केकोवा बुडलेले शहर

कॅप्टन इंजिन बंद करतो आणि बोट शांतपणे पुढे सरकते. बोटीच्या तळाखाली, इतक्या स्वच्छ पाण्यातून की ते अस्तित्वात आहे असे वाटतच नाही, आकार सरकत जातात — एक सरळ भिंत, पायऱ्यांची एक रांग, खोलीचा चौकोनी कोपरा. पाण्याच्या पृष्ठभागावर, तेच बांधकाम बेटाच्या किनाऱ्यावर पुढे चालू राहते, अर्धे समुद्रात आणि अर्धे बाहेर. डोळ्यांनी जे पाहिले ते स्वीकारायला मनाला क्षणभर वेळ लागतो. तुम्ही एका बुडालेल्या शहराच्या रस्त्यांवरून तरंगत आहात.

हे आहे केकोवाचे बुडालेले शहर, जे उचागिझ आणि कालेकोय या मच्छीमारांच्या गावांच्या समोर, केकोवा बेटाच्या उत्तर किनाऱ्यावर वसलेले आहे. बेटाच्या खडकाळ बाजूवर तुम्हाला प्रत्येक स्तरावर घरांचे पाया, जिने, धक्के आणि दरवाजे दिसतील — काही उंच आणि कोरड्या जागी, काही पाण्याच्या पातळीवर, तर काही पूर्णपणे पाण्याखाली बुडालेले. जांभळ्या रंगाच्या पायऱ्या खडकावरून थेट निळ्या समुद्रात उतरतात आणि पुढे जातच राहतात, जणू काही रहिवासी कोणत्याही क्षणी ओलेचिंब होऊन बाहेर चढतील.

यामागील गुन्हेगार होती ती अस्थिर जमीनच. हा किनारा एका सक्रिय भूकंपप्रवण क्षेत्रात येतो, आणि प्राचीन लेखक व आधुनिक भूगर्भशास्त्र या दोन्हींच्या मते येथील जमीन वारंवार सरकली आहे. दुसऱ्या शतकातील भूकंपांमुळेच ही किनारपट्टी अनेक मीटर खाली गेली आणि खालचे शहर समुद्राखाली सरकले, असे सर्वसाधारणपणे मानले जाते. लायसियन किनाऱ्यावर जहाजांना सेवा देणारी एक कार्यरत बंदर वस्ती — जिथे गोदामे, घरे आणि धक्के होते — ती आता वास्तुकलेने युक्त एक खडक बनली.

तसे पाहता, येथे लायसिया हे नाव लक्षात ठेवण्यासारखे आहे — या किनारपट्टीचा प्राचीन सागरी प्रदेश, जो आपल्या कबरी आणि अत्यंत स्वतंत्र शहरांसाठी प्रसिद्ध आहे. केकोवा बंदर, बेट आणि मुख्य भूमीमधील एक सुरक्षित खाडी, लायसियन खलाशांना सर्व प्रकारच्या हवामानात शांत नांगरण्याची जागा देत असे, अगदी जसे ते आता तुमच्या पर्यटन बोटीला आश्रय देते. चांगली बंदरे कधीही कालबाह्य होत नाहीत. फक्त त्यांचे मालक बदलतात.

आजचे संरक्षण भक्कम आहे. १९९० मध्ये केकोवा आणि तेथील पाण्याला विशेष संरक्षित क्षेत्र म्हणून घोषित करण्यात आले. स्मृतीचिन्हे गोळा करणाऱ्यांपासून आणि नांगरामुळे होणाऱ्या नुकसानापासून या बुडलेल्या अवशेषांचे रक्षण करण्यासाठी, तिथे पोहणे, स्नॉर्कलिंग आणि डायव्हिंग करण्यास बंदी आहे. बोटी चिन्हांकित मार्गांवरूनच जातात. तुम्ही बुडलेल्या भिंती स्वच्छ पाण्यातून किंवा काचेच्या तळाच्या पॅनेलमधून पाहू शकता आणि जवळच्या परवानगी असलेल्या खाड्यांमध्ये पोहण्यासाठी थांबे घेतले जातात. या नियमांमुळे हे ठिकाण पुढील शतकातील पर्यटकांसाठी सुस्पष्ट राहते.

बहुतेक टूरमध्ये या बेटासोबतच समोरच्या मुख्य भूमीच्या किनाऱ्यावर वसलेले छोटेसे गाव, कालेकोय, याचाही समावेश असतो — आणि कालेकोयलाही तितकेच महत्त्व दिले पाहिजे. ते प्राचीन सिमेना बेटावर वसलेले आहे आणि आजही तिथे कोणताही रस्ता पोहोचत नाही. सर्व काही बोटीने किंवा पायी चालतच पोहोचते. एका लहान मध्ययुगीन किल्ल्याखालील उतारावर दगडी घरे, डाळिंबाची झाडे आणि पेन्शन्स (निवासस्थाने) वसलेली आहेत, ज्याच्या भिंती प्राचीन काळी घातलेल्या पायावर उभ्या आहेत. वरची चढाई छोटी, घाम आणणारी आणि तरीही फायद्याची आहे.

किल्ल्याच्या आत किनाऱ्यावरील सर्वात आकर्षक गोष्टींपैकी एक दडलेली आहे — थेट जिवंत खडकात कोरलेले एक छोटेसे नाट्यगृह, ज्यात आसनांच्या सात रांगा आणि कदाचित तीनशे लोकांसाठी जागा आहे. याला सामान्यतः लायसियामधील सर्वात लहान नाट्यगृह म्हटले जाते. येथे जे काही सादर केले जात असे, तेव्हा प्रेक्षकांना किनाऱ्यावरील सर्वोत्तम दृश्य आधीच दिसत असे: खाली दिसणारी लाल छपरे, खाडी, बेट आणि एकेकाळी जिथे ट्रायरीम जहाजे नांगर टाकत असत, तिथे आता संथपणे उभ्या असलेल्या नौका.

पाण्याच्या काठावर, कालेकोयने आपली वैशिष्ट्यपूर्ण ओळख जपली आहे. किनाऱ्यापासून थोड्या अंतरावर उथळ पाण्यात एक लायसियन शवपेटी उभी आहे, तिच्या पायथ्याशी लाटा आदळत आहेत आणि तिचे कमानीसारखे झाकण आकाशाकडे रोखलेले आहे. ती संपूर्ण प्रदेशाचे प्रतीक बनली आहे — समुद्रातील कबर. गावाच्या आसपास, जैतुनाच्या झाडांमध्ये आणि घरामागील बागांमध्ये आणखी शवपेट्या झुकलेल्या आहेत. शेजारच्या उचागिझ, म्हणजेच प्राचीन तेमियुसा येथे, बंदरामागील किनाऱ्यावर अशा शवपेट्यांचे एक संपूर्ण स्मशानच आहे.

उचागिझ हेच सहसा सुरुवातीचे ठिकाण असते — जेट्टी, माशांची रेस्टॉरंट्स आणि अशा गल्ल्या असलेले एक छोटेसे गाव, जिथे गाड्यांपेक्षा कोंबड्यांची संख्या जास्त असते. येथून तुम्ही तुमची नौका निवडता. मोठ्या लाकडी गुलेट बोटींवर दुपारचे जेवण घेऊन त्या बेटाला प्रदक्षिणा घालतात. लहान मोटारबोटी ठराविक अंतराने फेऱ्या मारतात. सी कयाक्स, विशेषतः शांत स्वभावाच्या लोकांसाठी उत्तम, तुम्हाला अवशेषांच्या पातळीवर किनाऱ्यालगत वल्हवण्याची संधी देतात; इतक्या शांततेत की मासे पाण्याच्या पृष्ठभागावर उड्या मारतानाचा आवाजही ऐकू येतो. काचेसारख्या नितळ पाण्यावर सकाळची कयाकिंग ही जाणकारांची निवड असते.

पाण्याच्या स्तंभाकडेही थोडे लक्ष द्या. उथळ पाण्यात, समुद्रतळावर अँफोराचे तुकडे आणि समुद्री गवताने आच्छादलेले घडवलेले दगड दिसतात. एके काळी घरांची छपरे असलेल्या खडकांवर पाणकावळे आपले पंख वाळवतात. उन्हाळ्यात, बेट आणि मुख्य भूमी यांच्यामधून परावर्तित होणाऱ्या प्रकाशामुळे खाडी चमकते. हे एक कार्यरत सागरी दृश्यसुद्धा आहे — हजारो वर्षांपासून याच नांगरस्थानावरून जसे बोटी निघत आल्या आहेत, त्याचप्रमाणे आजही पहाटे उचागिझमधून मासेमारीच्या बोटी निघतात.

वेळ मिळाल्यास, संध्याकाळपर्यंत थांबा. दिवसाच्या बोटी निघून गेल्यावर, कालेकोयमध्ये पुन्हा एकदा मोठ्या कौटुंबिक जेवणासारखी गर्दी जमते. रेस्टॉरंटचे ओटे काळोख्या पाण्यावर चमकतात, लिंबासोबत भाजलेला मासा येतो आणि शेवटच्या प्रकाशात किल्ला वर तरंगतो. रस्ता नसलेल्या गावात, पायाखाली प्राचीन दगड असताना झोपणे, ही एक अशी प्रवासाची आठवण आहे जी संपूर्ण प्रवासाच्या योजनांपेक्षाही जास्त काळ टिकते.

आज केकोवा हे नाव बेट, खाडी आणि संपूर्ण उपसागर प्रदेशाला सूचित करते. लायसियन किनाऱ्यावरून प्रवास करणाऱ्या नौका रात्रीच्या मुक्कामासाठी या जागेला आपले आवडते ठिकाण मानतात आणि एकेकाळी व्यापारी जहाजे जसे करत असत, त्याचप्रमाणे उचागिझच्या आसपासच्या शांत खाड्यांमध्ये नांगर टाकतात. हिवाळ्यात, गावातील लोक मासेमारी आणि जाळी दुरुस्त करण्यापुरते मर्यादित राहतात, तर बगळे पाण्याखाली गेलेल्या भिंतींच्या वरच्या उथळ पाण्यात शिकार करत फिरतात. या अवशेषांना हंगाम नसतानाही काही फरक पडत नाही. ते जवळजवळ दोन हजार वर्षांपासून दगडासारखे धीर धरून या पाण्यात वाट पाहत आहेत.

परत जाण्यापूर्वी, बोटीच्या बाजूने पुन्हा एकदा खाली पहा. सूर्यप्रकाशातून एक जिना खोल निळ्या समुद्रात खाली उतरतो आणि पुढे जातच राहतो. ज्या कोणी त्या पायऱ्या कोरल्या, त्याला पायपीट, छोटी-मोठी कामं आणि सामान्य दिवसांची अपेक्षा होती. समुद्राने ते शहर गिळंकृत केले, पण त्याचे आकार जपून ठेवले, जणू काही त्यांना एका थंड, स्वच्छ कोठारात साठवून ठेवले. एखादी किनारपट्टी खरोखर किती क्षणभंगुर असते — आणि ती किती डौलदारपणे बुडू शकते — हे इतक्या थेटपणे पाहण्याची संधी फार कमी ठिकाणी मिळते.