Thành phố cổ Side

Trước tiên hãy lắng nghe tiếng biển. Nó vọng đến như một âm thanh trầm thấp, đều đặn từ phía sau những cột đá – tiếng sóng Địa Trung Hải vỗ vào những tảng đá bên dưới. Không khí nơi đây mang theo mùi muối và nhựa thông ấm áp. Dưới chân bạn, những viên đá lát đường được đánh bóng nhẵn nhụi, mòn đi bởi hàng thế kỷ xe cộ, dép xăng đan và gần đây là giày thể thao. Chạm vào một cột đá đổ, bạn sẽ thấy đá cẩm thạch mát lạnh ở phía khuất nắng và nóng ở phía đón nắng. Side nằm trên một bán đảo nhỏ. Nước biển không bao giờ xa, ở bất kỳ hướng nào.

Cái tên này còn cổ hơn cả tiếng Hy Lạp. Các nhà văn cổ đại ghi lại rằng Side có nghĩa là quả lựu trong ngôn ngữ địa phương của bờ biển này – một ngôn ngữ đã hoàn toàn biến mất. Quả lựu xuất hiện trên tiền xu của thành phố. Đó là một manh mối nhỏ về những người đã sống ở đây trước khi những người định cư Hy Lạp đến từ phía tây bắc biển Aegean. Một ghi chép cổ xưa cho rằng những người mới đến đã quên ngôn ngữ của họ trong một thời gian ngắn và bắt đầu sử dụng tiếng địa phương. Dù sự thật của câu chuyện đó là gì, thành phố vẫn giữ nguyên tên không phải tiếng Hy Lạp của mình.

Side từng có một cảng biển, và cảng biển thì kiếm được tiền. Tàu thuyền từng dừng chân ở đây để lấy ngũ cốc, dầu ô liu, gỗ khai thác từ những ngọn núi phía sau bờ biển. Thành phố này cũng có một hoạt động buôn bán bất chính. Nhà địa lý Strabo mô tả Side là nơi những tên cướp biển từ bờ biển Cilicia bán những người bị bắt. Ông viết một cách thẳng thắn, không bình luận nhiều. Cuối cùng, Rome đã đuổi những tên cướp biển đó khỏi vùng biển này. Thành phố tiếp tục buôn bán, và số tiền đó đã được dùng để xây dựng nhiều công trình kiến trúc mà bạn đang đứng giữa.

Đi về phía nhà hát và quy mô sẽ thay đổi. Đây là một trong những nhà hát lớn nhất ở vùng Anatolia này, và nó được xây dựng khác biệt so với hầu hết các nhà hát Hy Lạp khác. Thay vì đặt ghế ngồi dựa vào sườn đồi, những người xây dựng đã nâng nó lên trên những mái vòm khổng lồ, bởi vì bán đảo không có ngọn đồi nào thuận tiện cho họ. Bạn có thể đi vào bên trong những mái vòm đó. Chúng mát mẻ và mờ ảo, và âm thanh bước chân của bạn thay đổi khi bạn đi qua dưới mỗi mái vòm. Hàng ngàn người đã từng leo lên những bậc thang này để đến chỗ ngồi của họ.

Nhà hát đã thay đổi chức năng nhiều lần. Sau này, người La Mã đã xây tường ngăn các hàng ghế thấp nhất để không gian đó có thể được sử dụng cho các buổi biểu diễn động vật và các màn đấu võ. Về sau, khi thành phố trở thành một phần của Kitô giáo, một phần của nó được sử dụng cho việc thờ cúng ngoài trời. Hãy để ý những cây thánh giá nhỏ được chạm khắc từ những khối đá tái sử dụng khi bạn đi bộ. Các tòa nhà ở đây hiếm khi bị phá bỏ. Chúng được sửa đổi, vá víu, lấy đá và lại được sửa đổi. Thói quen đó giải thích tại sao rất nhiều công trình còn tồn tại – và tại sao hầu như không có gì bạn thấy thuộc về một thời kỳ duy nhất.

Cổng chính nằm ở eo bán đảo, nơi đất hẹp lại. Ngay bên trong là tàn tích của một đài phun nước đồ sộ, một nymphaeum. Nước được dẫn từ núi xuống bằng cống dẫn nước và đổ xuống một mặt đá được trang trí công phu vào các bể rộng. Đó là thứ đầu tiên mà một du khách gặp sau khi qua cổng. Thông điệp rất đơn giản. Thành phố này có rất nhiều nước. Từ đó, một con phố có hàng cột chạy xuống phía cảng. Một số đoạn của những cột đó vẫn còn nằm dọc theo con đường hiện đại.

Bên cạnh nhà hát là agora, quảng trường công cộng chính. Ở giữa, bạn có thể nhận ra nền móng hình tròn của một ngôi đền nhỏ. Công trình này rất có thể được dành riêng cho Tyche, nữ thần may mắn, người thường được miêu tả nắm giữ vận mệnh của thành phố trong tay. Một bên quảng trường là nhà vệ sinh công cộng – một căn phòng dài cong với những chiếc ghế đá phía trên một kênh xả nước. Đây là một trong những ví dụ được bảo tồn tốt nhất trên bờ biển này. Các thị trấn La Mã rất coi trọng vấn đề vệ sinh và không hề giấu giếm điều đó.

Bây giờ hãy đi đến mũi bán đảo, đến những ngôi đền bên bờ biển. Một vài cột của Đền thờ Apollo lại đứng cạnh nhau, được dựng lại vào thế kỷ XX từ những mảnh vỡ nằm rải rác trên mặt đất. Hãy nhìn lên mảnh đá cong mà chúng đỡ. Trên đó được chạm khắc hình đầu Medusa. Người La Mã sử dụng khuôn mặt đó như một vật bảo vệ, đặt trên các công trình để xua đuổi tai họa. Khi mặt trời lặn, những cột này chuyển sang màu cam, rồi hồng, rồi xám, trong khi biển phía sau chúng vẫn giữ ánh sáng lâu hơn một chút.

Hiện nay, khu nhà tắm La Mã của thành phố là nơi đặt bảo tàng. Đó là sự kết hợp hợp lý, bởi vì một tòa nhà tắm về cơ bản là một loạt các hội trường cao, sáng sủa. Bên trong là những bức tượng được tìm thấy trên các đường phố và quảng trường xung quanh bạn. Có những bức tượng hoàng đế, vận động viên, nữ thần Aphrodite đang tắm, và những bức chân dung với khuôn mặt được khắc họa rất rõ nét. Đứng gần một trong những bức tượng đó là một trải nghiệm kỳ lạ. Mái tóc được tạo kiểu theo một phong cách có lẽ đã tồn tại cả một thế hệ. Ai đó trong thị trấn này muốn được nhớ đến chính xác như vẻ ngoài của họ.

Đây là phần mà du khách hiếm khi ngờ tới. Trong một thời gian dài, Side đã bị bỏ hoang. Thành phố cổ bị bỏ rơi, và bán đảo trở thành bãi cát, bụi rậm và nơi chăn thả gia súc. Sau đó, vào cuối thế kỷ XIX, các gia đình Hồi giáo từ Crete được tái định cư tại đây. Họ xây nhà giữa những tàn tích, sử dụng những khối đá cổ trong tường nhà, và sống bằng nghề đánh cá. Ngôi làng của họ phát triển thành thị trấn mà bạn đang đi qua. Một số ngôi nhà cũ vẫn còn giữ lại phần cột trụ được xây ở góc nhà.

Sự chồng lớp đó chính là nét đặc trưng thực sự của nơi này. Một sân hiên nhà hàng nằm trên bức tường La Mã. Một cửa hàng bán kính râm bên cạnh một mái vòm Byzantine. Mèo ngủ trong bóng râm của những bia mộ cổ. Một số du khách cho rằng điều này thật cẩu thả. Những người khác lại thấy đó là sự chân thật — một nơi mà người dân chỉ đơn giản là tiếp tục sống trên cùng một mảnh đất trong một thời gian rất dài. Cả hai phản ứng đều hợp lý. Thị trấn chưa bao giờ coi những tàn tích của mình là bất khả xâm phạm, và đó là một phần lý do tại sao những tàn tích đó vẫn còn tồn tại đến ngày nay.

Trước khi rời đi, hãy đi bộ xuống bờ biển ở cuối bán đảo. Ngồi trên một khối đá cẩm thạch đổ nát và hướng mặt ra biển khơi. Đường chân trời trông giống hệt như lúc một thủy thủ đưa tàu chở ngũ cốc vào bến cảng này. Gió vẫn là cơn gió ấy. Phía sau bạn, những cột đá nâng đỡ khối đá được chạm khắc tinh xảo vươn lên trời cao. Phía trước chỉ có nước và ánh sáng. Hãy nán lại một phút mà không chụp ảnh. Sau đó, hãy để âm thanh của thị trấn kéo bạn trở lại.