Iztuzu-strand

Skop jou skoene uit en voel die sand. Dit is fyn en liggoud, ferm vasgepak naby die waterlyn. Die strand loop van jou af weg in 'n lang, helder lint totdat dit in seewaas vervaag. Aan die een kant arriveer die Middellandse See in stadige, egalige golwe. Aan die ander kant, net 'n paar honderd meter weg, sprei 'n groen rivierdelta plat en stil uit, vol riete en voëlgesang. Baie min strande plaas jou gelyktydig tussen varswater en soutwater. Hierdie een wel.

Iztuzu is 'n sandbank. Dit strek omtrent vier en 'n half kilometer en verseël die delta van die Dalyanrivier van die oop see. Die rivier kronkel af vanaf die Köyceğiz-meer deur 'n doolhof van kanale wat met hoë riete omsoom is. Die meeste besoekers arriveer per klein bootjie en vaar deur daardie doolhof. Kapteins stuur volgens hul geheue, want die rietwande lyk almal dieselfde. Wanneer die boot uiteindelik uit die kanale gly en die strand voor oopgaan, word die hele boot gewoonlik stil.

Dit is ook een van die belangrikste skilpadstrande in die Middellandse See. Karetskilpaaie nes elke somer hier. Wetenskaplikes noem hulle Caretta caretta, en langs hierdie kus gebruik plaaslike inwoners dieselfde naam. Wyfie-karetskilpaaie sleep hulself snags aan wal, grawe 'n gat met hul agterste vinne en lê dosyne sagte eiers. Dan bedek hulle die nes, sleep hulself terug na die water en verdwyn. Baie van hulle het dekades gelede op hierdie presiese strand uitgebroei en instinkief teruggekeer na die sand waar hulle begin het.

Ongeveer twee maande later grawe die kleintjies hul pad uit, gewoonlik na donker. Elkeen is klein genoeg om in jou handpalm te sit. Hulle jaag na die helderste horison, wat op 'n natuurlike strand die see beteken. Kunsmatige lig verwar hulle, en verwarde kleintjies sterf. Dit is hoekom İztuzu snags sluit gedurende die nesseisoen, en hoekom die geboue hier laag en donker bly. Die reëls is doelbewus streng. Die skilpaaie was eerste hier.

Die strand het amper al hierdie dinge verloor. In die 1980's het ontwikkelaars 'n groot hotelkompleks op die sandbank beplan. Bewaringsbewustes in Turkye en in die buiteland het die projek beveg. Die hardste stem het aan June Haimoff behoort, 'n Engelse vrou wat haar hier in 'n eenvoudige strandhut gevestig het. Die plaaslike inwoners het haar Kaptan June – Kaptein June – genoem. Sy het briewe geskryf, wetenskaplikes en joernaliste gewerf en geweier om moed op te gee. Die veldtog het internasionale aandag getrek, en die druk het gewerk.

In 1988 het Turkye die Köyceğiz- en Dalyan-streek tot 'n Spesiale Omgewingsbeskermingsgebied verklaar. Die hotel is nooit gebou nie. İztuzu het 'n strand van sand, riete en skilpaaie gebly eerder as beton. Bewaringsgroepe het dit sedertdien baie keer geprys, en dit word dikwels gelys onder die beste beskermde strande in Europa. Haimoff het die res van haar lang lewe langs die water deurgebring wat sy gehelp het om te red, en haar ou hut is bewaar as 'n klein monument vir die veldtog.

Loop na die verste punt van die strand, naby die padingang, en jy bereik 'n seeskilpad-reddingsentrum. Veeartse en vrywilligers behandel skilpaaie wat beseer is deur bootskroewe, vishoeke en ingeslukte plastiek. Herstellende diere rus in skadutenks, en besoekers is welkom om te kyk. Gesonde skilpaaie gaan terug see toe, en sommige dra satelliet-etikette sodat navorsers hul reise oor die Middellandse See kan volg. 'n Klein skenking help om die tenks aan die gang te hou.

Terwyl jy stap, kyk na die sand self. Houtpale en klein hokagtige rame merk aktiewe neste, elk met eiers 'n handdiepte onder die oppervlak. Gee hulle spasie. Sonsambrele word slegs toegelaat in gemerkte sones wat van die water af teruggesteek is, want 'n paal wat op die verkeerde plek ingeslaan word, kan 'n klomp eiers vergruis. Spore in die oggendsand wys soms waar 'n wyfie oornag aan wal gekom het - twee geriffelde lyne, soos die afdruk van 'n trekkerband.

Agter die strand voer die delta sy eie besige lewe voort. Reiers staan gevries in die vlak water. Yskasvoëls flits tussen die riete. Bloukrappe skarrel oor die kanaalbeddings, en harder rimpel die oppervlak. Die mengsel van vars en soutwater maak dit een van die rykste vleilande aan die Turkse kus. As jy laatmiddag met 'n boot terugry na Dalyan, kleur die lig die riete goud en die voëls kom uit om te eet.

Die dorp Dalyan kry sy naam van visvangkeermure – heiningagtige lokvalle wat vis vang wat tussen die meer en die see beweeg. Mense visvang al duisende jare in hierdie water. Hoog op die kranse bokant die rivier kyk grafte wat in die rotswand uitgekerf is, neer op die verbygaande bote. Hulle het aan Kaunos behoort, 'n antieke stad waarvan die ruïnes steeds naby staan. Die uitgekerfde fasades lyk soos klein tempels, kompleet met kolomme en frontons wat reguit in die klip uitgekerf is.

Jy kan ook İztuzu per pad bereik, op 'n kronkelende rit deur dennewoud vanaf Dalyan. Die twee punte van die strand voel anders. Die padkant het die reddingsentrum en 'n besiger stuk sonbeddens. Die rivierkant voel wilder, met duine, dryfhout en die kanaalmonding. Tussenin lê lang stukke waar jy tien minute kan stap en niemand kan ontmoet nie. Bring water saam, want skaduwee is skaars langs die middel van die sandbank.

Die swem is maklik en oop. Die seebodem loop saggies, die water is helder en die golwe is gewoonlik sag. In die vroeë somer deel jy dalk die see met meer lewe as wat jy verwag, want die volwasse skilpaaie voed en wag in die baai net langs die kus. Om een oppervlak vir 'n asemteug te sien – donker dop, stomp kop, 'n stadige knipoog – is 'n oomblik wat mense jare lank onthou.

Voordat jy vertrek, staan by die waterlyn en kyk af oor die volle lengte van die sandbank. Byna niks hier is gebou nie, en daardie afwesigheid is die punt. Hierdie strand lyk soos dit lyk omdat mense gestry, briewe geskryf en hardkoppig omgegee het. Onder jou voete, iewers in die warm sand, wag die volgende generasie koppe dalk reeds vir donker, gereed om hul pad uit te grawe en vir die golwe te hardloop.