Museum van Anatolische beschavingen

Loop door de deur en het straatgeluid verdwijnt achter je. De lucht binnen is koel en droog, zoals dikke stenen kamers koel blijven in de zomer. Licht valt door kleine ramen hoog in de koepels. Het landt in bleke vlekken op de gepolijste vloer. Je hoort voetstappen, een zacht gemurmel van stemmen en af en toe een klik van een camera. Neem even de tijd voordat je ergens naar kijkt. In dit gebouw werden eeuwenlang stoffen en specerijen verkocht voordat er ook maar één museumstuk in stond.

Je staat in een Ottomaanse bedesten – een overdekte markthal, gebouwd voor de opslag en handel van waardevolle goederen. Deze werd in de vijftiende eeuw gebouwd, op de helling net onder het kasteel. Ernaast staat een han, een herberg waar kooplieden met hun dieren verbleven. Brand en verwaarlozing hebben beide gebouwen uiteindelijk tot ruïnes gereduceerd. In de beginjaren van de Turkse Republiek koos de staat deze ruïnes uit om de oude collecties van het land te huisvesten. De restauratiewerkzaamheden hebben tientallen jaren geduurd.

Het plan is eenvoudig als je het eenmaal doorhebt. Loop in een lus door de buitenste galerijen en je reist vooruit in de tijd. Eerst komen de jagers uit het stenen tijdperk aan bod, dan de boeren, vervolgens de metaalbewerkers en ten slotte de rijken. In de centrale koepelhal bevinden zich de zwaarste stukken: gebeeldhouwde stenen panelen die ooit de muren van Hettitische steden sierden. Als je weinig tijd hebt, begin dan met de rondgang en bewaar de centrale hal voor het laatst. Zo kom je bij het beeldhouwwerk als een afsluiting in plaats van een onderbreking.

De vitrines met neolithische voorwerpen bevatten materiaal uit Çatalhöyük, een boerenstadje op de vlakte van Konya. De mensen woonden er in dicht op elkaar gebouwde huizen van leemsteen. Er waren geen straten. Bewoners klommen over de daken en daalden via een gat met een ladder hun huis binnen. Ze begroeven hun doden onder de vloer van hun eigen huis. Zoek naar het kleine zittende figuurtje met rollen vlees en twee dieren aan haar zijde. Ze wordt vaak een moedergodin genoemd. Archeologen discussiëren nog steeds over haar betekenis.

Een muurschildering uit hetzelfde stadje verdient een lange blik. Het toont een raster van dozen, als huizen van bovenaf gezien, met daarboven een vorm die vaak wordt geïnterpreteerd als een uitbarstende berg. Sommige onderzoekers noemen dit de oudst bekende kaart. Anderen zeggen dat de vakjes slechts een patroon zijn en de berg een luipaardvel. Niemand kan het eens worden. Ga ervoor staan en beslis zelf welke interpretatie overtuigender klinkt. Hoe dan ook, iemand heeft het zo'n 9000 jaar geleden op een muur geschilderd.

Zoek in de bronstijdzalen naar de opengewerkte bronzen schijven uit de graven van Alacahöyük. Herten en stieren staan in cirkels die worden doorsneden door staven, met kleine ringen die mogelijk rammelden. Ze werden gevonden in graven naast gouden en zilveren voorwerpen. Hun precieze functie is onbekend. Vergrote kopieën van deze herten staan nu op monumenten in Ankara, wat betekent dat u er misschien al een bent gepasseerd op weg hierheen zonder het te herkennen. Het ontwerp is een van de standaardsymbolen van de Turkse archeologie geworden.

Vervolgens komt een periode die de meeste bezoekers verrast. Ongeveer 4000 jaar geleden hadden handelaren uit de Assyrische stad Assur een handelsnetwerk tot diep in Anatolië. Hun belangrijkste basis was Kültepe, vlakbij het huidige Kayseri. Ze brachten tin en fijne textielproducten per ezelskaravaan en namen zilver en goud mee naar huis. Hun brieven zijn bewaard gebleven op kleitabletten. Sommige tabletten zitten nog steeds verzegeld in kleien enveloppen, ongeopend, met de stempel van de afzender aan de buitenkant.

De brieven gaan niet over staatszaken. Ze klagen over schulden, te late leveringen en familieruzies. Vrouwen schrijven naar hun echtgenoten die te lang weg zijn. Kooplieden discussiëren over rentetarieven. Dit zijn de gewone stemmen van mensen die leefden vóór het bestaan van het Hettitische Rijk, bewaard gebleven omdat klei beter bestand is tegen vuur dan papier tegen wat dan ook. Er zijn maar weinig musea waar je zo dicht bij privécorrespondentie uit het tweede millennium voor Christus kunt staan.

De Hettieten heersten over Centraal-Anatolië vanuit Hattusa, ten noordoosten van hier. In de centrale hal vind je leeuwen, sfinxen en lange reliëfpanelen gehouwen in basalt en kalksteen. Koningen worden afgebeeld met spitse schoenen en ronde mutsen. Goden staan op de ruggen van dieren. Sommige stukken komen uit Karkamış, vlakbij de huidige Syrische grens. Kijk goed naar de uitsnijdingen van voeten en handen – de beeldhouwers gebruikten ondiepe, zelfverzekerde sneden en de oppervlakken tonen nog steeds de sporen van hun gereedschap.

Na de val van de Hittieten kwamen de Frygiërs op in West-Anatolië. Hun materiaal hier komt grotendeels uit Gordion, waar een enorme aarden heuvel een houten grafkamer bedekte. Binnenin bevonden zich bronzen kommen, ketels met hoofdvormige opzetstukken en houten meubels ingelegd met fijne geometrische patronen. De heuvel wordt vaak het graf van Midas genoemd. In werkelijkheid is de overledene nooit met zekerheid geïdentificeerd en de datering maakt een familielid waarschijnlijker dan de legendarische koning zelf.

De laatste galerijen behoren tot Urartu, een koninkrijk rond het Vanmeer. Urartische metaalbewerkers maakten helmen, schilden en gordels bedekt met rijen dieren en krijgers. Beneden, in de oudere delen van het gebouw, bevindt zich een aparte sectie met Grieks, Romeins en Byzantijns materiaal dat in en rond Ankara is gevonden. Ook de reputatie van het museum zelf is niet gering. In 1997 werd het uitgeroepen tot Europees Museum van het Jaar, een onderscheiding die deze omgebouwde markthal op een zeer select gezelschap plaatste.

Als u het museum verlaat, stop dan even voor de deur voordat u de heuvel afloopt. Kijk omhoog naar de kasteelmuren boven de daklijn. Romeinse zuilen en Byzantijnse blokken zijn erin verwerkt, hergebruikt door iedereen die steen nodig had. Kijk dan naar beneden naar de moderne stad die zich over de vlakte uitstrekt. Alles wat u zojuist hebt gezien, is binnen een straal van een paar honderd kilometer van deze plek gebouwd. De afstand tussen het oudste object binnen en het verkeer beneden u is korter dan u denkt.