Side Antieke Stad

Luister eers na die see. Dit kom as 'n lae, bestendige geluid van agter die kolomme – die Middellandse See wat aan die rotse onder werk. Die lug hier dra sout en warm dennehars. Onder jou voete is die plaveiselstene glad gepoleer, afgeslyt deur eeue se karre, sandale en, deesdae, tekkies. Raak 'n gevalle kolomdrom aan en jy sal die marmer koel aan sy skadukant en warm aan die kant wat na die son wys, vind. Side lê op 'n klein skiereiland. Die water is nooit ver weg nie, in enige rigting.

Die naam is ouer as Grieks. Antieke skrywers het opgeteken dat Side granaatjie beteken het in die plaaslike taal van hierdie kus – 'n taal wat sedertdien heeltemal verdwyn het. Granate verskyn op die stad se muntstukke. Dit is 'n klein leidraad oor die mense wat hier gewoon het voordat Griekse setlaars uit die noordwestelike Egeïese See aangekom het. Een antieke weergawe beweer dat die nuwelinge binne 'n kort tydjie hul eie taal vergeet het en eerder die plaaslike taal begin gebruik het. Wat ook al die waarheid van daardie storie is, die stad het sy nie-Griekse naam behou.

Side het 'n hawe gehad, en hawens maak geld. Skepe het hier gestop vir graan, vir olyfolie, vir hout wat in die berge agter die kus gekap is. Die stad het ook 'n donkerder handel gehad. Die geograaf Strabo het Side beskryf as 'n plek waar seerowers van die Ciliciese kus gevange mense verkoop het. Hy het dit duidelik geskryf, sonder veel kommentaar. Rome het uiteindelik daardie seerowers uit hierdie waters verwyder. Die stad het aangehou handel dryf, en die geld het betaal vir baie van die geboue waartussen jy staan.

Loop na die teater toe en die skaal verander. Dit is een van die grootste teaters in hierdie deel van Anatolië, en dit is anders gebou as die meeste Griekse voorbeelde. In plaas daarvan om die sitplekke teen 'n heuwel te rus, het die bouers dit op massiewe gewelfde boë geplaas, want die skiereiland het hulle geen gerieflike heuwel gegee nie. Jy kan in daardie kluise instap. Hulle is koel en dof, en die geluid van jou voetstappe verander soos jy onder elke boog deurgaan. Duisende mense het eens hierdie trappe na hul sitplekke geklim.

Die teater het meer as een keer van werk verander. Later het die Romeine die onderste rye afgemuur sodat die ruimte dierevertonings en gevegsvertonings kon hou. Nog later, toe die stad Christelik geword het, is 'n deel daarvan vir opelug-aanbidding gebruik. Soek na klein kruise wat in hergebruikte blokke gesny is terwyl jy loop. Geboue hier is selde gesloop. Hulle is aangepas, gelap, vir klip geroof en weer aangepas. Daardie gewoonte verklaar waarom soveel oorleef het – en waarom amper niks wat jy sien aan 'n enkele tydperk behoort nie.

Die hoofhek staan aan die nek van die skiereiland, waar die land vernou. Net binne is die oorblyfsels van 'n monumentale fontein, 'n nimfaeum. Water het per akwaduk van die berge aangekom en deur 'n versierde klipgevel in wye komme gestort. Dit was die eerste ding wat 'n reisiger na die hek teëgekom het. Die boodskap was eenvoudig. Hierdie stad het water oor. Van daar af het 'n kolonnadestraat na die hawe geloop. Dele van daardie kolomme omsoom steeds die moderne pad.

Langs die teater lê die agora, die hoof openbare plein. In die middel kan jy die ronde fondament van 'n klein tempel uitmaak. Dit was heel waarskynlik gewy aan Tyche, die godin van geluk, wat dikwels uitgebeeld is terwyl sy 'n stad se lot in haar hande hou. Aan die een kant van die plein is 'n openbare latrine – 'n lang geboë kamer met klipsitplekke bo 'n spoelkanaal. Dit is een van die beter bewaarde voorbeelde aan hierdie kus. Romeinse dorpe het sanitasie ernstig opgeneem en geen geheim daarvan gemaak nie.

Gaan nou na die punt van die skiereiland, na die tempels by die water. Verskeie kolomme van die Tempel van Apollo staan weer bymekaar, heropgerig in die twintigste eeu uit stukke wat op die grond lê. Kyk op na die fragment geboë klip wat hulle dra. Daarlangs is die koppe van Medusa gekerf. Romeine het daardie gesig as 'n wag gebruik, op 'n gebou geplaas om skade af te weer. Teen sonsondergang word hierdie kolomme oranje, dan pienk, dan grys, terwyl die see agter hulle sy lig 'n bietjie langer behou.

Die stad se Romeinse baddens huisves nou die museum. Dit is 'n verstandige pasmaat, want 'n badgebou is in wese 'n reeks lang, goed beligte sale. Binne is standbeelde wat in die strate en pleine rondom jou gevind word. Daar is keisers, atlete, 'n badende Afrodite, en portretkoppe met verbasend spesifieke gesigte. Om naby een van daardie koppe te staan, is 'n vreemde ervaring. Die hare is op 'n manier gerangskik wat miskien 'n generasie geduur het. Iemand in hierdie dorp wou presies onthou word soos hulle gelyk het.

Hier is die deel wat besoekers selde verwag. Vir 'n lang tydperk was Side leeg. Die antieke stad is verlate, en die skiereiland is oorgelaat aan skuur, skrop en weidende diere. Toe, in die laat negentiende eeu, is Moslemgesinne van Kreta op hierdie plek hervestig. Hulle het huise tussen die ruïnes gebou, antieke blokke in hul mure gebruik, en hulle het vir 'n lewe visgevang. Hul dorpie het gegroei tot die dorp waardeur jy geloop het. Sommige ouer huise het steeds 'n kolomdrom in 'n hoek ingebou.

Daardie lae is die ware karakter van die plek. 'n Restaurantterras rus op 'n Romeinse muur. 'n Winkel verkoop sonbrille langs 'n Bisantynse boog. Katte slaap in die skaduwee van ou grafstene. Sommige besoekers vind dit onverskillig. Ander vind dit eerlik - 'n plek waar mense eenvoudig vir 'n baie lang tyd op dieselfde grond bly woon het. Beide reaksies is billik. Die dorp het nooit sy ruïnes as onaantasbaar behandel nie, en dit is deels hoekom die ruïnes nog steeds hier is.

Voordat jy gaan, stap af na die water aan die heel einde van die skiereiland. Sit op 'n blok gevalle marmer en kyk na die oop see. Die horison lyk baie soos dit lyk vir 'n matroos wat 'n graanskip na hierdie hawe bring. Die wind is dieselfde wind. Agter jou hou die kolomme hul stuk gekerfde klip teen die lug. Voor jou is daar niks anders as water en lig nie. Bly vir 'n minuut sonder om 'n foto te neem. Laat die geluid van die dorp jou dan terugtrek.