इस्तंबूल पुरातत्व संग्रहालये

अंगण खडी आणि दगडांचे आहे, आणि तुमच्या स्वतःच्या पावलांचा आवाज क्षणभरानंतर तुमच्यापर्यंत पोहोचतो. तुटलेले स्तंभ उघड्यावर ओबडधोबड ओळींमध्ये मांडलेले आहेत, आणि त्यांच्यामधून गवत वर आले आहे. एका रोमन स्तंभाच्या शीर्षभागावर एक मांजर झोपलेली आहे. आत गेल्यावर हवा लगेच बदलते — अधिक थंड, कोरडी, आणि सोबत जुन्या संगमरवराचा व फरशीच्या पॉलिशचा मंद खनिज गंध येतो. या दालनांमधून आवाज दूरवर पसरतात. दोन खोल्या दूर असलेल्या व्यक्तीचा आवाज असा येतो, जणू ती तुमच्या शेजारीच उभी आहे.

हे एक संग्रहालय नसून तीन आहेत, जे टोपकापी राजवाड्याच्या अगदी खाली एकाच अंगणात आहेत. स्तंभयुक्त दर्शनी भाग असलेल्या मोठ्या इमारतीत अभिजात संग्रह आहेत. समोरील लहान इमारतीत प्राचीन नजीकच्या पूर्वेकडील प्रदेशांचा समावेश आहे: मेसोपोटेमिया, इजिप्त आणि ग्रीकांच्या आगमनापूर्वीचा अनातोलिया. तिसरी इमारत १४७० च्या दशकातील फरशा लावलेला एक मंडप आहे, जो शहरातील सर्वात जुन्या ऑट्टोमन इमारतींपैकी एक असून, आता सिरॅमिक्ससाठी वापरला जातो. एकाच तिकिटात तिन्ही संग्रहालये पाहता येतात, आणि बहुतेक पर्यटकांच्या खोल्या संपण्याआधीच त्यांची ऊर्जा संपते.

तुम्ही जे काही पाहाल, त्यातील बहुतांश गोष्टींची जबाबदारी एका व्यक्तीवर आहे. उस्मान हमदी बे हे एक चित्रकार, पुरातत्वज्ञ आणि प्रशासक होते, आणि त्यांनी एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून ही संस्था चालवली. त्यांनी उत्खनन केले, संग्रह केला आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे त्यांनी नियम लिहिले. त्यांच्या प्रभावाखाली ओटोमन राज्याने पुरातन वस्तूंसंबंधीचा आपला कायदा अधिक कडक केला, ज्यामुळे त्यांच्या प्रदेशातून उत्खनन केलेल्या वस्तू आता सहजपणे परदेशात पाठवता येत नव्हत्या. याच बदलामुळे या खोल्या भरलेल्या आहेत.

सर्वात आधी त्या संगमरवरी शवपेटीकडे जा, जिच्या बाजूला लढाईचे दृश्य कोरलेले आहे. तिला अलेक्झांडर सार्कोफॅगस (अलेक्झांडरची शवपेटी) म्हटले जाते, आणि त्यावर अलेक्झांडर घोड्यावर बसून पर्शियन लोकांशी लढताना दिसतो. त्याला त्यात कधीही दफन केले गेले नाही. ही कबर बहुधा सिडॉनच्या एका स्थानिक राजासाठी बनवली गेली होती, जो अलेक्झांडरच्या पाठिंब्याने राज्य करत होता. हे नाव शंभर वर्षांहून अधिक काळ टिकून आहे कारण ते सोयीचे आहे आणि दुसरे नाव उच्चारणे खूपच कठीण आहे.

आता जवळ जा आणि मंद, तिरकस प्रकाशात ते कोरीवकाम पाहा. दगडावर रंगांचे अंश शिल्लक आहेत — लाल, पिवळा, निळा आणि जांभळ्या रंगाचे अवशेष. प्राचीन संगमरवरी शिल्पे रंगवलेली असत, अनेकदा गडद रंगांमध्ये, आणि आपल्या डोक्यातील पांढरे अभिजात जग हे हवामानाच्या परिणामामुळे निर्माण झालेली एक चूक आहे. जगात कुठेही मूळ रंग फारच कमी शिल्लक राहिला आहे. या एका वस्तूवर, इतके रंग शिल्लक आहेत की तुम्ही तिची कल्पना तिच्या मालकाने जशी पाहिली असेल तशी करू शकता.

त्याच्या शेजारी त्याच शाही दफनभूमीतील दुसरी कबर उभी आहे, ज्यावर स्तंभांच्या मध्ये शोक करणाऱ्या स्त्रिया कोरलेल्या आहेत, आणि प्रत्येक आकृती किंचित वेगळ्या मुद्रेत आहे. मग बाहेर पडा आणि संग्रहालयाच्या इमारतीच्या दर्शनी भागाकडे पाहा. वास्तुविशारदाने दर्शनी भागासाठी या शवपेट्यांची रचना घेतली आहे — स्तंभ, त्रिकोणी दर्शनी भाग, संपूर्ण दर्शनी भागावर एकसारखी लय. पात्राची रचना त्यातील वस्तूंच्या आकारानुसार केली गेली होती. फार कमी संग्रहालये आतली सर्वात महत्त्वाची वस्तू कोणती आहे हे इतक्या स्पष्टपणे सांगतात.

प्राचीन नजीकच्या पूर्वेकडील इमारतीत, सहज नजरेस पडेल अशा एका कपाटात, पाचरीच्या आकाराच्या अक्षरांनी लिहिलेली एक लहान मातीची पाटी ठेवलेली आहे. त्यावर तीन हजार वर्षांहून अधिक वर्षांपूर्वी, अनेक वर्षांच्या युद्धानंतर एका इजिप्शियन फारो आणि एका हिटाइट राजा यांच्यात झालेल्या शांतता कराराच्या अटींची नोंद आहे. त्यात सीमा, निर्वासितांचे पुनरागमन आणि परस्पर संरक्षणाचे वचन नमूद केले आहे. या मजकुराची एक प्रत संयुक्त राष्ट्रांच्या मुख्यालयात लावलेली आहे.

विचार करा की ती पाटी या खोलीत कशी पोहोचली. ती भाजलेल्या मातीची होती, जी मध्य अनातोलियातील एका हित्ती शहरातील संग्रहालयात ठेवलेली होती. ते शहर नष्ट झाले आणि संग्रहालय जळाले, आणि आगीने त्या पाट्या नष्ट करण्याऐवजी त्यांना अधिक कठीण बनवले. त्याच काळात पॅपिरसवर लिहिलेले दस्तऐवज आता अस्तित्वात नाहीत. या इमारतीमधील सर्वात नाजूक दिसणारी वस्तू नेमकी याच कारणामुळे वाचली, कारण ज्या इमारतीत ती होती ती जळून खाक झाली. पुरातत्वशास्त्र अशाच प्रकारच्या अपघातांनी भरलेले आहे.

इथे याहूनही बरेच काही आहे, आणि सर्व काही पाहण्याचा प्रयत्न करण्याऐवजी निवडक गोष्टी पाहणे अधिक फायदेशीर ठरते. बॅबिलोनमधील चकचकीत विटांचे फलक, ज्यावर प्राण्यांचे उठावदार कोरीवकाम आहे. गंभीर, संयमी चेहऱ्यांच्या हित्ती दगडी मूर्ती. जेरुसलेमखाली पाण्याचा बोगदा खोदणाऱ्या कामगारांनी कोरलेला एक शिलालेख, ज्यात त्यांच्या दोन संघांची जमिनीखाली भेट झाल्याचा क्षण नोंदवला आहे. एका कॉरिडॉरमध्ये इजिप्शियन आणि असीरियन साहित्य. स्वतःला तीन खोल्यांच्या पुढे जाण्याची परवानगी द्या, जेणेकरून तुम्ही एका खोलीत दहा मिनिटे घालवू शकाल. संग्रहालयात फिरून येणारा थकवा ही एक खरी गोष्ट आहे, आणि यांसारख्या गर्दीने भरलेल्या दालनांमध्ये तो अधिक लवकर येतो.

मुख्य इमारतीच्या वरच्या मजल्यावर, एक विभाग ग्रीकांच्या पूर्वीच्या काळापासून ते ऑट्टोमन काळापर्यंत, संपूर्ण शहराचाच, थर-थर करून आढावा घेतो. एक जड लोखंडी साखळी शोधा. ही साखळी त्या संरक्षण व्यवस्थेमधून आली आहे, जिने एकेकाळी गोल्डन हॉर्नचे तोंड शत्रूच्या जहाजांपासून बंद ठेवले होते. तिचे दुवे जाड, गंजलेले आणि आश्चर्यकारकपणे मोठे आहेत. तिच्यासमोर उभे राहिल्यावर, एका बंदराला साखळीने बंद करण्याची कल्पना दंतकथा न वाटता अभियांत्रिकी वाटू लागते.

या संकुलाच्या काही भागांचे बऱ्याच काळापासून नूतनीकरण सुरू आहे, आणि खोल्या फारशा सूचनेशिवाय उघडतात आणि बंद होतात. काही फलक उत्कृष्ट आहेत आणि काहींवर फक्त एकच ओळ लिहिलेली आहे. अंगणातून घाईघाईने जाण्याऐवजी त्याचा गांभीर्याने अनुभव घ्या. अनेक मजबूत कलाकृती बाहेर उभ्या आहेत कारण आतमध्ये जागा नाही; यामध्ये शवपेटिका, स्तंभांचे तळ आणि शिलालेख यांचा समावेश आहे, जे एखादे लहान संग्रहालय आपल्या मुख्य दालनात ठेवेल. झाडांखाली एक कॅफे आहे. तिथे दहा मिनिटे बसा आणि शेवटच्या खोल्या पाहण्यापूर्वी संगमरवराला मनात मुरू द्या.

जाण्यापूर्वी, अंगणात परत जाऊन क्षणभर बसा. तुमच्या डोक्यावर टोपकापी राजवाड्याची भिंत उभी आहे आणि त्याच्या पलीकडे जुन्या शहराचे घुमट आहेत. तुमच्या सभोवतालचे दगड सिडॉन, बॅबिलोन, जेरुसलेम आणि अनातोलियामधून आले आहेत, जे आता अस्तित्वात नसलेल्या एका साम्राज्याने येथे आणले आहेत, आणि ते अशा माणसाने उभारलेल्या इमारतीत बसवले आहेत, ज्याला आपल्या देशाने आपला भूतकाळ जपावा असे वाटत होते. मांजर आता एका वेगळ्या राजधानीत राहायला गेली आहे. तुम्ही उभे राहता तेव्हा खडीचा कुरकुर आवाज येतो.