Perge

Żar bijący od kamienia falami. Nie ma tu prawie cienia, a światło odbija się od bladego wapienia, aż mrużysz oczy. Między kostkami bruku rośnie sucha trawa, a koniki polne uciekają spod twoich stóp z suchym, klekoczącym dźwiękiem. Gdzieś za tobą skrzypi brama. Kurz na ścieżce jest drobny i blady, osiada na twoich butach w ciągu kilku minut. Weź wodę. Następnie spójrz w górę na dwie okrągłe wieże przed tobą.

Te wieże należą do starej hellenistycznej bramy i to właśnie je większość ludzi kojarzy z Perge. Zbudowane z kwadratowych bloków, utraciły górne kondygnacje, ale wciąż wznoszą się wysoko nad głowę. Pomiędzy nimi i za nimi znajduje się owalny dziedziniec. Każdy, kto wchodził do miasta, przechodził przez tę wąską, kontrolowaną przestrzeń. Początkowo pełniła ona funkcję obronną. Później, pod panowaniem rzymskim, została przekształcona w coś bliższego sali wystawowej.

Ta przemiana miała patrona z imieniem. Plancia Magna pochodziła z wpływowej rodziny, która w II wieku n.e. piastowała urzędy publiczne i kapłańskie, i sfinansowała przebudowę dziedzińca z marmuru, z niszami na posągi. Posągi przedstawiały bogów, cesarzy i członków jej rodziny, z inskrypcjami informującymi o tym, kto co ofiarował. Wiele z nich znajduje się obecnie w Muzeum Antalyi. Puste nisze w murach to miejsca, w których stały.

Za dziedzińcem biegnie prosta linia główna ulica z kolumnadami na północ. Jest długa, szeroka i niepowtarzalna. Przez jej środek biegnie płytki kamienny kanał, którym woda przepływała przez miasto. W upalne dni kanał ten chłodził powietrze i zaopatrywał sklepy po obu stronach. Kolumny stoją wzdłuż obu krawędzi, niektóre stoją, wiele leży tam, gdzie się zawaliły. Spójrz na bruk, gdzie widać wyżłobienia wyżłobione przez koła wozów.

Na drugim końcu ulicy, u stóp wzgórza o płaskim szczycie, znajdują się pozostałości monumentalnej fontanny. Woda docierała tu i spadała do basenu, zanim zasiliła kanał, obok którego właśnie przeszedłeś. Częścią tego miejsca był wyrzeźbiony leżący bóg rzeki. Wzgórze za nim to akropol, najstarsza zamieszkana część tego miejsca, którą ludzie zajmowali na długo przed tym, jak rzymskie miasto rozprzestrzeniło się na równinie poniżej.

Wróć i wyjdź na stadion. Jest to jeden z najlepiej zachowanych stadionów w Anatolii – długi, owalny budynek z miejscami siedzącymi, wzniesiony na rzędach sklepień. Zejdź pod spód. Sklepione komnaty po zewnętrznej stronie służyły jako sklepy, a niektóre z nich noszą inskrypcje z nazwami zawodów lub sklepikarzy, którzy je wynajmowali. Stań na środku toru i spójrz na poziomy. Dziesiątki tysięcy ludzi mogło oglądać z tych rzędów wyścigi i gry.

Obok znajduje się teatr, wbudowany w zbocze, z budynkiem scenicznym z tyłu. Zachowały się fragmenty jego rzeźbionych dekoracji, w tym płaskorzeźby związane z Dionizosem, bogiem wina i teatru. Dostęp do teatru zależy od trwających prac konserwatorskich i czasami jest on zamknięty dla zwiedzających. Jeśli jest otwarty, wejdź kilka rzędów i spójrz wstecz, przez równinę, w kierunku morza. Jeśli nie, warto przespacerować się po zewnętrznej ścianie.

Wiele rzeźb w Muzeum Antalyi pochodzi z kompleksu łaźni znajdującego się tuż za bramą. Rzymskie łaźnie były zarówno budynkami socjalnymi, jak i miejscami do mycia, a ta składała się z szeregu pomieszczeń: ciepłego, ciepłego i zimnego, z basenami, marmurowymi posadzkami i posągami w narożnikach. Nadal można prześledzić układ i zobaczyć ceglane podpory, które niegdyś podtrzymywały podniesione podłogi. Ciepłe powietrze krążyło pod nimi i w górę przez ściany.

Agora, miejski rynek, znajduje się blisko bramy. Był to duży, otwarty dziedziniec otoczony sklepami, z okrągłym budynkiem pośrodku. Przyjrzyj się posadzkom na obrzeżach. Wzorzysta mozaika zachowała się w postaci fragmentów, ułożonych w proste geometryczne wzory w czerni i bieli. Progi sklepów wciąż pokazują otwory, w których obracały się drzwi. Było to centrum handlowe miasta, które bogaciło się dzięki żyznej równinie wokół niego.

Perge stworzył postać, której dzieła mogłeś studiować, nie wiedząc, skąd pochodził. Apolloniusz z Perge był matematykiem okresu hellenistycznego, który napisał znakomite studium przekrojów stożkowych – krzywych, które powstają w wyniku cięcia stożka. Z jego prac pochodzą słowa elipsa, parabola i hiperbola. Wieki później astronomowie opisujący orbity planet posługiwali się słownictwem i geometrią człowieka urodzonego w tym miejscu.

Miasto pojawia się również we wczesnej historii chrześcijaństwa. Dzieje Apostolskie odnotowują, że Paweł i jego towarzysze przybyli do Perge podczas swojej podróży przez ten region. Perge zachowało znaczenie aż do okresu bizantyjskiego, a kościoły budowano w obrębie starej siatki ulic. Z czasem dostęp do portu zamulił się, bezpieczeństwo na wybrzeżu pogorszyło się, a ludzie wyprowadzili się. Równina powróciła do rolnictwa, które do dziś otacza to miejsce.

Podczas podróży pojawia się jedno pytanie. Po co budować duże miasto na otwartej równinie, kilka kilometrów od morza, bez naturalnych umocnień? Odpowiedzią jest rzeka. Łodzie przypływały tu od strony wybrzeża, co dawało miastu dostęp do transportu morskiego bez narażania go na bezpośrednie ataki ze strony wody. Wokół rozciąga się teraz równina, pola uprawne – plantacje bawełny, sady i rzędy szklarni – a między ruinami a brzegiem leży współczesne miasto Aksu.

Zakończ wizytę, stojąc na środku ulicy z kolumnadą, twarzą do fontanny i wzgórza. Spróbuj usłyszeć coś spoza cykad. Sklepy po obu stronach, woda spływająca środkiem, wozy na bruku, ludzie przechodzący do łaźni – właśnie do tego służyła ta przestrzeń. Teraz jest sucha trawa i dużo nieba. Poczuj, jak gorący jest kamień pod twoją dłonią. Następnie wyjdź z powrotem przez okrągłe wieże.