Kaş

Wieczór w Kaş pachnie jaśminem, grillowaną rybą i morską solą. Bielone domy z drewnianymi balkonami ciągną się wzdłuż uliczek ledwie na tyle szerokich, by zmieścił się skuter, a bugenwilla rozlewa się po ścianach falami fioletu i karmazynu. W porcie maszty kołyszą się na wietrze, a pływacy suszą się na skałach. Po drugiej stronie wody, wystarczająco blisko, by policzyć domy, leży wyspa należąca do innego kraju. Kaş jest pełen takich cichych niespodzianek.

Miasto wznosi się na miejscu Antiphellos, starożytnego portu licyjskiego. Licja – region morski tego wybrzeża – zorganizowała się wokół par miast, a Antiphellos początkowo był portem obsługującym Phellos, miasto na wzgórzach za nim. Z czasem port przerósł swojego rodzica, jak to często bywa z portami. Statki potrzebowały drewna, gąbek i transportu, a wszystko to przepływało właśnie tędy. Nowoczesne ulice biegną dokładnie według starożytnego planu, a przeszłość wciąż przebija się przez bruk.

Najlepszy przykład stoi pośrodku ulicy handlowej. Na szczycie Uzun Çarşı, długiej alei targowej, nad witrynami sklepowymi wznosi się licyjski sarkofag na wysokiej kamiennej podstawie – grobowiec liczący ponad dwa tysiące lat, z zaostrzoną pokrywą w kształcie odwróconej łodzi. Pokrywy strzegą rzeźbione głowy lwów, dlatego miejscowi nazywają go Grobowcem Lwa. Kupujący mijają go z lodami. Na jego schodach śpią koty. Starożytność to tu meble.

Krótki spacer na zachód prowadzi do starożytnego teatru, który może okazać się najprzyjemniejszą niespodzianką w mieście. Jego kamienne rzędy są w dużej mierze nienaruszone, a budynek wychodzi nie na scenę, lecz na otwarte morze. W tle widać Morze Śródziemne. Późnym popołudniem ludzie przychodzą z butelkami wody i siadają na ciepłych kamieniach, gdy słońce chyli się ku wodzie. Nadal odbywają się tu koncerty i imprezy. Po dwudziestu kilku wiekach teatr nadal działa.

Nad miastem, wykute w klifach, znajdują się skalne grobowce pozostawione przez Licyjczyków, w tym monumentalny grobowiec komorowy, do którego prowadzi krótkie, strome podejście bocznymi uliczkami. Warto wybrać się na górę w chłodniejsze godziny. Nagroda jest podwójna – rzeźbione drzwi z zaginionej kultury i widok z dachu na całą zatokę, półwysep i tę obcą wyspę unoszącą się u wybrzeży.

Wyspa to Kastellorizo, po turecku nazywana Meis, a to Grecja – jej najdalej na wschód wysunięty punkt, zakotwiczony tuż za wąską cieśniną. Promy przepływają z portu w Kaş w niecałą godzinę, a jednodniowi turyści z paszportami jadą tam na lunch pośród pastelowych greckich domów. Nocą światła wiszą na horyzoncie niczym sznur lampionów. Granica i sąsiad – wszystko w jednym widoku.

Sam Kaş miał kiedyś grecki głos. Pod nazwą Andifli, miasto było domem dla greckokatolickiej społeczności do 1923 roku, kiedy to wymiana ludności między Grecją a Turcją opustoszała – na mocy tego samego traktatu, który opustoszał Kayaköy w pobliżu Fethiye. Niektóre rodziny przeprawiały się tylko przez tę wąską cieśninę do Kastellorizo. Stare domy, które pozostawili po sobie, z wykuszowymi oknami i okiennicami, są teraz pensjonatami, galeriami i barami, które nadają Kaş jego charakter.

Pod linią wodną Kaş ma drugą renomę. Nurkowie zaliczają ten odcinek do najlepszych terenów do nurkowania w Turcji – czysta, głęboka woda, ściany, rafy, żółwie morskie, fragmenty amfor i kilka wraków, w tym samolotów i statków umieszczonych jako sztuczne rafy. W pobliżu portu skupiają się sklepy nurkowe, z których codziennie wypływają łodzie. Początkujący mogą spróbować swoich sił w osłoniętych zatoczkach. Snorkelerzy również znajdą coś dla siebie, tuż przy skalistych platformach na skraju miasta.

Morze kształtuje również spokojniejsze dni. Wycieczki kajakowe wzdłuż pobliskiego wybrzeża, w tym wyprawy do zatopionych ruin w Kekovie, są organizowane. Wzdłuż drogi na półwyspie ciągną się małe plaże, niektóre żwirowe, inne z platformami na skałach, każda z nich ma swoich wiernych obrońców. W miasteczku dzień płynie w kawiarnianym tempie – długie śniadania pod winoroślą, popołudniowa kąpiel, a potem leniwy wieczorny spacer wokół portu, podczas którego restauracje rybne zapalają swoje lampy.

Logika targowa wciąż rządzi w centrum. W Uzun Çarşı i otaczających go uliczkach znajdują się warsztaty i małe sklepiki – producenci sandałów, złotnicy, sprzedawcy przypraw, stragany z mydłem, galerie. Ceny są bardziej przystępne ulicę lub dwie dalej od brzegu. Cotygodniowy targ przyciąga mieszkańców wsi ze wzgórz serem, miodem, ziołami i górami produktów rolnych. Kaş stał się modny, ale zakupy wciąż odbywają się tu jak w małym miasteczku.

Nawet nazwa jest mała i ludzka. Kaş oznacza po turecku brew, a miejscowi twierdzą, że miasto zawdzięcza swoją nazwę łukowatemu wygięciu lądu wokół portu – wąskiemu półwyspowi wznoszącemu się nad błękitem niczym brew nad okiem. Niezależnie od tego, czy to prawdziwe pochodzenie, czy nie, pasuje. To kameralne miasteczko, zbudowane do spacerów, stale wygięte nad morzem.

Przez miasto przechodzą również spacerowicze. Droga Licyjska, długodystansowy szlak pieszy biegnący wzdłuż wybrzeża, wije się przez Kaş na trasie między Fethiye a Antalyą, a wędrowcy w zakurzonych butach dzielą stoliki kawiarniane z żeglarzami i nurkami. Jednodniowe spacery prowadzą na półwysep lub w górę, w kierunku starych górskich wiosek. Wiosną zbocza wokół miasta zielenią się i na chwilę miękną, a szlaki wypełnia zapach dzikich ziół. Nawet bez pełnej wędrówki, godzina na szlaku pozwoli ci zobaczyć całe wybrzeże z góry.

Zakończ dzień w porcie czymś zimnym. Obserwuj prom przypływający z Grecji, łodzie nurkowe spływające po pokładach, tłum teatralny dryfujący do domu wzdłuż nadbrzeżnej drogi. Dwadzieścia pięć wieków żeglarzy cumowało w tym właśnie miejscu, a wieczorna rutyna – łodzie na pokładzie, zapalone lampy, kolacja podana – prawie się nie zmieniła. Wystarczy posiedzieć wystarczająco długo, a staniesz się jej częścią.