कोप्रुलू कॅनियन

आवाजापासून सुरुवात करूया. झाडांखाली खालच्या नदीतून सतत एक मंद आवाज येत असतो — दगडांवरून वेगाने वाहणारे पाणी, जे कधीही थांबत नाही. त्याच्या वर, उन्हाळ्यात, रातकिड्यांचा कोरडा, विजेसारखा गुणगुणणारा आवाज चढ-उतार करत राहतो. हवेत सायप्रस आणि पाइनच्या झाडांच्या राळेचा आणि थंड पाण्याचा वास येतो. दरीच्या काठाजवळ सावलीत उभे राहा आणि तुम्हाला जाणवेल की तापमान काही अंशांनी कमी झाले आहे. तुमच्या मागचा किनारा तापत असतानाही ही नदी थंड वाहते.

ही नदी कोप्रुचाय आहे. ती टॉरस पर्वतरांगांमधून खाली येते आणि तिने फिकट रंगाच्या चुनखडकातून एक खोल, अरुंद पात्र कोरले आहे. काठावरून खाली डोकावून पाहा. भिंती तीव्र उताराने खाली जातात आणि तळाशी असलेले पाणी गडद निळसर-हिरवे, जवळजवळ कृत्रिम रंगाचे आहे. तो रंग वितळलेल्या बर्फातून वाहून आलेल्या अतिसूक्ष्म खनिज कणांमुळे येतो. ही दरी पर्वतांमधून अनेक किलोमीटरपर्यंत पसरलेली आहे. तिचा फक्त एक छोटासा भाग सहज पोहोचण्यासारखा आहे, म्हणूनच बाकीचा भाग शांत राहतो.

इथली सर्वात जुनी गोष्ट म्हणजे पूल. पाण्यापासून खूप उंच, एका खडकाच्या भिंतीपासून दुसऱ्या भिंतीपर्यंत एकच दगडी कमान उभी आहे, आणि हे रोमनकालीन बांधकाम आहे. हा काही भग्नावशेष नाही. आजही गाड्या आणि मिनीबस त्यावरून जातात. एका टोकापर्यंत चालत जा आणि ती कमान कशी बांधली आहे ते पहा. ती केवळ तिच्या आकारामुळेच उभी आहे. प्रत्येक दगड आपल्या शेजारच्या दगडांवर दाब देतो, आणि संपूर्ण भार वळणावरून खाली दोन्ही बाजूंच्या मूळ खडकात जातो.

ग्रीक आणि रोमन लोक या नदीला दुसऱ्या नावाने ओळखत होते — युरिमेडॉन. ग्रीक इतिहासातील एका प्रसिद्ध घटनेत तिचा उल्लेख आढळतो. इसवी सन पूर्व पाचव्या शतकात, अथेनियन नेतृत्वाखालील आरमाराने या नदीच्या मुखाशी, तुम्ही जिथे उभे आहात तिथून खूप खाली किनाऱ्यावर पर्शियन सैन्याचा पराभव केला होता. ही लढाई एकाच दिवशी पाण्यात आणि नंतर जमिनीवर झाली. तुम्ही जी नदी पाहत आहात, ती तीच नदी आहे, जी इथल्या पर्वतांमध्ये पूर्णपणे वेगळ्या भूभागातून वाहते.

बहुतेक लोक इथे पाण्यात उतरण्यासाठी येतात. कोप्रुचाय नदीवर राफ्टिंग हा मुख्य उपक्रम आहे, आणि येथील सामान्य सफर फारशी आव्हानात्मक नसते. नदीत काही भाग उत्साही आहेत आणि काही लांब शांत पट्टे आहेत, आणि मार्गदर्शक सहसा लोकांना शांत भागांमध्ये पोहू देतात. खरा धक्का थंडीचा असतो. नदीला मुख्यत्वे झरे आणि बर्फ वितळल्याने पाणी मिळते, त्यामुळे ती ऑगस्टपर्यंत थंड राहते. लोक आत जाताना किंचाळतात. मग त्यांना त्याची सवय होते. मग त्यांना बाहेर चढावेसे वाटत नाही.

उतारावरील झाडांकडे पाहा. त्यापैकी बरीच झाडे भूमध्यसागरीय सायप्रसची आहेत, जी लावलेली नसून नैसर्गिकरित्या वाढलेली आहेत — उघड्या खडकांमध्ये उभी असलेली उंच, गडद, अरुंद आकाराची झाडे. हे राष्ट्रीय उद्यान देशातील सर्वात मोठ्या नैसर्गिक सायप्रस जंगलांपैकी एकाचे संरक्षण करते. जंगली सायप्रस, तुम्ही छायाचित्रांमधून ओळखत असलेल्या स्मशानभूमीतील सुव्यवस्थित झाडांपेक्षा वेगळे दिसते. त्याच्या फांद्या अधिक खडबडीत आणि कमी नियमित असतात. काही फांद्या दरीवर अशा कोनात झुकलेल्या आहेत, जे त्या आकाराच्या झाडासाठी अशक्य वाटतात.

आता वर पाहा. दरीच्या खूप वर, पर्वतांमधील एका पठारावर, सेल्गे नावाच्या शहराचे अवशेष आहेत. प्राचीन लेखकांनी त्याचे वर्णन एक डोंगराळ शहर, पोहोचण्यास कठीण, जे त्याच्या भिंतींइतकेच त्याच्या भूप्रदेशामुळे संरक्षित होते, असे केले आहे. तिथले लोक अशा उंचीवर जैतुण आणि द्राक्षांची लागवड करत, जिथे ते करणे खरोखरच कठीण आहे. ते स्थानिक झाडांपासून एक सुगंधी राळही गोळा करत असत. ती राळ किनाऱ्यापर्यंत वाहून नेली जात असे आणि धूप व औषध म्हणून विकली जात असे.

वर जाणारा रस्ता अरुंद आणि संथ आहे, पण त्यासाठी दिलेला वेळ सार्थकी लागतो. सेल्गेमध्ये डोंगराच्या उतारावर एक नाट्यगृह आहे, जिथे समुद्राऐवजी पर्वतांकडे तोंड करून, आजही आसनांच्या रांगा रचलेल्या आहेत. त्या जागेच्या आजूबाजूला खडक झिजून वाऱ्याने घडवलेले, फिकट रंगाचे उभे खांब आणि पंख तयार झाले आहेत. शेळ्या त्या प्राचीन दगडांवर अशाप्रकारे चढतात, जणू काही ते डोंगरच आहेत. त्या अवशेषांच्या शेजारी असलेल्या गावात काही कुटुंबे राहतात आणि तुमच्या गाडीजवळ वाळलेल्या औषधी वनस्पतींचे गुच्छ विकणारी मुले दिसू शकतात.

ते गाव या पर्वतांमधील जुनी जीवनशैली जपते. घरे दगडांनी बांधलेली असून जमिनीला लाकडी फरशी आहे. प्राणी खाली राहतात आणि माणसे वर. या उंचीवर हिवाळा खरोखरच थंड असतो आणि कधीकधी बर्फामुळे रस्ता बंद होतो. स्विमिंग शॉर्ट्स घालून उबदार दिसणाऱ्या नदीतून वाहत असताना ही गोष्ट लक्षात ठेवणे उपयुक्त ठरते. हा डोंगराळ प्रदेश आहे, किनारी नाही, आणि तुमच्यापर्यंत पोहोचणारे पाणी एकेकाळी वरच्या कुठल्यातरी डोंगररांगेवर बर्फ होते.

प्रवाहाच्या वरच्या बाजूला, एका उपनदीवर, खूपच शांत ठिकाणी दुसरा एक जुना पूल आहे. तो लहान आहे, त्यालाही कमान आहे, आणि तोही अजूनही वेगवान पाण्यावर उभा आहे. जर मुख्य पुलावर छायाचित्रकारांची गर्दी असेल, तर त्या पुलाविषयी चौकशी करा. त्या पुलाकडे जाणारा रस्ता पाइनच्या झाडांमधून जातो आणि तिथेही तोच थंड पाण्याचा वास येतो. या प्रदेशातील जुने पूल कधीही केवळ शोभेचे नव्हते. पायी ओलांडता न येणाऱ्या घळींमधून माल आणि जनावरे नेण्याचा तो एकमेव मार्ग होता.

पाण्यातील हालचालींवर लक्ष ठेवा. ट्राउट मासे नदीत राहतात, आणि रस्त्यावरील रेस्टॉरंट्स हे मासे कुठून येतात याबद्दल प्रामाणिकपणे माहिती देतात. पाणबुडे (डायपर्स) वेगाने वाहणाऱ्या प्रवाहात वावरतात — हे लहान, गडद रंगाचे पक्षी आहेत जे तळाशी खाद्य शोधण्यासाठी प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने पाण्याखाली चालतात. तुमच्या डोक्यावर तुम्हाला मोठे पक्षी पंख न फडफडवता घिरट्या घालताना दिसू शकतात. दरीच्या भिंती उन्हात तापतात, त्यांच्यावरून गरम हवा वर जाते, आणि पक्षी त्यांना पाहिजे तितका वेळ त्या हवेच्या प्रवाहावर स्वार होतात.

निघण्यापूर्वी, रस्त्यापासून दूर अशी जागा शोधा जिथून तुम्हाला इंजिनचा आवाज न ऐकता नदी दिसेल. पाण्याच्या त्या पांढऱ्या शुभ्र प्रवाहाच्या एका भागाकडे काही वेळ निरखून पाहा. इथे बांधलेल्या कोणत्याही गोष्टीपेक्षा तो आवाज खूप आधीपासून सतत येत आहे — पुलापेक्षाही जास्त, वरच्या पठारावरील शहरापेक्षाही जास्त. त्याच्या तुलनेत दगडाची कमान म्हणजे अलीकडचीच पाहुणी आहे. पाण्यावरून येणाऱ्या थंड हवेचा एक श्वास घ्या, मग वळा आणि परत फिरा.