मायरा प्राचीन शहर

तुम्ही प्लास्टिकच्या समुद्रातून वाट काढत येथे पोहोचता. आधुनिक डेम्रे हे हरितगृहांचे शहर आहे — हजारो हरितगृहे क्षितिजाकडे चमकत आहेत, ज्यात अर्ध्या तुर्कस्तानसाठी टोमॅटो पिकवले जातात. मग तो रस्ता एका राखाडी कड्यापाशी संपतो आणि प्लास्टिकचे युग मागे सरते. तुमच्या समोरचा खडक वरपासून खालपर्यंत दरवाजे, स्तंभ आणि सज्जांनी कोरलेला आहे — जणू काही मृतांसाठी अपार्टमेंटप्रमाणे रचलेले कबरींचे एक उभे शहरच. उघड्या जागांमधून कबुतरे घिरट्या घालत बाहेर पडतात. या प्रभावामुळे संभाषण थांबते.

हे आहे मायरा, या किनारपट्टीवरील प्राचीन सागरी प्रदेश असलेल्या लिसियाच्या महान शहरांपैकी एक. आपल्या वैभवाच्या काळात ते लिशियन लीगच्या प्रमुख सदस्यांपैकी एक होते आणि बायझंटाईन शतकांमध्ये ते या प्रदेशाची राजधानी बनले. शहराचा बहुतेक भाग अजूनही तुम्ही नुकत्याच ओलांडलेल्या हरितगृहांखाली, नदीच्या गाळाच्या अनेक मीटरखाली गाडला गेला आहे. जे काही उत्खनन केले गेले आहे — कबरी आणि नाट्यगृह — ते पाहण्यासाठीच हा प्रवास सार्थक ठरतो.

कबरींच्या जवळ जा आणि त्यावरील कोरीव कामाचा अभ्यास करा. ही अमूर्त स्मारके नाहीत. ती घरांची व्यक्तिचित्रे आहेत — लायसियन लोक प्रत्यक्षात राहत असलेल्या लाकडी घरांच्या दगडी प्रतिकृती, ज्यात तुळईची टोके, जोड आणि खुंट्यांनी जोडलेले सांधे हे सर्व खडकात हुबेहूब साकारले आहे. काहींना कोरलेले सज्जे आणि आत विसावलेल्या कुटुंबांची शिल्पे आहेत. लायसियन लोकांनी त्यांच्या मृतांना, त्यांना परिचित असलेल्या घरांच्या कायमस्वरूपी प्रतिकृती दिल्या. घरगुती वास्तुकला म्हणून, या कबरी प्रत्येक मूळ वास्तूपेक्षा जास्त काळ टिकल्या.

कड्यावर इतक्या उंचीवर का? हे कोणीही निश्चितपणे सांगू शकत नाही. एका जुन्या मान्यतेनुसार, पंख असलेले आत्मे मृतांना परलोकात घेऊन जात असत, म्हणून या कबरी आकाशाजवळ होत्या. याला एक लोककथा म्हणून स्वीकारा, जी प्रामाणिकपणे पिढ्यानपिढ्या सांगितली गेली आहे. जे नोंदवले गेले आहे ते हे की, सुरुवातीच्या प्रवाशांना या दर्शनी भागांवर लाल, निळ्या आणि पिवळ्या रंगाचे अंश आढळले होते — हा कडा एकेकाळी एक रंगीत शहर होता. त्यानंतर हवामानामुळे तो पुन्हा राखाडी झाला आहे, ज्यावर रंगाचे केवळ अस्पष्ट ठसे शिल्लक आहेत.

कड्याच्या बाजूला लायसियामधील सर्वात मोठ्या नाट्यगृहांपैकी एक नाट्यगृह पसरलेले आहे. त्याच्या पायऱ्या आणि कॉरिडॉर चढून गेल्यावर तुम्ही एका भव्य रोमन अभियांत्रिकीच्या जगात प्रवेश करता — कमानी असलेले मार्ग, आसनांच्या रांगा आणि एक रंगमंच, जिथे कोरलेले दगडी ठोकळे कोड्याच्या तुकड्यांप्रमाणे विखुरलेले आहेत. पडलेल्या दगडांवर उठावदार कोरीवकाम केलेले नाट्यमुखवटे शोधा — विनोदी आणि शोकांतिकेतील ते चेहरे, जे एकेकाळी रंगमंचाची शोभा वाढवत होते, आता डोळ्यांच्या पातळीवर गवतावर विसावलेले आहेत.

हे नाट्यगृह आपत्ती आणि तिच्या पुनर्बांधणीचीही नोंद ठेवते. इसवी सन १४१ मध्ये, एका मोठ्या भूकंपाने लिसियामधील अनेक शहरे उद्ध्वस्त केली, ज्यात या नाट्यगृहाचाही समावेश होता. ओप्रामोआस नावाच्या एका श्रीमंत लिशियन व्यक्तीने, जो आपल्या देणग्यांसाठी प्रसिद्ध होता, येथील आणि संपूर्ण प्रदेशातील पुनर्बांधणीसाठी निधी पुरवण्यास मदत केली. तुम्ही ज्या आसनांवर चढता, ती काही अंशी प्राचीन काळातील एका महान परोपकारी कार्याचे फलित आहेत. दानधर्म ही मायरामधील एक जुनी सवय आहे, असे दिसून येते — आणि तिचा सर्वात प्रसिद्ध अभ्यासक अजून यायचा आहे.

चौथ्या शतकात, या शहराचा बिशप निकोलस नावाचा एक माणूस होता. त्याने खलाशी, गरीब आणि मुलांची सेवा केली, आणि त्याच्या गुप्तपणे भेटवस्तू देण्याच्या कथा ख्रिस्ती जगभर पसरल्या — शांतपणे ठेवलेली नाणी, रात्रीच्या वेळी दिलेला हुंडा. शतकानुशतके पुन्हा पुन्हा सांगितल्या गेलेल्या आणि रंगवलेल्या त्या कथा युरोपभर पसरल्या, त्यांनी रूप आणि हवामान बदलले, आणि त्या सांताक्लॉज बनल्या. डिसेंबरमधील या आनंदी व्यक्तिमत्त्वाच्या कागदपत्रांचा संबंध याच भूमीवर वावरलेल्या एका बिशपशी जोडला जातो.

त्याचे चर्च डेम्रे शहरात, अवशेषांपासून थोड्याच अंतरावर आहे. सेंट निकोलसचे चर्च ही पूर्वीच्या पायांवर बांधलेली एक बायझेंटाईन इमारत आहे, ज्यात कमानी असलेले मार्ग, भिंतीवरील चित्रांचे तुकडे आणि भौमितिक नमुन्यांमधील फरशीवरील मोझाइक आहेत. तेथील एक तुटलेली शवपेटी पारंपरिकरित्या त्याची कबर म्हणून दाखवली जाते. विशेषतः ऑर्थोडॉक्स देशांमधून यात्रेकरू वर्षभर येतात आणि डिसेंबरमधील प्रार्थना सभेला गर्दी जमते. प्रकाश मंद असतो आणि वातावरण अस्सल असते — आपला आवाज कमी करा आणि निवांतपणे वेळ घ्या.

तो संत स्वतः तिथे थांबला नाही. १०८७ मध्ये, बारी या इटालियन बंदरातील खलाशांनी चर्चवर हल्ला केला आणि बहुतेक अवशेष घरी नेले, जिथे ते आजही जतन करून ठेवलेले आहेत. बारीने त्यांच्यासाठी एक बॅसिलिका बांधली आणि आजही दरवर्षी मे महिन्यात त्यांच्या आगमनाचा उत्सव साजरा केला जातो. मायराने ती कथा, ते चर्च आणि ती रिकामी कबर जपून ठेवली — आणि, येथील अनेकांच्या मते, त्या माणसावर तिचाच अधिक चांगला हक्क होता.

मायराला धर्मग्रंथातही स्थान मिळाले आहे. 'प्रेषितांची कृत्ये' या ग्रंथात नोंद आहे की, पौल कैदी म्हणून रोमचा प्रवास करत असताना, त्याने मायराच्या बंदरात जहाज बदलले. ते बंदर, अँड्रियाके, काही किलोमीटर अंतरावर आहे आणि त्याचे अवशेष पाहण्यासाठी थोडा वळसा घालणे योग्य आहे — धक्के, गोदामे आणि सम्राट हॅड्रियनच्या काळात बांधलेले एक भव्य दगडी धान्य कोठार. या धान्य कोठारात आता लायसियन संस्कृतीचे संग्रहालय आहे, त्यामुळे एकेकाळी जिथे आरमारासाठी भाकरीचा साठा ठेवला जात असे, त्या ठिकाणी आता धान्याच्या कोठारांमध्ये प्रदर्शने मांडलेली आहेत.

या स्थळाला निवांतपणे एक तास द्या. सकाळचा प्रकाश कबरीच्या कड्यावर सुखदपणे पडतो आणि नाट्यगृह दुपारपर्यंत सावली देते. अवशेषांमध्ये बगळे आणि चिमण्या घरटी बांधतात. प्रवेशद्वाराबाहेर, लायसियन कबरींच्या प्रतिकृतींच्या शेजारी संत्र्याचा रस आणि साहजिकच, सांताक्लॉजच्या स्मृतीचिन्हे विकणारे स्टॉल्स आहेत — दोन हजार वर्षांचा हा एक विचित्र किरकोळ विक्रीचा सारांश आहे. निदान संत्री तरी स्थानिक आणि उत्कृष्ट आहेत.

येथील पुरातत्वशास्त्र एक दीर्घकालीन खेळ खेळते. उत्खननात गाळाच्या थराखाली — काही ठिकाणी अनेक मीटर खोल — हे शहर आश्चर्यकारकपणे सुस्थितीत असल्याचे आढळले आहे, ज्यात भिंतींवरील चित्रे अजूनही शाबूत असलेले एक छोटे बायझेंटाईन चॅपलही सापडले आहे. प्रत्येक उत्खनन हंगामात या आराखड्याचा थोडा अधिक भाग उलगडला जातो. स्थानिक लोक गंमतीने म्हणतात की मायरा शहराचा अर्धा भाग अजूनही टोमॅटोच्या हरितगृहांखाली झोपलेला आहे, आणि ही गंमत योगायोगाने खरी ठरते. आज तुम्ही ज्या मार्गावरून चालता, तो शेतांखाली दडलेल्या गोष्टींचा एक छोटासा अंश आहे.

जाण्यापूर्वी, कडा आणि नाट्यगृह यांच्यामध्ये पुन्हा एकदा उभे राहा आणि या थरांना स्थिरावू द्या. एका दर्यावर्दी लोकांनी आपल्या मृतांसाठी घरे कोरली. एक भूकंप झाला आणि एका श्रीमंत माणसाने पुनर्बांधणी केली. एका बिशपने गुप्तपणे त्याग केला आणि तो लाल रंगातील एक दंतकथा बनला. खलाशांनी एका संताला पळवून नेले, गाळाने एक राजधानी गाडली, आणि शेतकऱ्यांनी त्या अवशेषांवर टोमॅटो लावले. मायराने हे सर्व पचवले आणि ती पुढे जात राहिली — आणि आज संध्याकाळी तिची हरितगृहे, अजूनही जमिनीखाली निद्रिस्त असलेल्या रस्त्यांवर शांतपणे उजळतील.