Kościół św. Mikołaja

Powietrze zmienia się, gdy schodzisz po schodach. Na zewnątrz słońce praży plastikowe dachy szklarni Demre. Wewnątrz kamień jest chłodny i lekko wilgotny. Światło wpada przez nowoczesną wiatę nad głową i pada bladymi smugami na podłogę. Słychać własne kroki na starym bruku. Gdzieś grupa rozmawia cicho w obcym języku. Zapach to kurz, wapień i zimna zaprawa. To jeden z najstarszych zachowanych kościołów na wybrzeżu Turcji.

Demre w starożytności nazywało się Myra. Było to jedno z głównych miast Licji – starożytnego regionu obejmującego ten odcinek wybrzeża. W IV wieku biskupem miasta był człowiek imieniem Mikołaj. Niewiele spisano wówczas o jego życiu. Historie pojawiły się później. Mówiono, że potajemnie rozdawał pieniądze potrzebującym. Jedna z opowieści mówi o tym, jak w nocy wrzucał monety przez okno. Tradycja, a nie zapisy, niesie w sobie większość tego, co wiemy.

Budynek wokół ciebie nie jest tym, który znał Mikołaj. Kościoły wznoszone nad jego grobem były wielokrotnie niszczone i odbudowywane. To, co stoi teraz, to głównie średniowieczne dzieło, z ponownie wykorzystanymi wewnątrz starszymi materiałami. Spójrz na kolumny. Niektóre nie pasują do siebie. Kamieniarze wykorzystali to, co było dostępne z okolicznych, wcześniejszych budowli. Plan zakłada bazylikę – długą salę z nawami bocznymi – z kopułą i sklepionymi kaplicami dodawanymi w różnych okresach.

Grób przyciąga największą uwagę. W nawie bocznej znajduje się kamienny sarkofag z pękniętą pokrywą. Odwiedzający od dawna identyfikują go jako miejsce pochówku Mikołaja. Kości tu nie ma. W 1087 roku żeglarze i kupcy z Bari w południowych Włoszech zabrali relikwie z Miry i przewieźli je przez morze. W Bari zbudowano dla nich bazylikę, gdzie pozostają. Wenecja również rości sobie prawo do części. Demre opiekuje się pustym grobem.

Spójrz w dół. Podłoga to jedna z najwspanialszych rzeczy w kościele. Małe kawałki kolorowego kamienia są cięte i układane we wzory – koła, kwadraty, splecione pasy. Rzemieślnicy używali marmuru w kolorze szarym, białym, czerwonym i zielonym. Niektóre panele są niemal wygładzone przez stopy. Inne wciąż mają ostre krawędzie. Nad wami, na sklepieniach, zachowały się fragmenty malowanego tynku. Postacie stoją w rzędach, ich twarze wyblakły do postaci konturów. Wilgoć i czas zmyły większość koloru.

Przez długi czas kościół był w ogóle niewidoczny. Rzeka przepływająca obok Demre niesie muł z gór. Powodzie zalały dolne miasto, a kościół wypełnił się błotem niemal do poziomu górnych murów. To błoto chroniło podłogi i dolne malowidła. Wykopaliska rozpoczęły się w XIX wieku. Rosyjscy patroni, którzy czcili Mikołaja jako głównego świętego, sfinansowali prace renowacyjne. Niektóre z ich dobudówek, w tym dzwonnica, wciąż istnieją.

Biskup tego miasta został Świętym Mikołajem długą drogą. W holenderskiej tradycji jest on Sinterklaasem, który przynosi prezenty dzieciom w grudniu. Holenderscy osadnicy przenieśli ten zwyczaj do Ameryki Północnej. Nazwa została skrócona. Pisarze i ilustratorzy w XIX wieku dodali sanie, renifery i czerwony strój. Postać wędrowała na północ, aż zamieszkała na biegunie. Wszystko zaczęło się tutaj, w upalnym miasteczku rolniczym nad Morzem Śródziemnym.

Metalowo-szklany dach nad głową jest nowoczesny. Konserwatorzy zbudowali go, aby chronić obrazy i podłogi przed deszczem, ponieważ sklepienia nie odprowadzają już wody tak skutecznie. Zmienia on światło. Zamiast promieni słonecznych wpadających przez okna, otrzymujesz równomierny, szary odcień. Niektórzy odwiedzający uważają to za rozczarowujące. To również powód, dla którego malowidła na ścianach wciąż tu są. Renowacja jest kontynuowana w poszczególnych częściach, więc niektóre części kościoła mogą być ogrodzone podczas wizyty.

Co roku 6 grudnia duchowni odprawiają tu nabożeństwo z okazji święta świętego. Prawosławni pielgrzymi przybywają, aby wziąć w nim udział. W zwykłe dni nadal można zobaczyć ludzi zostawiających drobne ofiary w pobliżu grobu – monety, zdjęcia, złożone banknoty. Personel regularnie je sprząta. Jeśli przybędziesz, gdy grupa się modli, odsuń się i poczekaj. Budynek pełni funkcję muzeum przez większość roku, a przez kilka godzin służy jako kościół.

Myra nie kończy się na tym kościele. Niedaleko stąd, w skalnej ścianie, znajdują się grobowce licyjskie wykute w skale. Zostały one wyrzeźbione tak, aby przypominały drewniane domy, z belkami i dwuspadowymi dachami odtworzonymi w kamieniu. Pod nimi znajduje się rzymski teatr z rzędami miejsc siedzących i rzeźbionymi maskami wśród zwalonych bloków skalnych. Te dwa miejsca razem wyjaśniają miasto – najpierw licyjskie, potem rzymskie, potem chrześcijańskie centrum pielgrzymkowe, a na końcu tereny rolnicze.

Za bramą, nowoczesne miasto zbudowane jest wokół rolnictwa. Szklarnie pokrywają równinę folią, która odbija światło z drogi. Pomidory i papryka rosną w nich przez cały rok. Na placu stoi posąg Świętego Mikołaja z workiem i dziećmi – wersja Mikołaja, której biskup nie rozpoznałby. W pobliskich sklepach można kupić ikony, ceramiczne ozdoby i małe malowane jajka.

Stań na chwilę przy grobowcu, zanim wyjdziesz. Wsłuchaj się w odgłosy dochodzące z pomieszczenia – kroki, ciche głosy, szum wentylatorów. Podłoga pod twoimi stopami została położona przez ludzi, którzy spodziewali się, że będą po niej chodzić pielgrzymi. Jesteś jednym z nich, niezależnie od tego, w co wierzysz. Na zewnątrz szklarnie wciąż łapią słońce, a za nimi wznoszą się góry. Święty opuścił to miejsce prawie tysiąc lat temu. Miasto i tak zachowało jego imię.