

De terrassen zijn niet de enige bronnen in de regio. Op verschillende plekken in dit deel van Denizli borrelt warm mineraalwater op, waar mensen al heel lang in baden. Karahayıt, een klein eindje verderop, produceert water dat rood en oranje gekleurd is door ijzer in de rotsen. Het contrast met het wit is de moeite waard om te zien. Het laat ook zien hoe de afzettingen bij Pamukkale eruit zouden zien met een ander mineraal in het water.

Voordat je vertrekt, stop even op een droog gedeelte van het terras en leg je handpalm plat op de rots. Het is warm waar net water is gestroomd en ruw overal. Ergens onder je hand bezinkt mineraal uit het water, laagje voor laagje. Dat zal vanavond en morgen zo blijven, of er nu wel of geen mensen hier staan. De begraafplaats, het theater en de hotels kwamen en gingen. De bron bleef gewoon stromen.