Τζαμί Σελιμιγιέ

Πολύ πριν φτάσετε στην πόρτα, το τζαμί σας έχει ήδη βρει. Οι τέσσερις μιναρέδες του υψώνονται πάνω από την Αδριανούπολη σαν λεπτά μολύβια, ορατοί από τις πεδιάδες με το σιτάρι μακριά έξω από την πόλη. Από κοντά, σταθείτε για μια στιγμή στην αυλή. Περιστέρια αντηχούν από τις στοές, βρύσες τρέχουν στα σιντριβάνια πλύσης και η πέτρα κάτω από τα πόδια κρατάει τη ζέστη της ημέρας. Στη συνέχεια, μπείτε μέσα, σε μια τεράστια ανάσα χώρου. Σχεδόν τίποτα δεν το διακόπτει. Ο τρούλος κρέμεται από πάνω σε οκτώ κρυφά στηρίγματα και το φως μπαίνει από κάθε κατεύθυνση.

Αυτό είναι το Τζαμί Σελιμιγιέ, που ολοκληρώθηκε το 1575 για τον Σουλτάνο Σελίμ τον Δεύτερο, γιο του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς. Ο σουλτάνος επέλεξε την Αδριανούπολη, όχι την Κωνσταντινούπολη, για το μεγάλο αυτοκρατορικό του τζαμί. Αυτή η απόφαση προβλημάτισε μερικούς εκείνη την εποχή και οι ιστορικοί εξακολουθούν να τη συζητούν. Η Αδριανούπολη ήταν η οθωμανική πρωτεύουσα πριν από την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης, μιας αγαπημένης βασιλικής πόλης κοντά στα ευρωπαϊκά σύνορα της αυτοκρατορίας. Όποιος και αν είναι ο λόγος, η επιλογή έδωσε σε αυτή την επαρχιακή πόλη ένα από τα πιο θαυμαστά κτίρια στην ιστορία της αρχιτεκτονικής.

Ο Σελίμ ο Δεύτερος δεν προσευχήθηκε ποτέ μέσα στο ολοκληρωμένο κτίριο. Πέθανε στα τέλη του 1574, μήνες πριν τοποθετηθούν οι τελευταίες πέτρες και εγκαινιαστεί το τζαμί υπό τον γιο του. Οι Οθωμανοί χρονικογράφοι συνδέουν τη χρηματοδότησή του εν μέρει με την κατάκτηση της Κύπρου το 1571. Ο Σελίμ είναι ένας περίεργος προστάτης ενός αριστουργήματος. Η ιστορία τον θυμάται κυρίως ως έναν ήσυχο ηγεμόνα που άφησε τις εκστρατείες στους υπουργούς του. Ωστόσο, το όνομά του είναι καρφωμένο στον ορίζοντα της Αδριανούπολης, το οποίο ομιλείται καθημερινά από όλους όσους δείχνουν τον ορίζοντα και λένε Σελιμιγιέ.

Ο αρχιτέκτονας ήταν ο Μιμάρ Σινάν, ο πιο διάσημος οικοδόμος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Εντάχθηκε στο σώμα των Γενιτσάρων ως νεαρός άνδρας από μια χριστιανική οικογένεια στην Ανατολία, έμαθε μηχανική σε στρατιωτικές εκστρατείες, κατασκευάζοντας γέφυρες και πολιορκητικά έργα. Έγινε επικεφαλής αυτοκρατορικός αρχιτέκτονας το 1538 και εργάστηκε μέχρι τα ενενήντα του. Τζαμιά, γέφυρες, λουτρά, υδραγωγεία, σχολεία. Εκατοντάδες κατασκευές σε όλη την αυτοκρατορία φέρουν το όνομά του. Όταν ξεκίνησε το Σελιμιγιέ, ήταν ήδη στα τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα, χωρίς να έχει τίποτα να αποδείξει.

Η παράδοση διατηρεί μια γραμμή που αποδίδεται στον Σινάν σε απομνημονεύματα που υπαγορεύτηκαν σε έναν φίλο. Λέγεται ότι ονόμασε το Τζαμί Σεχζαδέ στην Κωνσταντινούπολη μαθητεία του, το ισχυρό Σουλεϊμανιγιέ έργο του ως τεχνίτη και το Σελιμιγιέ το αριστούργημά του. Είτε οι ακριβείς λέξεις είναι δικές του, η κατάταξη έχει μείνει. Αρχιτέκτονες έχουν ταξιδέψει στην Αδριανούπολη για να μελετήσουν αυτό το κτίριο για περισσότερους από τέσσερις αιώνες. Ο Σινάν φέρεται να ήθελε να αποδείξει ότι οι Οθωμανοί κατασκευαστές μπορούσαν να ανεγείρουν έναν τρούλο στο ύψος του ανταγωνισμού της Αγίας Σοφίας, μια πρόκληση που αντιμετώπιζε για δεκαετίες.

Κοιτάξτε ψηλά και αφιερώστε χρόνο. Ο τρούλος εκτείνεται σε περίπου 31 μέτρα και υψώνεται πάνω από σαράντα μέτρα πάνω από το δάπεδο. Αντί να στηρίζεται σε τέσσερις τεράστιες πεσσούς, όπως έκαναν τα προηγούμενα τζαμιά, κάθεται σε οκτώ λεπτότερες, που σπρώχνονται προς τα έξω προς τους τοίχους. Το αποτέλεσμα είναι το νόημα ολόκληρου του σχεδιασμού. Κανένα δάσος από κίονες, καμία σκοτεινή γωνία. Σχεδόν ολόκληρο το δάπεδο είναι ανοιχτό κάτω από ένα ενιαίο θόλο φωτός. Παράθυρα περιβάλλουν τη βάση του τρούλου, έτσι ώστε η οροφή να φωτίζεται και να σκοτεινιάζει με τα διερχόμενα σύννεφα.

Οι τέσσερις μιναρέδες είναι ρεκόρ σε πέτρα. Ο καθένας υψώνεται περίπου 71 μέτρα, αυλακωτός σαν καλάμι, με τρία μπαλκόνια για το κάλεσμα για προσευχή. Μέσα σε δύο από αυτά, τρεις ξεχωριστές σπειροειδείς σκάλες τυλίγονται η μία γύρω από την άλλη, έτσι ώστε τρεις μουεζίνηδες να μπορούν να ανέβουν σε διαφορετικά μπαλκόνια χωρίς ποτέ να συναντηθούν. Είναι μια ήσυχη επίδειξη μηχανικής δεξιοτεχνίας. Από την αυλή, παρατηρήστε πώς οι μιναρέδες στέκονται στις γωνίες της ίδιας της αίθουσας προσευχής, τραβώντας ολόκληρη τη σύνθεση προς τα πάνω σαν στύλοι σκηνής.

Κάτω από το κέντρο του τρούλου βρίσκεται μια τετράγωνη μαρμάρινη πλατφόρμα σε μικρές καμάρες, η στοά του μουεζίνη. Είναι μια ασυνήθιστη θέση, ακριβώς κάτω από την κορυφή του τρούλου. Σκύψτε κοντά στη βάση του και αναζητήστε μια μικρή σκαλιστή τουλίπα, ανάποδα. Ο θρύλος λέει ότι η γη εδώ είχε έναν κήπο με τουλίπες, και ο ιδιοκτήτης της αρνήθηκε να πουλήσει εκτός αν το λουλούδι θυμόταν στο τζαμί. Η ανεστραμμένη άνθιση, λένε οι ντόπιοι, καταγράφει τόσο την τουλίπα όσο και το πείσμα του άντρα. Κανένα έγγραφο δεν επιβεβαιώνει την ιστορία. Το σκάλισμα είναι πραγματικό.

Περπατήστε προς τον απέναντι τοίχο, αυτόν που βλέπει στη Μέκκα. Η κόγχη προσευχής εκεί, το μιχράμπ, βρίσκεται στη δική του ημιθολωτή εσοχή, επενδεδυμένη με πλακάκια Ιζνίκ από την καλύτερη περίοδο της οθωμανικής κεραμικής. Τα κόκκινα τους είναι διάσημα. Αυτό το ιδιαίτερο κόκκινο κοραλί αποδείχθηκε αδύνατο να αναπαραχθεί μετά την παρακμή των εργαστηρίων του Ιζνίκ, και οι μεταγενέστερες απομιμήσεις δεν το κατάφεραν ποτέ. Δίπλα στην κόγχη υψώνεται το μαρμάρινο μινμπάρ, ο άμβωνας, με τα πλαϊνά του σκαλισμένα σε πέτρινη δαντέλα τόσο λεπτή που φαίνεται υφαντή.

Δώστε στο εσωτερικό έναν αργό κύκλο. Καλλιγραφικά μετάλλια φέρουν τα ονόματα του Θεού, του Προφήτη Μωάμεθ και των πρώτων χαλίφηδων. Ζωγραφική διακόσμηση σκαρφαλώνει στα σφαιρικά τρίγωνα και τον τρούλο, μεγάλο μέρος της οποίας ανανεώθηκε στους μεταγενέστερους αιώνες. Κάτω από την ιδιωτική στοά του σουλτάνου, η αρχική διακόσμηση σώζεται σε ήσυχες γωνίες. Μετρήστε τα επίπεδα των παραθύρων καθώς γυρίζετε. Σειρές διαπερνούν κάθε τοίχο, γι' αυτό και η αίθουσα φωτίζεται από μέσα ακόμα και αργά την ημέρα.

Το τζαμί εγγράφηκε στον κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 2011, μαζί με το κιουλιγιέ του, το συγκρότημα κτιρίων που το εξυπηρετούσαν. Μέρος αυτού του συγκροτήματος βρίσκεται κάτω από τα πόδια σας. Ένα στεγασμένο παζάρι που ονομάζεται αραστά εκτείνεται κατά μήκος της βάσης της βεράντας, και τα ενοίκια των καταστημάτων του κάποτε πλήρωναν για τη συντήρηση του τζαμιού. Η Αδριανούπολη ανταμείβει επίσης μια μεγαλύτερη περιπλάνηση. Οθωμανικές γέφυρες, παλαιότερα τζαμιά και το διάσημο φεστιβάλ πάλης με λάδι που πραγματοποιείται κάθε καλοκαίρι ανήκουν στην ίδια πόλη.

Πριν φύγετε, επιστρέψτε στην αυλή και βρείτε μια θέση δίπλα στον δροσερό τοίχο της στοάς. Παρακολουθήστε τους ανθρώπους να διασχίζουν το μάρμαρο, μικρό κάτω από τους μιναρέδες. Ο Σινάν ολοκλήρωσε αυτό το κτίριο στα μέσα της δεκαετίας του ογδόντα του και έζησε σχεδόν εκατό. Ζήτησε να τον θυμούνται για το έργο του. Τεσσεράμισι αιώνες αργότερα, βρισκόσασταν μέσα στην απάντησή του, μια συνηθισμένη μέρα στην Αδριανούπολη, ενώ το φως άλλαζε συνεχώς από πάνω.