Starożytne miasto Side

Najpierw wsłuchaj się w szum morza. Dobiega on niskim, jednostajnym dźwiękiem zza kolumn – Morze Śródziemne ściera skały poniżej. Powietrze niesie tu sól i ciepłą żywicę sosnową. Pod stopami wypolerowane na gładko kamienie chodnikowe, wytarte przez wieki wozów, sandałów, a ostatnio trampek. Dotknij bębna z przewróconą kolumną, a przekonasz się, że marmur jest chłodny po zacienionej stronie i gorący po stronie zwróconej ku słońcu. Side leży na małym półwyspie. Woda nigdy nie jest daleko, w żadnym kierunku.

Nazwa jest starsza niż grecka. Starożytni pisarze zapisali, że Side oznaczało granat w lokalnym języku tego wybrzeża – języku, który od tamtej pory całkowicie zanikł. Granaty widnieją na monetach miasta. To mała wskazówka dotycząca ludzi, którzy mieszkali tu przed przybyciem greckich osadników z północno-zachodniego wybrzeża Morza Egejskiego. Jedna ze starożytnych legend głosi, że przybysze w krótkim czasie zapomnieli własnej mowy i zaczęli używać miejscowego języka. Niezależnie od prawdziwości tej historii, miasto zachowało swoją niegrecką nazwę.

Side miało port, a porty przynoszą zyski. Statki zatrzymywały się tu po zboże, oliwę z oliwek i drewno ścinane w górach za wybrzeżem. Miasto miało też mroczniejszy handel. Geograf Strabon opisał Side jako miejsce, gdzie piraci z wybrzeża Cylicyjskiego sprzedawali pojmanych ludzi. Napisał to wprost, bez zbędnych komentarzy. Rzym ostatecznie oczyścił te wody z piratów. Miasto kontynuowało handel, a zarobione pieniądze opłacono wiele budynków, pośród których stoisz.

Podejdź do teatru, a jego skala się zmieni. To jeden z największych teatrów w tej części Anatolii i jest zbudowany inaczej niż większość greckich przykładów. Zamiast opierać widownię o zbocze wzgórza, budowniczowie wznieśli go na masywnych, sklepionych łukach, ponieważ półwysep nie zapewniał im dogodnego wzniesienia. Można wejść do tych sklepień. Są chłodne i ciemne, a odgłos kroków zmienia się, gdy przechodzi się pod każdym łukiem. Tysiące ludzi kiedyś wchodziło tymi schodami na swoje miejsca.

Teatr zmieniał przeznaczenie nie raz. Późniejsi Rzymianie odgrodzili najniższe rzędy murem, aby przestrzeń mogła służyć do pokazów zwierząt i walk. Jeszcze później, gdy miasto stało się chrześcijańskie, część z niego była wykorzystywana do nabożeństw na świeżym powietrzu. Podczas spaceru szukaj małych krzyży wyciętych z bloków, które zostały ponownie wykorzystane. Budynki tutaj rzadko były burzone. Były adaptowane, łatane, rabowane z kamieni i adaptowane ponownie. Ten zwyczaj wyjaśnia, dlaczego tak wiele przetrwało – i dlaczego prawie nic, co widzisz, nie pochodzi z jednego okresu.

Główna brama stoi u przesmyku półwyspu, gdzie teren się zwęża. Tuż za nią znajdują się pozostałości monumentalnej fontanny, nimfeum. Woda dostarczana akweduktem z gór spływała po zdobionej kamiennej ścianie do szerokich basenów. To była pierwsza rzecz, jaką spotykał podróżny po przekroczeniu bramy. Przesłanie było proste. To miasto ma nadmiar wody. Stamtąd ulica z kolumnadami prowadziła w dół, w kierunku portu. Fragmenty tych kolumn nadal stoją wzdłuż współczesnej drogi.

Obok teatru znajduje się agora, główny plac publiczny. Pośrodku widać okrągły fundament małej świątyni. Prawdopodobnie była ona poświęcona Tyche, bogini fortuny, którą często przedstawiano trzymającą w dłoniach losy miasta. Po jednej stronie placu znajduje się publiczna latryna – długie, zakrzywione pomieszczenie z kamiennymi siedziskami nad kanałem spłukującym. Jest to jeden z lepiej zachowanych przykładów na tym wybrzeżu. Rzymskie miasta traktowały higienę poważnie i nie robiły z tego tajemnicy.

Teraz udaj się na kraniec półwyspu, do świątyń nad wodą. Kilka kolumn świątyni Apollina stoi ponownie razem, wzniesionych w XX wieku z leżących na ziemi fragmentów. Spójrz w górę na fragment zakrzywionego kamienia, który niosą. Na nim wyrzeźbione są głowy Meduzy. Rzymianie używali tej twarzy jako straży, umieszczanej na budynku, aby odstraszyć zło. O zachodzie słońca kolumny te stają się pomarańczowe, potem różowe, a następnie szare, podczas gdy morze za nimi utrzymuje swoje światło nieco dłużej.

W rzymskich łaźniach miasta mieści się obecnie muzeum. To rozsądne połączenie, ponieważ budynek łaźni to w zasadzie szereg wysokich, dobrze oświetlonych sal. Wewnątrz znajdują się posągi, które można znaleźć na ulicach i placach wokół. Są cesarze, atleci, kąpiąca się Afrodyta i portrety z zadziwiająco wyrazistymi twarzami. Stanie blisko jednej z tych głów to dziwne doświadczenie. Włosy ułożone są w sposób, który przetrwał prawdopodobnie całe pokolenie. Ktoś w tym mieście chciał być zapamiętany dokładnie tak, jak wyglądał.

To część, której rzadko oczekują turyści. Przez długi czas Side było puste. Starożytne miasto zostało opuszczone, a półwysep pozostawiono piaskowi, zaroślom i pasącym się zwierzętom. Następnie, pod koniec XIX wieku, muzułmańskie rodziny z Krety zostały przesiedlone w to miejsce. Budowali domy pośród ruin, wykorzystując starożytne bloki w murach, a ich utrzymaniem było rybołówstwo. Ich wioska rozrosła się w miasteczko, przez które przechodziłeś. W niektórych starszych domach nadal w narożniku wbudowano kolumnę z bębnem.

Ta wielowarstwowość stanowi prawdziwy charakter tego miejsca. Taras restauracyjny opiera się na rzymskim murze. Sklep sprzedaje okulary przeciwsłoneczne obok bizantyjskiego łuku. Koty śpią w cieniu starych nagrobków. Niektórzy odwiedzający uważają to za niedbałość. Inni za uczciwe – miejsce, gdzie ludzie po prostu żyli na tym samym terenie przez bardzo długi czas. Obie reakcje są uzasadnione. Miasto nigdy nie traktowało swoich ruin jako nietykalnych i to po części dlatego ruiny w ogóle tu wciąż istnieją.

Zanim tam pójdziesz, zejdź nad wodę na samym końcu półwyspu. Usiądź na bloku powalonego marmuru i spójrz na otwarte morze. Horyzont wygląda mniej więcej tak, jak wyglądał dla marynarza wprowadzającego zbożowy statek do tego portu. Wiatr jest tym samym wiatrem. Za tobą kolumny, unoszące swój rzeźbiony kamień na tle nieba. Przed tobą jest tylko woda i światło. Zostań na chwilę bez robienia zdjęcia. A potem pozwól, by odgłosy miasta cię cofnęły.