Selimiye-moskee

Lank voordat jy by die deur kom, het die moskee jou reeds gevind. Sy vier minarette verrys soos dun potlode oor Edirne, sigbaar vanaf die koringvlaktes ver buite die stad. Van naderby, staan 'n oomblik in die binnehof. Duiwe rammel op uit die arkades, krane loop by die ablusiefonteine, en die klip onder jou voete hou die dag se hitte vas. Stap dan binne, in een enorme asemteug van ruimte. Byna niks onderbreek dit nie. Die koepel hang bo-oor aan agt verborge stutte, en lig kom van alle kante in.

Dit is die Selimiye-moskee, voltooi in 1575 vir Sultan Selim die Tweede, seun van Suleiman die Manjifieke. Die sultan het Edirne, nie Istanbul nie, gekies vir sy groot keiserlike moskee. Daardie besluit het sommige destyds verwar, en historici bespreek dit steeds. Edirne was die Ottomaanse hoofstad voor die verowering van Istanbul, 'n geliefde koninklike stad naby die ryk se Europese grens. Wat ook al die rede was, die keuse het hierdie provinsiale stad een van die mees bewonderde geboue in die geskiedenis van argitektuur gegee.

Selim die Tweede het nooit binne die voltooide gebou gebid nie. Hy is laat in 1574 oorlede, maande voordat die laaste klippe gelê is, en die moskee onder sy seun geopen is. Ottomaanse kroniekskrywers koppel die befondsing daarvan deels aan die verowering van Siprus in 1571. Selim is 'n eienaardige beskermheer vir 'n meesterstuk. Die geskiedenis onthou hom meestal as 'n stil heerser wat veldtogvoering aan sy ministers oorgelaat het. Tog is sy naam vas aan die horison van Edirne, wat daagliks deur almal gepraat word wat na die horison wys en Selimiye sê.

Die argitek was Mimar Sinan, die mees gevierde bouer van die Ottomaanse Ryk. Hy is as jong man uit 'n Christelike familie in Anatolië in die Janissary-korps opgeneem en het ingenieurswese tydens militêre veldtogte geleer, brûe en beleëringswerke gebou. Hy het in 1538 hoof keiserlike argitek geword en tot in sy negentigerjare gewerk. Moskees, brûe, baddens, akwadukte, skole. Honderde strukture regoor die ryk dra sy naam. Toe hy die Selimiye begin het, was hy reeds in sy laat sewentigerjare, met niks meer oor om te bewys nie.

Tradisie bewaar 'n lyn wat aan Sinan toegeskryf word in memoires wat aan 'n vriend gedikteer is. Daar word gesê dat hy die Sehzade-moskee in Istanbul sy vakleerlingskap, die magtige Süleymaniye sy reiswerk en die Selimiye sy meesterstuk genoem het. Of die presiese woorde syne is, die rangorde het vasgesteek. Argitekte het al meer as vier eeue na Edirne gereis om hierdie gebou te bestudeer. Sinan wou glo bewys dat Ottomaanse bouers 'n koepel kon bou wat met Hagia Sophia s'n meeding, 'n uitdaging wat hy dekades lank gedra het.

Kyk op en neem jou tyd. Die koepel strek ongeveer 31 meter en rys meer as veertig meter bo die vloer. In plaas daarvan om op vier groot pilare te rus, soos vroeëre moskees gedoen het, staan dit op agt slanker pilare, wat na buite na die mure gestoot word. Die resultaat is die punt van die hele ontwerp. Geen woud van kolomme, geen donker hoeke nie. Byna die hele vloer lê oop onder 'n enkele afdak van lig. Vensters omring die koepel se basis, sodat die plafon helderder en dowwer word met die verbygaande wolke.

Die vier minarette is rekords in klip. Elkeen styg ongeveer 71 meter hoog, gegroef soos 'n riet, met drie balkonne vir die oproep tot gebed. Binne twee van hulle kronkel drie aparte spiraaltrappe om mekaar, sodat drie muezzins na verskillende balkonne kan klim sonder om mekaar ooit te ontmoet. Dit is 'n stil vertoon van ingenieursvaardigheid. Let van die binnehof af op hoe die minarette in die hoeke van die gebedsaal self staan en die hele komposisie soos tentpale opwaarts trek.

Onder die middel van die koepel staan 'n vierkantige marmerplatform op klein boë, die muezzin se galery. Dit is 'n ongewone posisie, direk onder die koepel se kroon. Hurk naby die basis en soek vir 'n klein gekerfde tulp, onderstebo. Die legende sê dat die grond hier 'n tulptuin gehad het, en die eienaar het geweier om te verkoop tensy die blom in die moskee onthou word. Die omgekeerde blom, sê plaaslike inwoners, teken beide die tulp en die man se koppigheid aan. Geen dokument bevestig die storie nie. Die snywerk is eg.

Loop na die verste muur, die een wat na Mekka kyk. Die gebedsnis daar, die mihrab, sit in sy eie halfkoepelvormige uitsparing, uitgevoer met Iznik-teëls uit die beste tydperk van Ottomaanse keramiek. Hul rooi is beroemd. Daardie spesifieke koraalrooi was onmoontlik om na te boots nadat die Iznik-werkswinkels agteruitgegaan het, en latere nabootsings het dit nooit heeltemal geëwenaar nie. Langs die nis verrys die marmer minbar, die preekstoel, met sy sypanele wat in klipkantwerk so fyn gekerf is dat dit geweef lyk.

Gee die binnekant 'n stadige sirkel. Kalligrafie-medaljons dra die name van God, die profeet Mohammed en die vroeë kaliefs. Geverfde versiering klim op die pendentiewe en die koepel, waarvan baie in latere eeue hernu is. Onder die sultan se privaat galery oorleef oorspronklike versiering in stil hoeke. Tel die vlakke van vensters terwyl jy draai. Ry op ry deurboor elke muur, en daarom voel die saal selfs laat in die dag van binne verlig.

Die moskee is in 2011 op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem, saam met sy külliye, die kompleks van geboue wat dit bedien het. 'n Deel van daardie kompleks is onder jou voete. 'n Oordekte basaar genaamd die arasta loop langs die voet van die terras, en die winkelhuur het eens vir die onderhoud van die moskee betaal. Edirne beloon ook 'n langer wandeling. Ottomaanse brûe, ouer moskees en die beroemde oliestoeifees wat elke somer gehou word, behoort aan dieselfde stad.

Voordat jy vertrek, stap terug in die binnehof en vind 'n plekkie teen die koel arkade-muur. Kyk hoe mense oor die marmer kruis, klein onder die minarette. Sinan het hierdie gebou in sy middel-tagtigerjare voltooi en het byna honderd jaar oud geword. Hy het gevra om deur sy werk onthou te word. Vier en 'n half eeue later het jy binne-in sy antwoord gestaan, op 'n gewone dag in Edirne, terwyl die lig aanhoudend bo jou kop verander het.