डोलमाबाहचे पॅलेस

इमारत दिसण्याआधीच तुम्हाला पाण्याचा आवाज ऐकू येतो. बोस्फोरसवर होड्या पुढे सरकतात, सीगल पक्षी त्यांचा पाठलाग करतात आणि त्यांच्या लाटांचे पाणी एका लयबद्ध तालात धक्क्याच्या भिंतीवर आदळते. प्रवेशद्वार पांढऱ्या संगमरवराचे आहे, त्यावर इतके भरगच्च कोरीवकाम आहे की ते साखरेसारखे दिसते. आतमध्ये, खडी संपून कापलेली हिरवळ आणि कापलेल्या गवताचा व मिठाचा वास येतो. इमारतीचा दर्शनी भाग किनाऱ्यालगत अनेकशे मीटरपर्यंत पसरलेला आहे. ती जाणीवपूर्वक, जवळजवळ आक्रमकपणे युरोपियन शैलीची आहे — आणि हेच त्या जागेचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे.

सुरुवात नावापासून करूया, कारण ते या जागेचे स्पष्टीकरण देते. डोलमाबाहचे म्हणजे भरलेली बाग. किनाऱ्याचा हा भाग मूळतः एक उथळ आखात होता, जिथे ओटोमन आरमार नांगर टाकत असे. कालांतराने तो मातीने भरून शाही बागांमध्ये रूपांतरित करण्यात आला आणि तिथे लाकडी मंडप बांधण्यात आले. तुम्ही पाहत असलेला राजवाडा या तयार केलेल्या जमिनीवर उभा आहे. इस्तंबूलमधील सर्वात भक्कम दिसणारी इमारत एका अशा आखातावर उभी आहे, ज्याला कोणीतरी पुसून टाकण्याचा निर्णय घेतला.

हे १८४३ ते १८५६ दरम्यान सुलतान अब्दुलमेसिद प्रथम यांच्यासाठी बांधण्यात आले. याचे वास्तुविशारद गाराबेत बालियान आणि त्यांचा मुलगा निकोगोस होते, जे एका आर्मेनियन कुटुंबातील होते, ज्यांनी पिढ्यानपिढ्या दरबारी वास्तुविशारद म्हणून काम केले होते. त्यांची मागणी स्पष्ट होती. सुलतानाला एक असे निवासस्थान हवे होते, जे भेट देणाऱ्या युरोपियन राजदूताला पॅरिस किंवा व्हिएन्नामधील राजवाड्यासारखेच भव्य दिसेल. टोपकापी, त्याच्या अंगण आणि मंडपांमुळे, आता त्यांना अपेक्षित असलेला अर्थ व्यक्त करत नव्हते.

त्यामुळे याची शैली एकाच वेळी युरोपमधील सर्व ठिकाणांहून घेतली आहे — शास्त्रीय स्तंभ, बारोक वक्ररेषा, रोकोको प्लास्टरवर्क, फ्रेंच फर्निचर, बोहेमियन काचकाम. सजावटीपेक्षा आराखड्यात ओटोमन घटक टिकून आहेत. येथे अजूनही एक सेलामलिक (घराची सार्वजनिक बाजू) आणि एक हरम (कुटुंबाची खाजगी बाजू) आहे, जे त्यांच्यामधील मोठ्या सभागृहाने जोडलेले आहेत. याची रचना पारंपरिक आहे. याच्या पृष्ठभागावर वापरलेली प्रत्येक गोष्ट आयात केलेली आहे.

याचा खर्च विलक्षण होता आणि तो या कथेचा एक भाग आहे. ज्या काळात साम्राज्य युरोपीय बँकांकडून मोठ्या प्रमाणावर कर्ज घेत होते, त्या काळात इतक्या मोठ्या प्रमाणावर बांधकाम केल्यामुळे एका पिढीच्या आत आर्थिक संकट ओढवले. या राजवाड्याला किती दोष द्यावा यावर इतिहासकारांमध्ये आजही वाद आहे. यात शंका नाही की त्यानंतर लवकरच राजकोष गंभीर संकटात सापडला होता. ही इमारत एकाच वेळी आत्मविश्वासाचे प्रदर्शन आणि ऱ्हासाचा पुरावा आहे.

आतमध्ये, स्फटिकाचा जिना हा असा क्षण आहे जेव्हा बहुतेक पर्यटक चालणे थांबवतात. त्याचे कठडे कापलेल्या काचेचे आहेत, जे बॅकॅरेट येथील फ्रेंच कारखान्यात बनवले आहेत आणि ते काचेच्या छताखाली एक रुंद दुहेरी जिना धरून ठेवतात. छतातून प्रकाश खाली येतो आणि काचेच्या रेलिंगवरून जातो. हे नाट्यमय आहे, आणि ते तसेच असावे असे अपेक्षित होते. राजदूत पूर्ण गणवेशात या पायऱ्या चढत असत, वरून पाहत असत आणि आपल्यावर नजर ठेवली जात आहे हे त्यांना माहीत होते.

हा मार्ग अखेरीस समारंभाच्या सभागृहाकडे जातो आणि आत प्रवेश करण्यापूर्वी वेग कमी करणे योग्य ठरते. ही खोली प्रचंड मोठी आहे, डोक्यावर एक उंच घुमट आणि बाजूंना स्तंभ आहेत. मध्यभागी कापलेल्या काचेचे एक झुंबर लटकलेले आहे, ज्यात शेकडो दिवे आहेत आणि त्याचे वजन अनेक टन आहे. हे ब्रिटनकडून एक राजनैतिक भेट म्हणून आले होते. जमिनीखालच्या हीटिंगमुळे हॉल उबदार राहत असे, जी त्या काळी एक असामान्य सोय होती, आणि येथील ध्वनीव्यवस्था शासकीय स्वागत समारंभांसाठी तयार करण्यात आली होती.

वर तसेच खालीही पाहा. या महालात हाताने विणलेल्या गालिच्यांचा एक खूप मोठा संग्रह आहे, त्यापैकी बरेचसे मारमारा किनाऱ्यावरील हेरेके येथील शाही कार्यशाळांमध्ये बनवलेले आहेत. काही गालिचे एकाच तुकड्याचे असून ते विशिष्ट खोलीत बसतील अशा आकाराचे आहेत. छताकडेही पाहा — जे कोरीव उठावदार दिसते त्यातील बराचसा भाग हा रंगवलेला आभास आहे, जो या कामासाठी नेमलेल्या युरोपियन सजावटकारांनी तयार केला आहे. छताच्या कंगोऱ्याच्या जवळ गेल्यास, तुम्हाला कधीकधी ती युक्ती अयशस्वी झालेली दिसेल.

येथे घड्याळाचा एक तपशील आहे जो लोकांना अनपेक्षितपणे चकित करतो. या महालात घड्याळांचा एक मोठा संग्रह आहे आणि त्यापैकी बऱ्याच घड्याळांमध्ये नऊ वाजून पाच मिनिटे झालेली दिसतात. हा काही दोष नाही. तुर्की प्रजासत्ताकाचे संस्थापक मुस्तफा केमाल अतातुर्क यांनी आपला अखेरचा आजार याच महालात घालवला आणि १० नोव्हेंबर १९३८ रोजी, याच वेळी, येथील एका शयनकक्षात त्यांचे निधन झाले. ती घड्याळे थांबवण्यात आली आणि ही प्रथा आजही जपली गेली आहे. तुम्ही त्या खोलीला भेट देऊ शकता. पलंगावर तुर्कीचा झेंडा अंथरलेला आहे.

ही एकच गोष्ट संपूर्ण इमारतीला एक नवीन रूप देते. डोलमाबाहचे सुलतानांच्या निवासस्थानासाठी बांधले गेले होते, आणि अखेरीस ते असे ठिकाण ठरले जिथे साम्राज्याचा शेवटचा अध्याय आणि प्रजासत्ताकाचा पहिला अध्यायही संपला. त्याच्या उत्तरार्धात अतातुर्कने त्याचा वापर कामकाजाचे निवासस्थान म्हणून केला आणि येथे बैठका घेतल्या. एकमेकांच्या विरोधात असलेल्या दोन राजकीय प्रणालींनी त्याच खोल्या वापरल्या. फर्निचर कधीही बदलले नाही.

हरमचा भाग पलीकडच्या बाजूला आहे आणि त्यासाठी वेगळा मार्ग लागतो. तो अधिक शांत आणि बराच साधा आहे. कौटुंबिक खोल्या, मुलांच्या खोल्या, सुलतानाच्या आईने वापरलेली एक खोली, आणि औपचारिकतेऐवजी घरगुती वाटणारे कॉरिडॉर. हा विरोधाभास भेटीचा उपयुक्त भाग आहे. राजेशाही खोल्यांमध्ये, प्रत्येक गोष्ट परदेशी व्यक्तीला प्रभावित करण्यासाठी तयार केलेली असते. येथे, लोक फक्त जगत होते — वाचन करणे, झोपणे, मुलांचे संगोपन करणे, दुसऱ्या भागातून येणाऱ्या बातम्यांची वाट पाहणे.

पुन्हा बाहेर, पाण्यालगतच्या बागेत फिरा. मुख्य प्रवेशद्वाराजवळ शोभेचे तलाव, हंस आणि एक घड्याळ-स्तंभ आहे, जो नंतरच्या एका सुलतानाच्या काळात १८९० च्या दशकात बांधला गेला. बंदरावरून तुम्ही हा राजवाडा जसा पाहिला जावा अशी अपेक्षा होती, तसाच पाहू शकता: बोटीतून येताना. बोस्फोरसमधून प्रवास करणाऱ्या प्रत्येकाला सर्वात आधी ही दगडाची पांढरी भिंत दिसायची, आणि ती टेकडीवर बांधण्याऐवजी येथे बांधण्यामागे हाच उद्देश होता.

जाण्यापूर्वी एक मिनिटभर कठड्यापाशी उभे राहा. तुमच्या मागे एक अशी इमारत आहे, जिने जगाला काहीतरी पटवून देण्याचा खूप प्रयत्न केला आहे. तुमच्या समोर बोस्फोरस निर्विकारपणे वाहत राहतो, ज्यात टँकर, प्रवासी बोटी आणि लहान मासेमारीच्या बोटी दोन खंडांना ओलांडत असतात. हा राजवाडा शंभर वर्षांहून अधिक काळापासून ही वाहतूक पाहत आहे. तुम्ही स्वतःही काही वेळ हे पाहा, आणि मग संगमरवरी दरवाज्यातून बाहेर पडून सामान्य शहरात परत या.