Termessos

Hãy dừng lại một chút và lắng nghe. Ở đây, âm thanh chủ yếu là tiếng gió xào xạc qua những cành thông, rồi sau đó im lặng. Một con chim hót ở đâu đó bên dưới con đường. Tiếng thở của bạn cũng lớn, bởi vì đường dốc và không khí loãng hơn so với vùng ven biển. Mặt đất là đá vôi vụn và lá thông, thoang thoảng mùi nhựa cây nóng. Những khối đá đẽo gọt rơi vãi nằm rải rác giữa những tán cây, một nửa phủ đầy rêu và lá khô.

Termessos nằm trong một công viên quốc gia trên dãy núi phía tây bắc Antalya, ở độ cao hơn 1.000 mét. Một con đường dẫn bạn đi xuyên qua khu rừng đến một bãi đậu xe. Từ đó, một con đường mòn leo dốc dần lên đến tàn tích, và hầu hết mọi người cần khoảng ba mươi phút để đến khu vực chính. Đó là một cuộc đi bộ thực sự, không phải là một cuộc dạo chơi. Phần thưởng là một thành phố hầu như không ai xây dựng lên, trong một khung cảnh mà bạn sẽ hiểu ngay khi đặt chân đến.

Những người sống ở đây là người Pisidia. Họ không phải là người Lycia, và họ cũng không phải là những người Hy Lạp định cư. Pisidia là vùng núi nằm sâu trong đất liền so với bờ biển này, và các thị trấn của nó nổi tiếng về sự độc lập và tinh thần chiến đấu. Họ nói ngôn ngữ riêng của mình trước khi tiếng Hy Lạp trở thành ngôn ngữ viết. Việc sinh sống ở độ cao này, sau những vách đá, với chỉ một con đường tiếp cận khó khăn, là một chiến lược có chủ đích chứ không phải là sự ngẫu nhiên của địa lý.

Alexander Đại đế đã đi qua đây trong chiến dịch chinh phạt Tiểu Á, và Termessos là một trong những nơi ông không chiếm được. Các ghi chép cổ đại mô tả việc ông đến phía dưới thành phố, đánh giá tình hình, và quyết định rằng một cuộc vây hãm ở đây sẽ tốn kém hơn là đáng giá. Ông đã tiếp tục hành trình. Đi bộ lên đoạn đường cuối cùng và nhìn lại xuống thung lũng, lý do sẽ trở nên rõ ràng. Không có cách nào dễ dàng để đưa một đội quân lên đây.

Con đường tiếp cận được bảo vệ bởi các bức tường và tháp canh. Khi leo lên, hãy chú ý đến những đường xây bằng đá chạy ngang sườn dốc và tàn tích của một cổng thành trên con đường cũ. Các khối đá được cắt và ghép lại mà không cần vữa, dựa vào trọng lượng và độ chính xác. Ở một số nơi, bạn có thể thấy nơi bức tường được xây dựng trên đá tự nhiên, vì vậy vách đá trở thành một phần của hệ thống phòng thủ. Bất kỳ ai tấn công đều phải dồn vào một không gian hẹp, bị quan sát.

Nhà hát là lý do khiến nhiều người leo lên đây. Nhà hát được xây dựng trên sườn đồi ngay mép vực, và chỗ ngồi hướng về phía một khoảng trống nơi phần sân khấu đã bị sụp đổ. Qua khoảng trống đó, bạn có thể nhìn thẳng ra ngọn núi bên kia thung lũng và những dãy núi trùng điệp phía xa. Hãy ngồi ở lưng chừng và nán lại một lúc. Rất ít nhà hát cổ đại nào trên thế giới được đặt ở vị trí chắc chắn như vậy.

Nước là vấn đề chính của thành phố. Ở đây không có sông và cũng không có suối nước đáng tin cậy, vì vậy cư dân đã đào những bể chứa nước khổng lồ vào nền đá và thu gom nước mưa từ mái nhà và các bề mặt lát đá. Một số bể vẫn còn tồn tại trên khu đất bằng phẳng gần trung tâm, với miệng hẹp dẫn vào các buồng sâu. Một số không có hàng rào. Hãy cẩn thận khi bước xung quanh chúng, và giữ trẻ em ở gần – các lối vào rất dễ bị bỏ sót giữa bụi rậm.

Xung quanh khu vực trống trải, bạn sẽ tìm thấy tàn tích của các công trình công cộng: một phòng tập thể dục và khu nhà tắm với những bức tường cao, một phòng hội đồng, và các bậc thang từng là nơi đặt đền thờ và tượng đài. Cây cối giờ đây mọc um tùm khắp nơi. Các khối đá nằm nguyên vị trí cũ. Việc thiếu sự tái thiết chính là một phần sức hấp dẫn của nơi này. Bạn đang chứng kiến sự sụp đổ hơn là sự phục dựng, và bạn phải tự mình ghép các mảnh vỡ lại với nhau.

Hãy đi theo biển chỉ dẫn đến khu nghĩa địa và khung cảnh nơi đây sẽ thay đổi. Hàng trăm chiếc quan tài đá nằm rải rác trên các sườn đồi giữa những cây thông, nhiều chiếc bị đổ, nứt hoặc nắp nặng trĩu bị trượt ra. Một số chiếc có chạm khắc hình hoa hồng, khiên hoặc hình sư tử. Động đất và những kẻ trộm mộ là nguyên nhân gây ra sự hỗn loạn này. Đi bộ qua đó thật kỳ lạ và đáng nhớ — cả một sườn đồi toàn những chiếc quan tài đá vỡ nát, không một bóng người nào khác.

Một ngôi mộ nổi bật hẳn lên. Được khắc vào vách đá là một căn phòng với bức phù điêu hình một kỵ sĩ mặc áo giáp, cùng với vũ khí và khiên. Truyền thuyết cho rằng đây là nơi chôn cất Alcetas, một sĩ quan của Alexander, người đã về phe thua cuộc trong các cuộc chiến sau cái chết của Alexander, và đã chết tại Termessos. Hình chạm khắc bị hư hại và phong hóa, nhưng hình ảnh con ngựa và người cưỡi ngựa vẫn có thể nhìn rõ dưới ánh sáng xiên.

Thành phố này chưa bao giờ bị kẻ thù phá hủy. Lời giải thích hợp lý nhất cho sự kết thúc của nó là một trận động đất đã phá vỡ hệ thống nước, sau đó việc sinh sống ở độ cao này trở nên không còn hợp lý nữa. Người dân di chuyển xuống phía dưới. Rừng bao quanh. Ngày nay, công viên quốc gia xung quanh bảo vệ dê rừng, hươu và chim săn mồi, và bạn có thể nhìn thấy hoặc nghe thấy chúng trên đường đi bộ. Buổi sáng sớm là thời điểm tốt nhất để quan sát động vật hoang dã và tận hưởng không khí mát mẻ.

Termessos chưa bao giờ được khai quật hoàn toàn. Các cuộc khảo sát và công tác dọn dẹp đã được thực hiện, nhưng phần lớn thành phố vẫn nằm dưới lớp đất, bụi rậm và đá đổ. Điều này khá bất thường đối với một địa điểm có quy mô như vậy ở Thổ Nhĩ Kỳ. Điều đó cũng có nghĩa là các lối đi không được quy hoạch bài bản và biển chỉ dẫn hạn chế, vì vậy hãy dành nhiều thời gian hơn so với khoảng cách được ghi chú. Các dòng chữ khắc xuất hiện trên các khối đá trong bụi rậm, nhiều trong số đó ghi lại những món quà mà các công dân được nêu tên đã tặng cho thành phố.

Trước khi bắt đầu xuống, hãy ngồi trên một khối đá gần nhà hát và thư giãn vài phút. Tiếng gió là thứ ồn ào nhất ở đây. Bên dưới bạn, thung lũng dốc xuống, và con đường bạn vừa lái xe lên chỉ còn là một đường mỏng giữa những tán cây. Người xưa chọn vùng đồi núi hiểm trở, khô cằn này vì nó giúp họ giữ được tự do, và họ đã giữ vững nó trước đội quân hùng mạnh nhất thời bấy giờ. Giờ thì rừng thông đã chiếm lấy nơi này. Hãy thong thả đi xuống con đường mòn.