अनितकबीर

इतर कशाच्याही आधी शांतता येते. तुम्ही अंकाराच्या एका गजबजलेल्या रस्त्यावरून पुढे येता, फाटकाच्या आत जाता आणि वाहनांचा गोंगाट झाडांमागे नाहीसा होतो. मग तुम्हाला दगडावर तुमच्याच पावलांचा आवाज ऐकू येतो. इथली फरसबंदी मोठी आणि फिकट रंगाची आहे, आणि ती आवाज स्पष्टपणे वाहून नेते. मोकळ्या जमिनीवरून वारा वाहतो, त्याला अडथळा आणणारे काहीही नाही. पुढे कुठेतरी, एका रक्षकाचे बूट फरसबंदीवर एका संथ, ठरवून केलेल्या लयीत आदळत आहेत. लोक न सांगताच आपला आवाज कमी करतात.

टेकडीकडे वर पाहा. ही जागा अंशतः तिच्या स्थानामुळे निवडली गेली होती — राजधानीवर दूरवर नजर टाकणारी उंच जागा. जेव्हा कामाला सुरुवात झाली, तेव्हा पुरातत्वशास्त्रज्ञांना खुद्द टेकडीतच एक अनपेक्षित गोष्ट आढळली. जमिनीखाली हजारो वर्षे जुन्या, फ्रिजियन काळातील दफनभूमीचे ढिगारे होते. त्यांचे उत्खनन करण्यात आले आणि सापडलेल्या वस्तू शहरातील संग्रहालयांमध्ये ठेवण्यात आल्या. अशाप्रकारे, विसाव्या शतकातील कबरीसाठी निवडलेली जागा, त्याही खूप पूर्वीपासून दफनभूमी असल्याचे निष्पन्न झाले.

ही रचना १९४० च्या दशकाच्या सुरुवातीला आयोजित केलेल्या एका खुल्या स्पर्धेतून समोर आली. तुर्कस्तान आणि परदेशातील वास्तुविशारदांनी प्रवेशिका सादर केल्या. एमिन ओनात आणि ओरहान अर्दा या दोन तुर्की वास्तुविशारदांनी एका अशा योजनेसह विजय मिळवला, ज्यात घुमटाकार ऑट्टोमन रचना आणि शास्त्रीय मंदिराची प्रतिकृती या दोन्ही गोष्टी टाळल्या होत्या. त्यांनी जे निर्माण केले आहे ते दगडांनी बांधलेले, भव्य, आयताकृती आणि खूप मोठे आहे, ज्यात गोलाकार स्तंभांऐवजी चौकोनी स्तंभ आहेत. ते इतर कशासारखेही दिसू नये असा हेतू होता, आणि ते तसेच दिसते.

याचे बांधकाम १९४४ ते १९५३ पर्यंत चालले, ज्या काळात देशाकडे खर्च करण्यासाठी फार कमी पैसा होता. तुर्की प्रजासत्ताकाचे संस्थापक आणि पहिले राष्ट्रपती मुस्तफा केमाल अतातुर्क यांचे १० नोव्हेंबर १९३८ रोजी निधन झाले होते. या जागेचे बांधकाम सुरू असताना त्यांचे पार्थिव अंकारा येथील दुसऱ्या एका संग्रहालयाच्या इमारतीत ठेवण्यात आले होते. १० नोव्हेंबर १९५३ रोजी, त्यांच्या निधनानंतर बरोबर पंधरा वर्षांनी, त्यांचे अवशेष येथे आणण्यात आले. याच तारखेमुळे दरवर्षी या ठिकाणी स्मृतिदिन साजरा केला जातो.

बहुतेक पर्यटक जिथून सुरुवात करतात, त्याच 'लायन रोड'वरून (सिंह मार्गावरून) सुरुवात करा. मार्गावर चोवीस दगडी सिंहांच्या समोरासमोरच्या जोड्या आहेत. ते मुद्दामहून जुन्या शैलीत कोरलेले आहेत, जी मध्य अनातोलियातील कांस्ययुगीन संस्कृती असलेल्या हिटाइट शिल्पकलेतून प्रेरित आहे, जिची राजधानी येथून पूर्वेला काही तासांच्या अंतरावर होती. हे सिंह गर्जना करत नाहीत किंवा मागचे पाय उचलत नाहीत. ते शांत आणि जडपणे, पुढचे पंजे पुढे करून पहुडलेले आहेत. ही निवड हेतुपुरस्सर होती. विश्रांतीच्या स्थितीत दाखवलेली ताकद आणि धोक्याच्या स्थितीत दाखवलेली ताकद यात फरक असतो.

हा मार्ग स्वतःच रचनेचा एक भाग आहे. 'लायन रोड' (सिंह मार्ग) लांब, सपाट आणि किंचित अरुंद होत जाणारा आहे, आणि तो अशा प्रकारे बांधलेला आहे की तुम्हाला तुमचा वेग कमी करावा लागतो. कोणताही शॉर्टकट किंवा बाजूचा मार्ग नाही. प्रत्येकजण साधारणपणे एकाच गतीने, पायी चालत, एकाच मार्गाने येतो. तुम्ही राष्ट्रप्रमुख म्हणून या किंवा शाळेचे विद्यार्थी म्हणून, ही इमारत तुम्हाला काहीही दाखवण्यापूर्वी ते अंतर स्वतःच पार करायला लावते.

शेवटी, मैदान एका मोठ्या समारंभीय चौकात उघडते. येथील फरसबंदी रंगीत दगडांच्या अशा नमुन्यात केलेली आहे, ज्याची तुलना अनेकदा जमिनीवर पसरलेल्या अनातोलियन गालिच्याशी केली जाते. या जागेच्या कडेला दहा मनोरे उभे आहेत, त्या प्रत्येकाचे नाव प्रजासत्ताकाच्या स्थापनेच्या मूल्यांशी आणि घटनांशी जोडलेले आहे, आणि प्रत्येकावर कोरीव शिल्पे आहेत. देशाच्या प्रत्येक प्रांतातून आणलेली माती येथे ठेवण्यात आली होती, जेणेकरून संपूर्ण तुर्कस्तान पायाखाली दबलेला दिसेल.

या दगडाकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. हे साहित्य तुर्कस्तानच्या वेगवेगळ्या प्रदेशांतील खाणींमधून आणले गेले होते, आणि या संकुलाच्या एका भागापासून दुसऱ्या भागापर्यंत रंग वेगवेगळे आहेत — उबदार क्रीम, राखाडी, लाल, आणि कबरीजवळ गडद छटा. मंद सूर्यप्रकाशात एखाद्या भिंतीवरून नजर फिरवल्यास ही विविधता स्पष्टपणे दिसून येते. हा मुद्दा अधोरेखित करण्यासाठी कोणतीही वस्तू आयात केली गेली नाही. ही इमारत ज्या देशाचे स्मरण करते, त्याच देशाच्या बाहेर उभारली गेली आहे, आणि हा एक जाणीवपूर्वक घेतलेला निर्णय होता.

आता सन्मान सभागृहाकडे जाणाऱ्या रुंद पायऱ्या चढा. जिन्याच्या दोन्ही बाजूंना प्रजासत्ताकाची स्थापना करणाऱ्या युद्धातील दृश्ये दर्शवणारे मोठे कोरीव फलक आहेत. वर, उंच चौकोनी स्तंभांची एक रांग एका जड दगडी छताला आधार देते. येथे प्रमाण बदलते. त्या स्तंभांच्या पायथ्याशी उभे राहिल्यावर बहुतेक लोक बोलणे थांबवतात. एखाद्या व्यक्तीला वगळल्यासारखे वाटू न देता, स्वतःला लहान वाटावे अशा प्रकारे याची रचना केली आहे, आणि याचा परिणाम जवळजवळ प्रत्येकावर होतो.

सभागृहाच्या आत मंद प्रकाश आहे आणि छत उंच असून, त्यावर पारंपरिक तुर्की वस्त्र आणि गालिच्यांच्या डिझाइनमधून घेतलेल्या मोझॅकची नक्षी आहे. दूरच्या टोकाला संगमरवराचा एक प्रचंड मोठा दगडी ठोकळा उभा आहे. तो काय आहे हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. तो ठोकळा एक स्मारक आहे, शवपेटी नाही. अतातुर्क यांचे अवशेष खाली, त्याच अक्षावर, टेकडीत खोदलेल्या एका खोलीत ठेवलेले आहेत. अभ्यागत त्या स्मारकाजवळ येतात, थांबतात आणि उभे राहतात. बरेच जण फुले आणून तिथे ठेवतात.

चौकाच्या पलीकडे, मुख्य कबरीच्या समोर, दुसरी कबर आहे. त्यात इस्मेत इनोनू यांची कबर आहे, जे स्वातंत्र्ययुद्धात लढले, पंतप्रधानपद भूषवले आणि देशाचे दुसरे राष्ट्रपती बनले. १९७३ मध्ये त्यांचे निधन झाले आणि त्यांना त्यांच्या पूर्वसुरींच्या समोर तोंड करून येथे दफन करण्यात आले. एकाच मोकळ्या जागेत या दोन व्यक्तींना एकमेकांसमोर ठेवणे, हे सातत्याबद्दलचे एक साधे वास्तुशास्त्रीय विधान आहे, ज्यासाठी कोणत्याही लेखी स्पष्टीकरणाची गरज नाही.

या संकुलात एक संग्रहालयसुद्धा आहे, आणि ते बहुतेक लोकांच्या अपेक्षेपेक्षा अधिक प्रभावी आहे. तिथे अतातुर्क यांच्या वैयक्तिक वस्तू, त्यांचे गणवेश, त्यांचे डेस्क, त्यांच्या पुस्तकांच्या कडेला स्वतःच्या नोंदी असलेली त्यांची पुस्तके आणि त्यांची एक गाडी आहे. ते सतत वाचन करत आणि जाता जाता आपल्या पुस्तकांमध्ये लिहीत असत. इतर ठिकाणी, स्वातंत्र्ययुद्धातील मोहिमा दर्शवणारी मोठी रंगवलेली विहंगम दृश्ये आहेत. दिवसभर ठराविक अंतराने, तिथे उभ्या असलेल्या व्यक्तीसमोर, समारंभीय रक्षक शांतपणे बदलतात.

तुम्ही निघण्यापूर्वी, चौकाच्या टोकापर्यंत चालत जा आणि खाली असलेल्या अंकारा शहराकडे पाहा. इथून शहर सर्व दिशांना पसरलेले दिसते — अपार्टमेंटच्या इमारती, टेकड्या, रस्ते, आणि दैनंदिन जीवन अविरत सुरू आहे. मागे वळून चौकाकडेच पाहा, आणि लक्षात घ्या की आज इथे लहान मुलांपासून ते १९५३ साल आठवणाऱ्या वृद्ध लोकांपर्यंत किती लोक आहेत. हे असे ठिकाण आहे जिथे लोक आपापल्या कारणांसाठी येतात. क्षणभर शांतपणे उभे राहा, आणि मग लायन रोडवरून परत खाली चाला.