Termessos

Zatrzymaj się na chwilę i posłuchaj. Tutaj hałas to głównie wiatr poruszający gałęziami sosen, a potem cisza. Gdzieś pod ścieżką słychać ptasie nawoływanie. Twój oddech jest głośny, ponieważ podejście jest strome, a powietrze rzadsze niż na wybrzeżu. Podłoże to luźny wapień i igły sosnowe, a w powietrzu unosi się zapach gorącej żywicy. Powalone bloki ciosanego kamienia leżą między drzewami, w połowie pokryte mchem i suchymi liśćmi.

Termessos leży w parku narodowym w górach na północny zachód od Antalyi, na wysokości ponad 1000 metrów. Droga prowadzi przez las do parkingu. Stamtąd ścieżka wspina się stromo do ruin, a większość osób potrzebuje około trzydziestu minut, aby dotrzeć do głównej części. To prawdziwy spacer, a nie przechadzka. Nagrodą jest miasto, którego prawie nikt nie zbudował, w otoczeniu, które wyjaśnia się od razu po przybyciu.

Mieszkańcy tego miejsca byli Pizydami. Nie byli Licyjczykami ani greckimi kolonistami. Pizydia była górzystym krajem położonym w głębi lądu, a jej miasta słynęły z niezależności i waleczności. Mówili własnym językiem, zanim greka stała się językiem pisanym. Życie na tej wysokości, za klifami, z jedną trudną drogą dojazdową, było przemyślaną strategią, a nie przypadkiem geograficznym.

Aleksander Wielki dotarł tędy podczas swojej kampanii w Azji Mniejszej, a Termessos jest jednym z miejsc, których nie zdobył. Starożytne relacje opisują, jak dotarł pod miasto, ocenił sytuację i uznał, że oblężenie tego miejsca będzie kosztowniejsze niż warte zachodu. Ruszył dalej. Przejdź ostatnim odcinkiem ścieżki i spójrz w dół doliny, a rozumowanie stanie się oczywiste. Nie ma łatwego sposobu na sprowadzenie tu armii.

Dojścia broniły mury i wieże. Podczas wspinaczki wypatruj linii murów biegnących przez zbocze oraz pozostałości bramy na starej drodze. Bloki były cięte i dopasowywane bez zaprawy, polegając na ciężarze i precyzji. W niektórych miejscach widać, gdzie mur został zbudowany na naturalnej skale, więc klif stał się częścią obrony. Każdy, kto atakował, musiał wcisnąć się w wąską, niewidoczną przestrzeń.

Teatr jest powodem, dla którego wielu ludzi decyduje się na tę wspinaczkę. Jest wykuty w zboczu wzgórza na skraju przepaści, a miejsca siedzące wychodzą na lukę, gdzie częściowo zawalił się budynek sceny. Przez tę lukę można patrzeć prosto na górę po drugiej stronie doliny i na pasma grzbietów za nią. Usiądź w połowie wysokości i pozostań tam na chwilę. Niewiele starożytnych teatrów jest umiejscowionych z taką pewnością siebie.

Woda była głównym problemem miasta. Nie ma tu rzeki ani niezawodnego źródła, więc mieszkańcy wykuli w skale ogromne cysterny i zbierali wodę deszczową z dachów i brukowanych powierzchni. Kilka z nich przetrwało na płaskim terenie w pobliżu centrum, z wąskimi otworami wlotowymi prowadzącymi do głębokich komór. Niektóre są nieogrodzone. Uważaj, gdzie się stąpa, i trzymaj dzieci w pobliżu – otwory łatwo przeoczyć pośród zarośli.

Wokół otwartego terenu znajdują się pozostałości budynków użyteczności publicznej: budynek gimnazjonu i łaźni z wysokimi murami, sala rady i tarasy, na których niegdyś stały świątynie i pomniki. Większość z nich porastają teraz drzewa. Bloki leżą dokładnie tam, gdzie stały. Brak rekonstrukcji jest częścią atrakcyjności. Widzisz raczej zawalenie niż renowację i musisz sam poskładać budynki do kupy.

Podążaj za znakami prowadzącymi do nekropolii, a miejsce zmienia charakter. Setki kamiennych sarkofagów rozrzuconych jest po zboczach, wśród sosen, wiele z nich przewróconych, popękanych lub z oderwanymi ciężkimi pokrywami. Niektóre niosą rzeźbione rozety, tarcze lub figury lwów. Trzęsienia ziemi i rabusie grobowców między nimi odpowiadają za panujący chaos. Spacer po nim jest dziwny i zapada w pamięć – całe zbocze wzgórza usłane jest połamanymi kamiennymi trumnami, a nikogo innego nie widać.

Jeden grobowiec wyróżnia się. W skale wykuta jest komnata z płaskorzeźbą jeźdźca w zbroi, a także bronią i tarczą. Tradycja wskazuje na miejsce pochówku Alketasa, oficera Aleksandra, który po jego śmierci znalazł się po przegranej stronie i zmarł w Termessos. Rzeźba jest uszkodzona i zniszczona przez warunki atmosferyczne, ale konia i jeźdźca wciąż można odczytać w padającym świetle.

Miasto nigdy nie zostało zniszczone przez wroga. Najbardziej prawdopodobnym wytłumaczeniem jego upadku jest trzęsienie ziemi, które przerwało system wodny, po czym życie na tej wysokości przestało mieć sens. Ludzie przenieśli się niżej. Las się zagęścił. Obecnie otaczający je park narodowy chroni dzikie kozy, jelenie i ptaki drapieżne, które można zobaczyć lub usłyszeć podczas spaceru. Wczesny poranek to najlepsza pora na obserwację dzikich zwierząt i orzeźwiające powietrze.

Termessos nigdy nie zostało w pełni przebadane. Przeprowadzono badania geodezyjne i prace oczyszczające, ale większość miasta wciąż leży pod ziemią, zaroślami i kamieniami. Jest to nietypowe w przypadku stanowiska tej wielkości w Turcji. Oznacza to również, że ścieżki są nieformalne, a oznakowanie ograniczone, dlatego należy zaplanować więcej czasu, niż sugerują odległości. Na blokach w zaroślach pojawiają się inskrypcje, wiele z nich upamiętnia dary ofiarowane miastu przez znanych mieszkańców.

Zanim zejdziesz w dół, usiądź na bloku w pobliżu teatru i przez kilka minut nic nie rób. Wiatr wieje tu najgłośniej. Poniżej dolina opada, a droga, którą jechałeś, to wąska linia między drzewami. Ludzie wybrali ten twardy, bezwodny grzbiet, ponieważ dawał im wolność i bronili go przed najskuteczniejszą armią swoich czasów. Teraz mają go sosny. Schodź powoli ścieżką w dół.