टर्मेसॉस

क्षणभर चालणे थांबवा आणि ऐका. इथे वरती मुख्यत्वे पाइनच्या फांद्यांमधून वाहणाऱ्या वाऱ्याचा आवाज येतो, आणि मग काहीच नाही. वाटेच्या खाली कुठेतरी एक पक्षी किलबिलाट करतो. तुमचा स्वतःचा श्वासोच्छ्वासही मोठा वाटतो, कारण चढण तीव्र आहे आणि किनाऱ्याच्या तुलनेत हवा विरळ आहे. जमीन भुसभुशीत चुनखडीची आणि पाइनच्या सुयांची आहे, आणि गरम राळेचा वास येतो. कापलेल्या दगडांचे पडलेले ठोकळे झाडांमध्ये पडलेले आहेत, जे शेवाळ आणि वाळलेल्या पानांनी अर्धे झाकलेले आहेत.

टर्मेसॉस हे अंताल्याच्या वायव्येकडील पर्वतांमध्ये, १,००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीवर, एका राष्ट्रीय उद्यानात वसलेले आहे. एक रस्ता तुम्हाला जंगलातून वर एका पार्किंगच्या जागेपर्यंत घेऊन येतो. तिथून एक पायवाट अवशेषांपर्यंत हळूहळू चढते, आणि बहुतेक लोकांना मुख्य भागात पोहोचायला सुमारे तीस मिनिटे लागतात. ही एक खरीखुरी पायपीट आहे, नुसती सैर नाही. याचे बक्षीस म्हणजे एक असे शहर, ज्यावर जवळजवळ कोणीही बांधकाम केलेले नाही, आणि ते अशा परिसरात वसलेले आहे जे तुम्ही तिथे पोहोचल्याक्षणीच सर्व काही स्पष्ट करते.

येथे राहणारे लोक पिसिडियन होते. ते लायसियन नव्हते, आणि ते ग्रीक वसाहतवादीही नव्हते. पिसिडिया हा या किनाऱ्यापासून आतल्या बाजूला असलेला डोंगराळ प्रदेश होता आणि तेथील शहरे त्यांच्या स्वातंत्र्यासाठी आणि लढाऊ वृत्तीसाठी प्रसिद्ध होती. ग्रीक भाषेने लिखित भाषेची जागा घेण्यापूर्वी ते स्वतःची भाषा बोलत असत. इतक्या उंचीवर, कड्यांच्या मागे, एकाच अवघड रस्त्याने पोहोचणे ही भूगोलाची एक दुर्घटना नसून एक जाणीवपूर्वक आखलेली रणनीती होती.

अलेक्झांडर द ग्रेट आशिया मायनरमधील आपल्या मोहिमेदरम्यान याच मार्गाने आला होता आणि टर्मेसॉस हे त्या ठिकाणांपैकी एक आहे जे त्याने जिंकले नाही. प्राचीन वृत्तांतांनुसार, तो शहराच्या खाली पोहोचला, परिस्थितीचा आढावा घेतला आणि येथे वेढा घालणे फायद्यापेक्षा जास्त खर्चिक ठरेल असा निर्णय घेतला. तो पुढे निघून गेला. वाटेच्या शेवटच्या भागावरून वर चढा आणि दरीकडे मागे वळून पाहा, म्हणजे त्यामागील कारण स्पष्ट होईल. येथे सैन्य आणण्याचा कोणताही सोपा मार्ग नाही.

येथील मार्गाचे संरक्षण भिंती आणि बुरुजांनी केले जात होते. तुम्ही वर चढत असताना, उतारावर आडव्या जाणाऱ्या दगडी बांधकामाच्या रेषा आणि जुन्या रस्त्यावरील प्रवेशद्वाराचे अवशेष पाहा. दगडांचे ठोकळे सिमेंटशिवाय कापून आणि जोडून, केवळ वजन आणि अचूकतेवर अवलंबून हे काम केले जात असे. काही ठिकाणी भिंत नैसर्गिक खडकावर बांधलेली दिसते, त्यामुळे तो कडा संरक्षणाचाच एक भाग बनला. हल्ला करणाऱ्या कोणालाही एका अरुंद, नजरेआडच्या जागेतून जावे लागत असे.

हे नाट्यगृह हेच अनेक लोकांच्या या चढाईचे कारण आहे. ते एका खोल दरीच्या काठावर डोंगराच्या उतारावर खोदलेले आहे, आणि बसण्याची जागा एका फटीकडे आहे जिथे रंगमंचाची इमारत अंशतः कोसळली आहे. त्या फटीतून तुम्ही थेट दरीपलीकडील डोंगर आणि त्याच्या पलीकडच्या पर्वतरांगांचे थर पाहू शकता. अर्ध्या वाटेवर बसा आणि थोडा वेळ थांबा. जगात क्वचितच एखादी प्राचीन नाट्यगृहे इतक्या आत्मविश्वासाने बांधलेली आढळतील.

पाणी ही शहराची मुख्य समस्या होती. येथे कोणतीही नदी नाही आणि पाण्याचा कोणताही विश्वसनीय झरा नाही, त्यामुळे रहिवाशांनी मूळ खडकात प्रचंड टाक्या खोदल्या आणि छतांवरून व पक्क्या पृष्ठभागांवरून पडणारे पावसाचे पाणी गोळा केले. त्यापैकी अनेक टाक्या शहराच्या मध्यभागाजवळील सपाट जमिनीवर आजही टिकून आहेत, ज्यांची अरुंद तोंडे खोल खोल्यांमध्ये उघडतात. काहींना कुंपण नाही. त्यांच्याजवळून जाताना काळजी घ्या आणि मुलांना जवळ ठेवा — झुडपांमध्ये त्यांची तोंडे सहज नजरेतून सुटू शकतात.

मोकळ्या जागेच्या आसपास तुम्हाला नागरी इमारतींचे अवशेष आढळतील: उंच भिंती असलेले एक व्यायामशाळा आणि स्नानगृह, एक सभाकक्ष, आणि एकेकाळी मंदिरे व स्मारके असलेल्या सज्जा. आता त्यातील बहुतेक भागातून झाडे वाढली आहेत. दगडांचे ओंडके जिथे पडले होते, तिथेच पडून आहेत. पुनर्बांधणीचा अभाव हेच त्याचे आकर्षण आहे. तुम्ही पुनर्बांधणीऐवजी पडझड पाहत आहात, आणि तुम्हाला या इमारती स्वतःच एकत्र जोडाव्या लागतात.

स्मशानभूमीकडे जाणाऱ्या दिशादर्शक पाट्यांचे अनुसरण करा आणि त्या जागेचे स्वरूप बदलते. पाइन वृक्षांमध्ये उतारावर शेकडो दगडी शवपेट्या विखुरलेल्या आहेत, त्यापैकी अनेक उलट्या पडलेल्या, तडकलेल्या किंवा त्यांची जड झाकणे निसटलेली आहेत. काहींवर कोरलेली गुलाबाची फुले, ढाली किंवा सिंहाच्या आकृत्या आहेत. भूकंप आणि कबरी लुटणाऱ्यांमुळे ही अव्यवस्था निर्माण झाली आहे. त्यातून चालणे विचित्र आणि अविस्मरणीय आहे — तुटलेल्या दगडी शवपेट्यांनी भरलेली संपूर्ण टेकडी, आणि आजूबाजूला कोणीही दिसत नाही.

एक कबर वेगळीच उठून दिसते. खडकात कोरलेल्या एका खोलीत चिलखत घातलेल्या घोडेस्वाराचे शिल्प आहे, सोबत शस्त्रे आणि ढालही आहे. परंपरेनुसार, हे अलेक्झांडरचा एक अधिकारी असलेल्या अल्सेटासचे दफनस्थान मानले जाते. अलेक्झांडरच्या मृत्यूनंतर झालेल्या युद्धांमध्ये तो पराभूत बाजूला होता आणि टर्मेसॉस येथे त्याचा मृत्यू झाला. हे कोरीवकाम खराब झालेले आणि हवामानामुळे झिजलेले आहे, परंतु तिरकस प्रकाशात घोडा आणि स्वार अजूनही वाचता येतात.

हे शहर शत्रूने कधीही नष्ट केले नाही. त्याच्या अंताचे सर्वात संभाव्य स्पष्टीकरण म्हणजे एक भूकंप, ज्यामुळे जलप्रणाली खंडित झाली आणि त्यानंतर इतक्या उंचीवर राहणे निरर्थक वाटू लागले. लोक खाली आले. जंगलाने वेढा घातला. आज त्याच्या सभोवतालचे राष्ट्रीय उद्यान जंगली शेळ्या, हरणे आणि शिकारी पक्ष्यांचे संरक्षण करते आणि तुम्हाला चालताना ते दिसू किंवा ऐकू येऊ शकतात. वन्यजीव आणि थंड हवा या दोन्हींसाठी पहाटेची वेळ सर्वोत्तम आहे.

टर्मेसॉसचे कधीही पूर्णपणे उत्खनन झालेले नाही. सर्वेक्षण आणि साफसफाईची कामे करण्यात आली आहेत, परंतु शहराचा बहुतेक भाग अजूनही माती, झुडपे आणि कोसळलेल्या दगडांखाली आहे. तुर्कस्तानमधील या आकाराच्या स्थळासाठी ही एक असामान्य गोष्ट आहे. याचा अर्थ असाही होतो की येथील मार्ग अनौपचारिक आहेत आणि दिशादर्शक फलक मर्यादित आहेत, त्यामुळे अंतराच्या अंदाजापेक्षा जास्त वेळ द्या. झुडपांमधील दगडी ठोकळ्यांवर शिलालेख आढळतात, त्यापैकी अनेकांवर नामनिर्देशित नागरिकांनी शहराला दिलेल्या देणग्यांची नोंद आहे.

खाली उतरण्यास सुरुवात करण्यापूर्वी, नाट्यगृहाजवळील एका ठोकळ्यावर बसा आणि काही मिनिटे काहीही करू नका. इथे वाऱ्याचा आवाज सर्वात मोठा आहे. तुमच्या खाली दरी खोल होत जाते आणि तुम्ही गाडी चालवत वर आलेला रस्ता झाडांमधून एक बारीक रेषा बनून राहतो. लोकांनी ही खडबडीत, पाणी नसलेली डोंगररांग निवडली कारण त्यामुळे ते स्वतंत्र राहिले आणि त्यांनी त्यांच्या काळातील सर्वात यशस्वी सैन्याविरुद्धही तिचा प्रतिकार केला. आता ती पाइन वृक्षांच्या ताब्यात आहे. खाली उतरण्याच्या वाटेवर सावकाश प्रवास करा.