Pamukkale

Zdejmij buty. To nie rada – to zasada, która jest przestrzegana. W chwili, gdy twoje bose stopy dotkną trawertynu, zrozumiesz, dlaczego zdjęcia tego miejsca wprowadzają ludzi w błąd. Powierzchnia nie jest gładka. Jest pofałdowana, ziarnista i lekko szorstka, niczym bardzo drobny papier ścierny nałożony na kamień. Płynąca po nim woda jest ciepła. Ma też delikatny mineralny zapach. Pod stopami biel lśni w południe, a oczy łzawią.

Trawertyn to skała pozostawiona przez bogatą w minerały wodę. Gorące źródła wypływają tu przez wapień i rozpuszczają węglan wapnia w drodze na górę. Kiedy woda dociera do powierzchni, ciśnienie spada, a dwutlenek węgla ulatnia się do powietrza. Rozpuszczony minerał nie może już dłużej pozostawać w roztworze, więc osadza się w postaci białej skorupy. Warstwa nawarstwia się na warstwie. Baseny, obrzeża i schodkowe baseny, które widzisz, są zbudowane z tego osadu i wciąż rosną tam, gdzie płynie woda.

Turecka nazwa to Pamukkale, co oznacza bawełniany zamek. Bawełna uprawiana jest na nizinie od bardzo dawna, więc porównanie byłoby oczywiste dla każdego, kto tu mieszka. Z daleka, od drogi dojazdowej, zbocze wzgórza rzeczywiście wygląda jak sterta surowej bawełny albo zaspy śniegu, które nie topią się w sierpniu. Z bliska iluzja się kończy. To twarda skała, mokra i ciepła, a upadek na nią boli.

Zasada chodzenia boso chroni powierzchnię. Buty rysują skorupę i wcierają w nią brud, który zmienia biel w szarość. Za tą troską kryje się trudniejsza historia. Przez dziesięciolecia na grzbiecie stały hotele, które odprowadzały wodę źródlaną do własnych basenów. Przez tarasy biegła droga. Woda była przekierowywana, odcinki wysychały, a biel brązowieje. Po tym, jak miejsce uzyskało status Światowego Dziedzictwa w 1988 roku, hotele i droga zostały usunięte w latach 90. XX wieku.

Obecnie woda jest zarządzana w sposób celowy. Przepływ wody jest zmieniany między sekcjami według harmonogramu, więc niektóre tarasy są mokre, a inne odpoczywają i regenerują się. Oznacza to, że baseny, w których można spacerować, nie zawsze są tymi samymi. Jeśli przyjedziesz, spodziewając się jednego konkretnego zdjęcia, możesz go nie dostać. Zobaczysz działający system konserwatorski, dzięki któremu tarasy są nadal białe. Znaki wskazują, gdzie można spacerować. Pozostań w ich obrębie – nietknięte krawędzie pękają pod ciężarem.

Powyżej tarasów znajduje się całe starożytne miasto, do którego wielu turystów nigdy nie dociera. Hierapolis zostało założone przez władców Pergamonu w II wieku p.n.e. i rozwinęło się jako miasto uzdrowiskowe. Ludzie przybywali tu dla wody. Rzymianie, a później Bizantyjczycy, rozbudowali je. Znajdują się tu ulice z kolumnadami, bramy, łaźnie, duży teatr i kościół chrześcijański zbudowany nad grobem świętego. Miasto wraz z tarasami poniżej zostało wpisane na listę UNESCO.

Teatr jest w niezwykle dobrym stanie. Jego trybuny są stromo opadające w zbocze wzgórza, a większość budynku sceny przetrwała, w tym rzeźbione panele z postaciami. Wejdź na wyższe rzędy i spójrz na zewnątrz. Zobaczysz całą równinę, białą krawędź tarasów poniżej i współczesne miasto w oddali. Usiądź na kilka minut. Akustyka wciąż działa, a na scenie słychać ciche rozmowy ludzi.

Na północ od bramy miejskiej znajduje się jeden z największych starożytnych cmentarzysk w tej części świata. Grobowce ciągną się wzdłuż drogi na długim odcinku – kamienne skrzynie, grobowce w kształcie domów i okrągłe kopce z wejściami. Wiele z nich należało do ludzi, którzy przybyli tu chorzy, licząc na pomoc ze źródeł, a którzy nie wyzdrowieli. Inskrypcje wspominają, skąd przybyli. Miejscowość uzdrowiskowa z bardzo dużym cmentarzem mówi nam coś o starożytnej medycynie.

W pobliżu świątyni znajduje się mały otwór w skale zwany Plutonium. Starożytni pisarze opisywali go jako wejście do podziemi. Ptaki i zwierzęta, które się do niego zbliżały, ginęły. To nie był przesąd. Otwór uwalnia dwutlenek węgla, który jest cięższy od powietrza i gromadzi się pod ziemią. Kapłani, którzy stali wyprostowani, z głowami nad warstwą gazu, przeżyli demonstrację – a rytuał był całkowicie zrozumiały dla wszystkich widzów.

Na wzgórzu nad miastem stoi ośmiokątny budynek znany jako Martyrium św. Filipa. Wczesnochrześcijańska tradycja łączy Filipa, jednego z apostołów, z Hierapolis. W 2011 roku włoski zespół ogłosił, że zidentyfikował pobliski grób jako jego grób. Identyfikacja opiera się na otaczającym go budynku i inskrypcjach, i nie wszyscy to akceptują. Podejście jest strome i odsłonięte, a do tego panuje cisza, co jest tu rzadkością.

Obok muzeum znajduje się również basen, w którym można popływać za dodatkową opłatą. Na dnie leżą zawalone marmurowe kolumny i rzeźbione bloki, przez które przepływa ciepła woda. Trzęsienia ziemi strąciły ten kamień. Pływanie wśród kawałków zawalonego portyku to dziwne uczucie, a woda delikatnie musuje na skórze z powodu rozpuszczonego gazu. Dno jest nierówne, więc należy poruszać się powoli.

Ważne jest, aby wybrać odpowiedni czas. Autobusy przyjeżdżają w południe, a tarasy się zapełniają. Wczesny poranek i ostatnie godziny przed zamknięciem są spokojniejsze, a słabe światło lepiej pasuje do białej powierzchni niż górne słońce. Wejścia znajdują się u podnóża wzgórza i na jego szczycie. Wchodzenie boso od dołu jest trudniejsze, ale zapewnia widok w odpowiedniej kolejności.

Tarasy to nie jedyne źródła w regionie. Ciepła woda mineralna wypływa z kilku punktów w tej części Denizli, a ludzie kąpią się w niej od bardzo dawna. Karahayıt, położone niedaleko, produkuje wodę zabarwioną na czerwono i pomarańczowo żelazem zawartym w skale. Kontrast z bielą jest wart zobaczenia. Pokazuje on również, jak wyglądałyby osady w Pamukkale z innym minerałem w wodzie.

Zanim wyjdziesz, zatrzymaj się na suchym fragmencie tarasu i połóż dłoń płasko na skale. Jest ciepło tam, gdzie właśnie przepłynęła woda, i wszędzie szorstko. Gdzieś pod twoją dłonią minerały osadzają się z wody, cienką warstwą. Będzie tak dziać się dziś w nocy i jutro, niezależnie od tego, czy ktoś tu będzie stał, czy nie. Cmentarz, teatr i hotele – wszystko to pojawiało się i znikało. Źródło po prostu płynęło.