Oude stad Myra

Je komt aan in een zee van plastic. Het moderne Demre is een stad vol kassen – duizenden, glinsterend tot aan de horizon, waar tomaten worden geteeld voor de helft van Turkije. Dan eindigt de weg bij een grijze klif en verdwijnt het plastic tijdperk. De rotswand voor je is van boven tot onder uitgehouwen met deuropeningen, zuilen en portieken – een verticale stad van graven, gestapeld als appartementen voor de doden. Duiven cirkelen uit de openingen. Het effect verstomt het gesprek.

Dit is Myra, een van de grote steden van Lycië – de oude zeevarende regio aan deze kust. In haar bloeiperiode behoorde ze tot de belangrijkste leden van de Lycische Liga en in de Byzantijnse eeuwen groeide ze uit tot de hoofdstad van de regio. Het grootste deel van de stad ligt nog steeds begraven onder meters rivierslib, onder de kassen waar je net langs bent gelopen. Wat er is opgegraven – de graven en het theater – is op zich al de reis waard.

Kom dichter bij de graven en bestudeer de gravures. Dit zijn geen abstracte monumenten. Het zijn portretten van huizen — stenen kopieën van de houten huizen waarin de Lyciërs daadwerkelijk woonden, met balken, dwarsbalken en pen-en-gatverbindingen die allemaal getrouw in steen zijn nagemaakt. Sommige hebben gebeeldhouwde veranda's en reliëfs van de families die erin rustten. De Lyciërs gaven hun doden permanente versies van de huizen die ze kenden. Als woonarchitectuur overleefden de graven elk origineel.

Waarom zo hoog op de klif? Niemand kan het met zekerheid zeggen. Volgens een oud geloof brachten gevleugelde geesten de doden naar het hiernamaals, dus de graven wachtten dicht bij de hemel. Beschouw dat als een getrouw overgeleverde folklore. Wat wel gedocumenteerd is, is dat vroege reizigers sporen van rode, blauwe en gele verf op deze gevels vonden — de klif was ooit een kleurrijke stad. Het weer heeft het sindsdien weer grijs gemaakt, met slechts vage restanten van pigment.

Naast de klif ligt het theater, een van de grootste in Lycië. Beklim de trappen en gangen en je bevindt je in serieuze Romeinse bouwkunde — gewelfde doorgangen, rijen zitplaatsen en een toneelgebouw waarvan de gebeeldhouwde blokken als puzzelstukjes verspreid liggen. Zoek naar de theatrale maskers die in reliëf zijn uitgehouwen in omgevallen stenen — komische en tragische gezichten die ooit het toneel sierden, nu rustend in het gras op ooghoogte.

Het theater getuigt ook van rampen en herstel. In het jaar 141 verwoestte een zware aardbeving steden in Lycië, waaronder dit theater. Een rijke Lyciër genaamd Opramoas, bekend om zijn schenkingen, hielp de wederopbouw hier en in de hele regio te financieren. De stoelen waarop je klimt, zijn deels het resultaat van een van de grootste filantropische daden uit de oudheid. Liefdadigheid blijkt een oude gewoonte te zijn in Myra — en de beroemdste beoefenaar ervan moet nog komen.

In de vierde eeuw was de bisschop van deze stad een man genaamd Nicolaas. Hij ontfermde zich over zeelieden, armen en kinderen, en verhalen over zijn geheime giften verspreidden zich over de christelijke wereld — munten die stilletjes werden achtergelaten, bruidsschatten die 's nachts werden geregeld. Die verhalen, eeuwenlang herverteld en verfraaid, reisden door Europa, veranderden van gedaante en klimaat, en werden de Kerstman. De vrolijke figuur van december vindt zijn oorsprong in een bisschop die hier ooit rondliep.

Zijn kerk staat in Demre, een klein eindje rijden van de ruïnes. De Sint-Nicolaaskerk is een Byzantijns gebouw op oudere fundamenten, met gewelfde zijbeuken, fragmenten van muurschilderingen en vloermozaïeken in geometrische patronen. Een gebroken sarcofaag wordt traditioneel gezien als zijn graf. Pelgrims, vooral uit orthodoxe landen, komen het hele jaar door en de diensten in december trekken veel mensen. De verlichting is gedempt en de sfeer is authentiek – spreek zachtjes en neem de tijd.

De heilige zelf bleef er niet. In 1087 plunderden zeelieden uit de Italiaanse havenstad Bari de kerk en namen het grootste deel van de relieken mee naar huis, waar ze nog steeds worden bewaard. Bari bouwde er een basiliek voor en viert de aankomst nog steeds elk jaar in mei. Myra behield het verhaal, de kerk en het lege graf – en, zoals velen hier zouden beweren, de beste aanspraak op de man.

Myra kreeg ook een plekje in de Bijbel. In de Handelingen der Apostelen staat beschreven dat Paulus, op weg als gevangene naar Rome, van schip wisselde in de haven van Myra. Die haven, Andriake, ligt een paar kilometer verderop en de ruïnes zijn de omweg zeker waard: kades, pakhuizen en een enorme stenen graanschuur, gebouwd onder keizer Hadrianus. De graanschuur herbergt nu een museum over de Lycische beschaving, waar vroeger de broodvoorraad van de vloot werd opgeslagen.

Neem de tijd voor een rustig uurtje. Het ochtendlicht valt vriendelijk op de rotswand van het graf en het theater biedt schaduw tot in de middag. Ooievaars en mussen nestelen in de ruïnes. Buiten de poort verkopen kraampjes sinaasappelsap en, uiteraard, kerstman-souvenirs naast replica's van Lycische graven – een merkwaardige samenvatting van tweeduizend jaar geschiedenis. De sinaasappels zijn in ieder geval lokaal en uitstekend.

De archeologie speelt hier een spel van de lange termijn. Opgravingen hebben aangetoond dat de stad opmerkelijk intact is gebleven onder een deken van slib – op sommige plaatsen metersdiep – waaronder een kleine Byzantijnse kapel met nog intacte muurschilderingen. Elk opgravingsseizoen onthult een stukje meer van de plattegrond. De lokale bevolking grapt dat de helft van Myra nog steeds slaapt onder de tomatenkassen, en die grap klopt toevallig. Wat je vandaag ziet, is slechts een fractie van wat er onder de velden verborgen ligt.

Voordat je vertrekt, sta nog een keer tussen de klif en het theater en laat de lagen op je inwerken. Een zeevarend volk hakte huizen uit voor hun doden. Een aardbeving trof de stad en een rijke man herbouwde alles. Een bisschop gaf in het geheim en werd een legende in het rood. Zeelieden ontvoerden een heilige, slib bedolf een hoofdstad en boeren plantten tomaten over de ruïnes. Myra absorbeerde het allemaal en ging door – en vanavond zullen de kassen zachtjes gloeien boven straten die nog steeds onder de grond slapen.