Μεγάλο Τζαμί της Προύσας

Περάστε την πόρτα και ο θόρυβος της πόλης κόβεται. Στη θέση του, νερό. Ένα σιντριβάνι πιτσιλάει στη μέση της αίθουσας προσευχής, ένας απροσδόκητος ήχος στο εσωτερικό, αντηχώντας απαλά κάτω από πέτρινους θόλους. Το δάπεδο απλώνεται σε χαλί, κόκκινο και απαλό κάτω από τα πόδια. Είκοσι τρούλοι κρέμονται από πάνω σε σειρές, στηριζόμενοι σε δώδεκα τεράστιους πεσσούς. Το φως της ημέρας πέφτει μέσα από μια γυάλινη οροφή πάνω από το σιντριβάνι και ξαπλώνει στο νερό. Οι άνθρωποι κάθονται δίπλα στους πεσσούς, διαβάζοντας, ξεκουράζοντας, προσεύχοντας. Κανείς δεν βιάζεται να μπει εδώ.

Αυτό είναι το Μεγάλο Τζαμί της Προύσας, Ulu Cami στα τουρκικά, χτισμένο μεταξύ 1396 και 1399 με εντολή του Σουλτάνου Βαγιαζήτ του Α'. Το παρατσούκλι του ήταν Γιλντιρίμ, ο Κεραυνός, που κέρδισε από την ταχύτητα των στρατιωτικών του εκστρατειών. Η Προύσα ήταν η πρώτη μεγάλη πρωτεύουσα των Οθωμανών, και αυτό ήταν το εμβληματικό τζαμί της, το μεγαλύτερο που είχε επιχειρήσει η νεαρή δυναστεία. Πάνω από έξι αιώνες αργότερα, εξακολουθεί να είναι ένα λειτουργικό τζαμί στο κέντρο της καθημερινής ζωής της πόλης, περιτριγυρισμένο από παζάρια.

Μια διάσημη ιστορία εξηγεί την οροφή. Πριν από τη Μάχη της Νικόπολης το 1396, ο Βαγιαζήτ ορκίστηκε να χτίσει είκοσι τζαμιά αν ο Θεός του έδινε τη νίκη. Νίκησε, λέει η ιστορία, και στη συνέχεια έχτισε ένα τζαμί με είκοσι τρούλους, με τη συμβουλή ενός μελετητή και με το μάτι στο θησαυροφυλάκιο. Οι ιστορικοί δεν μπορούν να επιβεβαιώσουν τον όρκο. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ο αριθμός. Σταθείτε κοντά σε μια προβλήτα και μετρήστε τους ρηχούς τρούλους σε τέσσερις σειρές των πέντε. Ο συμβιβασμός, αν ήταν ένας, δημιούργησε μια αίθουσα που δεν έμοιαζε με κανένα άλλο οθωμανικό τζαμί.

Η εσωτερική βρύση έχει τη δική της παράδοση. Οι ντόπιοι λένε ότι όταν αγοραζόταν γη για το τζαμί, ένας πεισματάρης ιδιοκτήτης αρνήθηκε να πουλήσει το οικόπεδό του. Ένα τζαμί δεν μπορεί να σταθεί σε άδικα καταληφθείσα γη, οπότε η βρύση, λέει η παράδοση, τοποθετήθηκε ακριβώς πάνω από αυτό το αμφισβητούμενο οικόπεδο, κρατώντας τον χώρο προσευχής μακριά από αυτό. Δεν υπάρχουν έγγραφα για την ιστορία, αλλά το σαδιρβάν, η βρύση για το πλύσιμο, βρίσκεται στην πραγματικότητα σε εσωτερικό χώρο, κάτι που είναι σπάνιο, και το άνοιγμα από πάνω της αργότερα κλείστηκε με γυαλί. Ο ήχος του φτάνει σε κάθε γωνιά της αίθουσας.

Τώρα κοιτάξτε τους τοίχους και τις προβλήτες. Το τζαμί φιλοξενεί 192 μνημειώδη καλλιγραφικά πάνελ, μία από τις σημαντικότερες συλλογές καλλιγραφίας τοίχων στον ισλαμικό κόσμο. Δεξιοτέχνης καλλιγράφοι τα ζωγράφισαν και τα ξαναζωγράφισαν ανά τους αιώνες, κυρίως σε μαύρο και χρυσό. Κάποια γράφουν στίχους του Κορανίου, άλλα τα ονόματα του Θεού. Δεν χρειάζεται να διαβάζετε αραβικά για να νιώσετε την επίδρασή τους. Τα γράμματα είναι συντεθειμένα σαν εικόνες, ισορροπημένα και τεράστια, κάποια ψηλότερα από ένα άτομο.

Ανάμεσα στις επιγραφές, αναζητήστε ένα γράμμα σε σχήμα κόμματος με ένα βαθύ στρογγυλό μπολ, που επαναλαμβάνεται μόνο του σε πολλά σημεία. Είναι το αραβικό γράμμα waw. Οι καλλιγράφοι και οι μυστικιστές γέμισαν αυτό το γράμμα με νόημα. Η αριθμητική του αξία, το σχήμα του σαν ένα άτομο που σκύβει σε προσευχή, ο ρόλος του στη λέξη για τον όρκο. Τα ζευγαρωμένα πάνελ waw αυτού του τζαμιού είναι ιδιαίτερα αγαπητά και μπορεί να δείτε επισκέπτες να φωτογραφίζουν αυτό το μοναδικό γράμμα περισσότερο από οτιδήποτε άλλο στο κτίριο.

Το ξύλινο μινμπάρ, ο άμβωνας δίπλα στην κόγχη προσευχής, αξίζει αργή προσοχή. Σκαλίστηκε από καρυδιά στα τέλη του δέκατου τέταρτου αιώνα και συναρμολογήθηκε με την τεχνική kundekari, εκατοντάδες αλληλοσυνδεόμενα κομμάτια ενωμένα χωρίς καρφιά ή κόλλα. Γεωμετρικά αστέρια και πολύγωνα καλύπτουν τις πλευρές του. Ένας σύγχρονος ισχυρισμός υποστηρίζει ότι το μοτίβο κωδικοποιεί τον ήλιο και τους πλανήτες στις σχετικές τους αποστάσεις. Θεωρήστε το ως ιστορία, όχι ως γεγονός. Η βεβαιότητα είναι η ξυλουργική, ακόμα σφιχτή μετά από εξακόσια χρόνια.

Η παράδοση συγκεντρώνεται επίσης γύρω από την τελετή έναρξης του τζαμιού. Ένας ταπεινός αρτοποιός της πόλης, που θυμάται ως Σομούντζου Μπαμπά, αποκαλύφθηκε εκείνη την ημέρα, όπως λέει η ιστορία, ως κρυμμένος άγιος, όταν του ζητήθηκε να εκφωνήσει το εναρκτήριο κήρυγμα και να εξηγήσει το πρώτο κεφάλαιο του Κορανίου με επτά διαφορετικούς τρόπους. Η Προύσα εξακολουθεί να αφηγείται την ιστορία και οι αρτοποιοί εξακολουθούν να επικαλούνται το όνομά του. Αντιμετωπίστε το ως ιερή λαογραφία, το είδος που δείχνει τι θέλει μια πόλη να σημαίνουν τα κτίριά της.

Το κτίριο έχει επιβιώσει από πραγματική τιμωρία. Ο στρατός του Τιμούρ κατέλαβε την Προύσα το 1402 αφού νίκησε τον Βαγιαζήτ στη Μάχη της Άγκυρας, και η πόλη υπέστη ξανά ζημιές σε μεταγενέστερες πολιορκίες, όταν το ίδιο το τζαμί υπέστη ζημιές και επισκευάστηκε. Ένας μεγάλος σεισμός το 1855 κατέστρεψε πολλούς από τους τρούλους, οι οποίοι ξαναχτίστηκαν τα χρόνια που ακολούθησαν. Κάθε επισκευή άφηνε ίχνη για τα κοφτερά μάτια, σε αλλαγμένη λιθοδομή και ανανεωμένο χρώμα. Ένα λειτουργικό κτίριο έξι αιώνων δεν είναι ποτέ μια στιγμή. Είναι μια μακρά διαπραγμάτευση με την καταστροφή.

Ως αρχιτεκτονική, η αίθουσα γύρω σας είναι μια γέφυρα μεταξύ εποχών. Οι πρώτοι Οθωμανοί κατασκευαστές κληρονόμησαν την παράδοση των Σελτζούκων με τις πλατιές αίθουσες προσευχής που στηρίζονταν σε πολλά υποστηρίγματα, και αυτή είναι η μεγαλοπρεπέστερη έκφρασή της. Τα μεταγενέστερα αυτοκρατορικά τζαμιά στην Κωνσταντινούπολη κυνήγησαν μια διαφορετική ιδέα, έναν τεράστιο θόλο πάνω σε έναν ανοιχτό χώρο. Εδώ η απόλαυση είναι διαφορετική. Είκοσι μέτριοι θόλοι, ρυθμός αντί για κορύφωση, μια αίθουσα που μοιάζει με ένα πλέγμα από πέτρα που προστατεύει. Πολλοί επισκέπτες τη βρίσκουν πιο οικεία από τους διάσημους θόλους που ήρθαν μετά.

Το 2014, η UNESCO ενέταξε τα πρώιμα οθωμανικά μνημεία της Προύσας, μεταξύ των οποίων και αυτό το τζαμί, στον κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς, μαζί με το χωριό Cumalıkızık έξω από την πόλη. Όταν φεύγετε, το σκηνικό συνεχίζει την ιστορία. Το σκεπαστό παζάρι ξεκινά σχεδόν από την πόρτα του τζαμιού, και ένας σύντομος περίπατος σας φέρνει στο Koza Han, ένα πανδοχείο με αυλή χτισμένο το 1491, όπου οι έμποροι μεταξιού έκαναν εμπόριο για πέντε αιώνες. Οι κήποι με το τσάι γεμίζουν τώρα την αυλή του, γύρω από ένα μικρό υπερυψωμένο κιόσκι προσευχής.

Πριν φύγετε, επιστρέψτε στο σιντριβάνι και μείνετε για ένα ακόμη λεπτό. Το νερό κρατάει τον δικό του χρόνο. Έτρεχε μέσα από αυτή την αίθουσα ενώ οι σουλτάνοι έρχονταν και παρέρχονταν, ενώ οι σεισμοί και οι πυρκαγιές επισκευάζονταν, ενώ η αυτοκρατορία τελείωνε και η δημοκρατία ξεκινούσε. Γύρω σας, οι άνθρωποι συνεχίζουν να κάνουν ό,τι έχουν κάνει οι άνθρωποι εδώ από το 1399. Κάθονται, πλένονται, ψιθυρίζουν, ακουμπούν την πλάτη τους σε ζεστή πέτρα. Προσθέστε το λεπτό σας σε αυτή τη μακρά αφήγηση και μετά βγείτε ξανά έξω στον θόρυβο του παζαριού.