पर्ज

दगडातून उष्णता लाटांप्रमाणे बाहेर पडते. इथे जवळजवळ सावली नाही, आणि फिकट रंगाच्या चुनखडीवर प्रकाश इतका परावर्तित होतो की तुम्हाला डोळे बारीक करावे लागतात. फरसबंदीच्या दगडांमध्ये सुके गवत उगवले आहे, आणि नाकतोडे कोरड्या 'क्लिक' आवाजासह तुमच्या पायांपासून दूर उड्या मारतात. तुमच्या मागे कुठेतरी एक फाटक करकरते. वाटेवरची धूळ बारीक आणि फिकट आहे, आणि काही मिनिटांतच ती तुमच्या बुटांवर बसते. पाणी सोबत घ्या. मग समोरच्या दोन गोलाकार बुरुजांकडे वर पाहा.

ते बुरुज जुन्या हेलनिस्टिक दरवाजाचे आहेत, आणि पर्गेमधून परतताना बहुतेक लोकांच्या मनात त्यांचीच प्रतिमा राहते. चौकोनी दगडांनी बांधलेल्या या बुरुजांचे वरचे मजले आता नाहीसे झाले आहेत, पण ते अजूनही डोक्याच्या उंचीपेक्षा बरेच उंच उभे आहेत. त्यांच्यामध्ये आणि मागे एक लंबवर्तुळाकार अंगण आहे. शहरात प्रवेश करणारी प्रत्येक व्यक्ती या अरुंद, नियंत्रित जागेतून जात असे. सुरुवातीला ती जागा संरक्षणासाठी होती. नंतर, रोमन राजवटीत, तिचे रूपांतर एका प्रदर्शन कक्षासारख्या जागेत करण्यात आले.

या परिवर्तनाला एक नावाजलेला प्रायोजक होता. दुसऱ्या शतकात प्लान्सिया मॅग्ना येथील एका प्रतिष्ठित घराण्यातून आली होती, तिने सार्वजनिक पदे आणि पौरोहित्य भूषवले होते, आणि तिने अंगणाची संगमरवरात पुनर्बांधणी करून त्यात मूर्तींसाठी कोनाडे बसवण्याचा खर्च केला. या मूर्तींमध्ये देव, सम्राट आणि तिच्या स्वतःच्या कुटुंबातील सदस्यांचे चित्रण होते, आणि कोणी काय दिले याची नोंद शिलालेखांमध्ये होती. त्यापैकी अनेक मूर्ती आता अंताल्या संग्रहालयात आहेत. भिंतींमधील रिकामे कोनाडे म्हणजे त्या मूर्ती जिथे उभ्या होत्या तीच जागा आहे.

अंगणाच्या पलीकडे, स्तंभांनी युक्त मुख्य रस्ता उत्तरेकडे सरळ रेषेत जातो. तो लांब, रुंद आणि सहज ओळखता येण्याजोगा आहे. त्याच्या मध्यभागी एक उथळ दगडी कालवा आहे, ज्यातून शहरातून पाणी वाहून नेले जात असे. उष्ण दिवशी, तो कालवा हवा थंड करून दोन्ही बाजूंच्या दुकानांना पाणी पुरवत असे. रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना स्तंभ आहेत, काही उभे आहेत, तर बरेचसे जिथे पडले होते तिथेच पडलेले आहेत. गाडीच्या चाकांनी तयार केलेल्या खाचांसाठी फरसबंदीकडे लक्ष द्या.

रस्त्याच्या दूरच्या टोकाला, एका सपाट माथ्याच्या टेकडीच्या पायथ्याशी, एका भव्य कारंज्याचे अवशेष उभे आहेत. पाणी येथे येऊन एका कुंडात पडत असे आणि त्यानंतर तुम्ही नुकत्याच चालून आलेल्या कालव्यात मिसळत असे. त्याचाच एक भाग म्हणून एका पहुडलेल्या नदीदेवतेची मूर्ती कोरलेली होती. मागची टेकडी म्हणजे अ‍ॅक्रोपोलिस, या जागेचा सर्वात जुना वस्ती असलेला भाग, जिथे खालील मैदानावर रोमन शहर पसरण्याच्या खूप आधीपासून लोक राहत होते.

मागे वळून स्टेडियमकडे जा. हे अनातोलियामधील सर्वोत्तम जतन केलेल्या स्टेडियमपैकी एक आहे, जे कमानींच्या रांगांवर उभारलेल्या आसनव्यवस्थेचे एक लांबलचक अंडाकृती मैदान आहे. त्याच्या खाली जा. बाहेरील बाजूच्या कमानी असलेल्या खोल्या दुकाने म्हणून वापरल्या जात होत्या आणि काहींवर त्या भाड्याने घेणाऱ्या व्यवसायांची किंवा दुकानदारांची नावे कोरलेली आहेत. ट्रॅकच्या मध्यभागी उभे राहा आणि आसनांच्या रांगांकडे पाहा. या रांगांमधून हजारो लोक शर्यती आणि खेळ पाहू शकत होते.

त्याच्या शेजारी नाट्यगृह आहे, जे एका उतारावर बांधलेले असून त्याच्या मागे रंगमंचाची इमारत आहे. त्याच्या कोरीव सजावटीचे काही अवशेष आजही टिकून आहेत, ज्यात वाइन आणि नाट्यकलेचा देव असलेल्या डायोनिसॉसशी संबंधित उठावदार फलकांचा समावेश आहे. नाट्यगृहात प्रवेश हा सुरू असलेल्या संवर्धन कार्यावर अवलंबून आहे आणि ते कधीकधी पर्यटकांसाठी बंद असते. जर ते उघडे असेल, तर काही रांगा चढा आणि मागे मैदानाच्या पलीकडे समुद्राकडे पाहा. तसे नसल्यास, बाहेरील भिंतीभोवती फिरणे तरीही फायदेशीर आहे.

अंताल्या संग्रहालयातील बहुतेक शिल्पकला प्रवेशद्वाराच्या आत असलेल्या स्नानगृह संकुलातून आणली गेली होती. रोमन स्नानगृहे ही केवळ धुण्याची ठिकाणे नसून, ती सामाजिक इमारतीही होती. या स्नानगृहात गरम, कोमट आणि थंड खोल्यांची एक मालिका होती, ज्यात कुंड, संगमरवरी फरश्या आणि कोपऱ्यांमध्ये पुतळे होते. तुम्ही आजही त्याची रचना पाहू शकता आणि एकेकाळी उंच फरश्या आधार देणारे विटांचे आधारस्तंभ बघू शकता. त्यांच्या खालून आणि भिंतींमधून गरम हवा वर खेळती राहत असे.

शहराचा बाजार, 'अगोरा', प्रवेशद्वाराजवळच आहे. हे दुकानांनी वेढलेले एक मोठे मोकळे अंगण होते, ज्याच्या मध्यभागी एक गोलाकार इमारत होती. त्याच्या कडेच्या फरश्यांकडे लक्ष द्या. काळ्या-पांढऱ्या रंगात साध्या भौमितिक रचनांमध्ये तयार केलेले नक्षीदार मोझॅक ठिकठिकाणी टिकून आहे. दुकानांच्या उंबरठ्यांवर आजही दरवाजे फिरवण्यासाठी असलेले खाच दिसतात. हे त्या शहराचे व्यापारी केंद्र होते, जे त्याच्या सभोवतालच्या सुपीक मैदानामुळे श्रीमंत झाले होते.

पर्गे यांनी एक अशी आकृती तयार केली, ज्यांच्या कामाचा अभ्यास तुम्ही कदाचित ते कुठून आले हे माहीत नसतानाही केला असेल. पर्गेचा अपोलोनियस हा हेलनिस्टिक काळातील एक गणितज्ञ होता, ज्याने शंकू छेदांवर (शंकू कापल्यावर मिळणारे वक्र) एक महान अभ्यास लिहिला. लंबवर्तुळ, अन्वस्त आणि अतिवस्त हे शब्द त्याच्या कार्यावरून आले आहेत. शतकानंतर, ग्रहांच्या कक्षांचे वर्णन करणारे खगोलशास्त्रज्ञ येथे जन्मलेल्या माणसाची शब्दसंपदा आणि भूमिती वापरत होते.

हे शहर सुरुवातीच्या ख्रिश्चन इतिहासातही आढळते. प्रेषितांची कृत्ये या ग्रंथात नोंद आहे की, पॉल आणि त्याचे साथीदार या प्रदेशातून प्रवास करत असताना पर्गा येथे आले होते. बायझंटाईन काळातही पर्गेचे महत्त्व कायम होते, जुन्या रस्त्यांच्या जाळ्यामध्ये चर्च बांधले गेले होते. कालांतराने बंदराचा मार्ग गाळाने भरला, किनाऱ्यावरील सुरक्षा व्यवस्था बिघडली आणि लोक स्थलांतरित झाले. मैदानी प्रदेश पुन्हा शेतीखाली आला, जो आज या जागेच्या सभोवताली आहे.

येथे गाडीने येताना एक प्रश्न मनात येतो. समुद्रापासून अनेक किलोमीटर दूर, नैसर्गिक संरक्षण नसताना एका मोकळ्या मैदानावर एवढे मोठे शहर का वसवले? याचे उत्तर आहे नदी. किनाऱ्यावरून बोटी येत असत, ज्यामुळे शहराला पाण्यावरील हल्लेखोरांपासून थेट धोका न पत्करता जलवाहतुकीची सोय मिळाली. आता तुमच्या सभोवताली सपाट मैदान आहे — कापसाची, फळबागांची आणि हरितगृहांच्या रांगांची — आणि अवशेषांच्या व किनाऱ्याच्या मध्ये अक्सू नावाचे आधुनिक शहर वसलेले आहे.

स्तंभयुक्त रस्त्याच्या मध्यभागी, कारंजे आणि टेकडीकडे तोंड करून उभे राहून तुमच्या भेटीचा शेवट करा. रातकिड्यांच्या आवाजाच्या पलीकडे ऐकण्याचा प्रयत्न करा. दोन्ही बाजूंना दुकाने, मधोमध वाहणारे पाणी, फरसबंदीवर धावणाऱ्या गाड्या, स्नानगृहाकडे जाणारे लोक — ही जागा याचसाठी होती. आता तिथे सुके गवत आणि मोकळे आकाश आहे. तुमच्या हाताखाली दगड किती गरम आहे ते अनुभवा. मग गोलाकार बुरुजांमधून परत बाहेर फिरा.