Plaża İztuzu

Zdejmij buty i poczuj piasek. Jest drobny i bladozłoty, mocno ubity przy linii wody. Plaża rozpływa się przed Tobą długą, jasną wstęgą, aż znika w morskiej mgiełce. Z jednej strony Morze Śródziemne napływa powolnymi, równymi falami. Z drugiej, zaledwie kilkaset metrów dalej, rozciąga się zielona delta rzeki, płaska i cicha, pełna trzcin i śpiewu ptaków. Niewiele plaż pozwala jednocześnie stąpać między wodą słodką a słoną. Ta jest właśnie taka.

İztuzu to mielizna. Rozciąga się na około cztery i pół kilometra, oddzielając deltę rzeki Dalyan od otwartego morza. Rzeka wije się od jeziora Köyceğiz labiryntem kanałów porośniętych wysokimi trzcinami. Większość turystów przybywa małymi łodziami, przedzierając się przez ten labirynt. Kapitanowie sterują na pamięć, ponieważ wszystkie ściany trzcin wyglądają tak samo. Kiedy łódź w końcu wypływa z kanałów, a plaża otwiera się przed nimi, cała łódź zazwyczaj cichnie.

To również jedna z najważniejszych plaż żółwi morskich na Morzu Śródziemnym. Żółwie karetta gnieżdżą się tu każdego lata. Naukowcy nazywają je Caretta caretta, a wzdłuż tego wybrzeża miejscowi używają tej samej nazwy. Samice żółwi karetta wychodzą nocą na brzeg, kopią dołek tylnymi płetwami i składają dziesiątki miękkich jaj. Następnie zakrywają gniazdo, wloką się z powrotem do wody i znikają. Wiele z nich wykluło się na tej właśnie plaży dziesiątki lat temu i instynktownie powróciło na piasek, z którego wyszły.

Po około dwóch miesiącach młode wygrzebują się z wody, zazwyczaj po zmroku. Każde z nich jest na tyle małe, że można je zmieścić na dłoni. Pędzą w stronę najjaśniejszego horyzontu, który na naturalnej plaży oznacza morze. Sztuczne światło je dezorientuje, a zdezorientowane młode giną. Dlatego İztuzu jest zamykana na noc w okresie lęgowym, a budynki tutaj pozostają niskie i ciemne. Zasady są celowo surowe. Żółwie były tu pierwsze.

Plaża prawie wszystko straciła. W latach 80. XX wieku deweloperzy planowali budowę dużego kompleksu hotelowego na mieliźnie. Ekolodzy w Turcji i za granicą walczyli z tym projektem. Najgłośniejszy głos należał do June Haimoff, Angielki, która osiedliła się tu w prostej chatce plażowej. Miejscowi nazywali ją Kaptan June – Kapitan June. Pisała listy, rekrutowała naukowców i dziennikarzy i nie poddawała się. Kampania przyciągnęła uwagę świata, a presja odniosła skutek.

W 1988 roku Turcja ogłosiła region Köyceğiz i Dalyan Specjalnym Obszarem Ochrony Środowiska. Hotel nigdy nie powstał. İztuzu pozostała plażą z piasku, trzcin i żółwi, a nie z betonu. Od tamtej pory organizacje ochrony przyrody wielokrotnie ją chwaliły i często jest wymieniana wśród najlepiej chronionych plaż w Europie. Haimoff spędziła resztę swojego długiego życia nad wodą, którą pomogła uratować, a jej stara chatka została zachowana jako mały pomnik kampanii.

Idź w kierunku drugiego końca plaży, w pobliżu wejścia z drogi, a dotrzesz do ośrodka ratowania żółwi morskich. Weterynarze i wolontariusze opatrzą żółwie ranne przez śruby napędowe łodzi, haczyki wędkarskie i połknięty plastik. Zwierzęta, które wyzdrowiały, odpoczywają w zacienionych zbiornikach, a zwiedzający są mile widziani. Zdrowe żółwie wracają do morza, a niektóre noszą nadajniki satelitarne, dzięki którym naukowcy mogą śledzić ich podróż przez Morze Śródziemne. Niewielka darowizna pomaga utrzymać zbiorniki w ruchu.

Podczas spaceru obserwuj sam piasek. Drewniane paliki i małe klatki oznaczają aktywne gniazda, każde z jajami na głębokość dłoni pod powierzchnią. Zapewnij im przestrzeń. Parasole przeciwsłoneczne są dozwolone tylko w oznaczonych strefach, oddalonych od wody, ponieważ wbity w nieodpowiednie miejsce drąg może zgnieść jaja. Ślady na porannym piasku czasami pokazują, gdzie samica wyszła na brzeg w nocy — dwie prążkowane linie, niczym odcisk opony traktora.

Za plażą delta toczy swoje własne, tętniące życiem życie. Czaple stoją zamrożone na płyciznach. Zimorodki przemykają między trzcinami. Kraby błękitne przemykają po korytach kanałów, a barweny marszczą powierzchnię. Mieszanka słodkiej i słonej wody sprawia, że jest to jeden z najbogatszych terenów podmokłych na tureckim wybrzeżu. Jeśli późnym popołudniem popłyniesz łodzią z powrotem do Dalyan, światło zmienia kolor trzcin na złoty, a ptaki wylatują, by się pożywić.

Miasto Dalyan wzięło swoją nazwę od jazów rybackich – przypominających płoty pułapek, które łapią ryby przemieszczające się między jeziorem a morzem. Ludzie łowią ryby w tych wodach od tysięcy lat. Wysoko na klifach nad rzeką, wykute w skale grobowce spoglądają na przepływające łodzie. Należały one do Kaunos, starożytnego miasta, którego ruiny wciąż stoją w pobliżu. Rzeźbione fasady przypominają małe świątynie, z kolumnami i frontonami wykutymi prosto w kamieniu.

Do İztuzu można również dotrzeć drogą, krętą drogą przez las sosnowy z Dalyan. Oba krańce plaży wyglądają inaczej. Na końcu drogi znajduje się centrum ratunkowe i bardziej zatłoczony odcinek leżaków. Koniec rzeki wydaje się bardziej dziki, z wydmami, dryfującym drewnem i ujściem kanału. Pomiędzy nimi rozciągają się długie odcinki, po których można spacerować przez dziesięć minut i nikogo nie spotkać. Zabierz ze sobą wodę, ponieważ na środku mielizny jest niewiele cienia.

Pływanie jest łatwe i swobodne. Dno morskie łagodnie opada, woda jest czysta, a fale zazwyczaj łagodne. Wczesnym latem możesz dzielić morze z większą ilością życia, niż się spodziewasz, ponieważ dorosłe żółwie żerują i czekają w zatoce tuż przy brzegu. Widok jednej powierzchni na oddech – ciemna skorupa, tępa głowa, powolne mrugnięcie – to moment, który ludzie pamiętają latami.

Zanim wyjdziesz, stań na linii wody i spójrz w dół na całą długość mielizny. Prawie nic tu nie jest zbudowane, a ta nieobecność jest sednem sprawy. Ta plaża wygląda tak, jak wygląda, ponieważ ludzie kłócili się, pisali listy i uparcie się troszczyli. Pod twoimi stopami, gdzieś w ciepłym piasku, może już czekać na ciemność kolejne pokolenie żółwi karetta, gotowe wykopać sobie drogę i uciec w stronę fal.