Muzeum Cywilizacji Anatolijskich

Przepchnij drzwi, a hałas ulicy ucichnie za tobą. Powietrze w środku jest chłodne i suche, tak jak latem panuje chłód w grubych, kamiennych pomieszczeniach. Światło wpada przez małe, wysoko umieszczone okna w kopułach. Pada bladymi plamami na wypolerowanej podłodze. Usłyszysz kroki, cichy szmer głosów i od czasu do czasu pstryknięcie aparatu. Zatrzymaj się na chwilę, zanim na cokolwiek spojrzysz. W tym budynku przez wieki sprzedawano tkaniny i przyprawy, zanim mieściła się w nim choć jedna gablota muzealna.

Stoisz w osmańskim bedesten – krytej hali targowej, zbudowanej do przechowywania i handlu cennymi towarami. Powstała w XV wieku, na zboczu tuż pod zamkiem. Obok stoi han, zajazd, w którym kupcy nocowali ze swoimi zwierzętami. Pożar i zaniedbanie ostatecznie obróciły oba budynki w ruinę. We wczesnych latach Republiki Tureckiej państwo wybrało te ruiny na miejsce przechowywania starożytnych kolekcji. Prace renowacyjne ciągnęły się przez dziesięciolecia.

Plan jest prosty, gdy już go poznasz. Przejdź się po zewnętrznych galeriach w pętli i przenieś się w czasie. Najpierw pojawiają się myśliwi z epoki kamienia, potem rolnicy, następnie kowalcy, a na końcu imperia. W centralnej, kopulastej sali znajdują się najcięższe elementy – rzeźbione kamienne panele, które niegdyś zdobiły mury hetyckich miast. Jeśli masz mało czasu, najpierw przejdź pętlę, a centralną salę zostaw na koniec. W ten sposób rzeźba stanowi dopełnienie, a nie przeszkodę.

Neolityczne skrzynie zawierają materiały z Çatalhöyük, rolniczego miasta na równinie Konya. Ludzie mieszkali tam w domach z cegły mułowej, ciasno obok siebie. Nie było ulic. Mieszkańcy wspinali się po dachach i schodzili do domów przez otwór z drabiną. Chowali zmarłych pod podłogami swoich domów. Szukajcie małej, siedzącej postaci z wałkami ciała i dwoma zwierzętami u boku. Często nazywana jest boginią matką. Archeolodzy wciąż spierają się o to, co miała na myśli.

Jeden z malowideł ściennych z tego samego miasta zasługuje na dłuższe przyjrzenie się. Przedstawia siatkę pudeł, niczym domy widziane z góry, z kształtem nad nimi, który często odczytywano jako wybuchającą górę. Niektórzy badacze nazywają to najwcześniejszą znaną mapą. Inni twierdzą, że pudełka to po prostu wzór, a góra to skóra lamparta. Nikt nie może tego ogarnąć. Stań przed nią i sam oceń, która interpretacja wydaje się bardziej przekonująca. Tak czy inaczej, ktoś namalował ją na ścianie około 9000 lat temu.

W pomieszczeniach z epoki brązu szukaj ażurowych brązowych dysków z grobowców w Alacahöyük. Jelenie i byki stoją w kręgach przeciętych prętami, z małymi pierścieniami, które mogły grzechotać. Znaleziono je w grobach obok przedmiotów ze złota i srebra. Ich dokładne przeznaczenie nie jest znane. Powiększone kopie tych jeleni stoją obecnie na pomnikach w Ankarze, co oznacza, że być może minąłeś już jeden po drodze, nie rozpoznając go. Wzór ten stał się jednym ze standardowych symboli tureckiej archeologii.

Następnie nadchodzi okres, który zaskakuje większość zwiedzających. Około 4000 lat temu kupcy z asyryjskiego miasta Assur prowadzili sieć handlową w głąb Anatolii. Ich główna baza znajdowała się w Kultepe, niedaleko dzisiejszego Kayseri. Przywozili cynę i szlachetne tkaniny karawanami osłów, a do domu wozili srebro i złoto. Ich listy przetrwały na glinianych tabliczkach. Niektóre z tabliczek wciąż są zapieczętowane w glinianych kopertach, nieotwarte, z odciśniętym na zewnątrz stemplem nadawcy.

Listy nie dotyczą spraw państwowych. Skarżą się na długi, opóźnione przesyłki i rodzinne kłótnie. Żony piszą do mężów, którzy zbyt długo przebywali poza domem. Kupcy spierają się o stopy procentowe. To zwyczajne głosy ludzi, którzy żyli przed powstaniem Imperium Hetyckiego, zachowane, ponieważ glina lepiej znosi ogień niż papier. Niewiele muzeów pozwala stanąć tak blisko prywatnej korespondencji z drugiego tysiąclecia przed naszą erą.

Hetyci rządzili centralną Anatolią z Hattusy, na północny wschód stąd. W centralnej sali znajdują się lwy, sfinksy i długie, reliefowe panele wyrzeźbione w bazalcie i wapieniu. Królowie występują w spiczastych butach i zaokrąglonych czapkach. Bogowie stoją na grzbietach zwierząt. Niektóre dzieła pochodzą z Karkamış, niedaleko współczesnej granicy z Syrią. Przyjrzyj się uważnie rzeźbieniom stóp i dłoni – rzeźbiarze stosowali płytkie, pewne cięcia, a na powierzchniach nadal widać ślady ich narzędzi.

Po upadku Hetytów, w zachodniej Anatolii, narodzili się Frygowie. Materiał, z którego pochodzą, pochodzi głównie z Gordion, gdzie ogromny kopiec ziemny przykrywał drewnianą komorę grobową. Wewnątrz znajdowały się brązowe misy, kotły z dodatkami w kształcie głów oraz drewniane meble inkrustowane drobnymi geometrycznymi wzorami. Kopiec jest często nazywany grobowcem Midasa. W rzeczywistości nigdy nie udało się jednoznacznie zidentyfikować jego mieszkańca, a data wskazuje na bardziej prawdopodobne pochodzenie niż samego legendarnego króla.

Ostatnie galerie należą do Urartu, królestwa położonego wokół jeziora Wan. Urartyjscy kowalzy wytwarzali hełmy, tarcze i pasy pokryte rzędami zwierząt i wojowników. Na dole, w starszych częściach budynku, w osobnej sekcji znajdują się greckie, rzymskie i bizantyjskie materiały znalezione w Ankarze i okolicach. Muzeum również cieszy się niemałą renomą. W 1997 roku otrzymało tytuł Europejskiego Muzeum Roku, co oznacza, że ta przebudowana hala targowa znalazła się na bardzo krótkiej liście.

Wychodząc, zatrzymaj się przed drzwiami, zanim zejdziesz ze wzgórza. Spójrz w górę na mury zamku ponad linią dachu. Wbudowano w nie rzymskie kolumny i bizantyjskie bloki, ponownie wykorzystywane przez tych, którzy potrzebowali kamienia. Następnie spójrz w dół na nowoczesne miasto rozciągające się na równinie. Wszystko, co właśnie zobaczyłeś, powstało w odległości kilkuset kilometrów od tego miejsca. Odległość między najstarszym obiektem w środku a ruchem ulicznym poniżej jest krótsza, niż ci się wydaje.