مسجد سلیمیه

خیلی قبل از اینکه به در برسید، مسجد شما را پیدا کرده است. چهار مناره آن مانند مدادهای باریکی بر فراز ادرنه قد برافراشته‌اند که از دشت‌های گندم دوردست خارج از شهر قابل مشاهده هستند. از نزدیک، لحظه‌ای در حیاط بایستید. کبوترها از طاق‌ها بالا می‌آیند، شیرهای آب از فواره‌های وضو جاری هستند و سنگ زیر پا گرمای روز را نگه می‌دارد. سپس به داخل قدم بگذارید، به یک فضای عظیم. تقریباً هیچ چیز آن را مختل نمی‌کند. گنبد بر روی هشت پایه پنهان در بالای سر آویزان است و نور از هر جهتی وارد می‌شود.

این مسجد سلیمیه است که در سال ۱۵۷۵ برای سلطان سلیم دوم، پسر سلیمان باشکوه، به پایان رسید. سلطان ادرنه را انتخاب کرد، نه استانبول، برای مسجد بزرگ امپراتوری خود. این تصمیم در آن زمان برخی را گیج کرد و مورخان هنوز در مورد آن بحث می‌کنند. ادرنه قبل از فتح استانبول، پایتخت عثمانی بود، یک شهر سلطنتی محبوب در نزدیکی مرز اروپایی امپراتوری. دلیل هر چه که باشد، این انتخاب به این شهر استانی یکی از تحسین‌شده‌ترین ساختمان‌ها در تاریخ معماری را بخشید.

سلیم دوم هرگز در داخل ساختمان تکمیل‌شده نماز نخواند. او در اواخر سال ۱۵۷۴، ماه‌ها قبل از نصب آخرین سنگ‌ها و افتتاح مسجد در زمان پسرش، درگذشت. وقایع‌نگاران عثمانی، بودجه آن را تا حدودی به فتح قبرس در سال ۱۵۷۱ مرتبط می‌دانند. سلیم حامی عجیبی برای یک شاهکار است. تاریخ بیشتر او را به عنوان یک حاکم آرام به یاد می‌آورد که لشکرکشی را به وزرایش واگذار کرد. با این حال، نام او بر خط افق ادرنه حک شده است، و هر روز توسط هر کسی که به افق اشاره می‌کند و می‌گوید سلیمیه، بر زبان آورده می‌شود.

معمار سینان، مشهورترین سازنده امپراتوری عثمانی بود. او که در جوانی از یک خانواده مسیحی در آناتولی به سپاه ینی‌چری پیوست، مهندسی را در لشکرکشی‌های نظامی، ساخت پل‌ها و کارهای محاصره آموخت. او در سال ۱۵۳۸ معمار ارشد امپراتوری شد و تا نود سالگی کار کرد. مساجد، پل‌ها، حمام‌ها، قنات‌ها، مدارس. صدها سازه در سراسر امپراتوری نام او را بر خود دارند. وقتی او سلیمیه را آغاز کرد، در اواخر هفتاد سالگی خود بود و چیزی برای اثبات نداشت.

سنت، جمله‌ای منسوب به سینان را در خاطراتی که به یکی از دوستانش دیکته شده، حفظ کرده است. گفته می‌شود که او مسجد شاهزاده در استانبول را شاگردی خود، سلیمانیه باشکوه را کار ماهرانه خود و سلیمیه را شاهکار خود نامیده است. چه کلمات دقیق از او باشند، این رتبه‌بندی ثابت مانده است. معماران بیش از چهار قرن برای مطالعه این بنا به ادرنه سفر کرده‌اند. گفته می‌شود سینان می‌خواست ثابت کند که سازندگان عثمانی می‌توانند گنبدی بسازند که با گنبد ایاصوفیه رقابت کند، چالشی که او دهه‌ها آن را به دوش کشیده بود.

به بالا نگاه کنید و وقت بگذارید. گنبد تقریباً ۳۱ متر طول دارد و بیش از چهل متر از کف زمین بالاتر است. به جای اینکه مانند مساجد قبلی روی چهار ستون عظیم قرار گیرد، روی هشت ستون باریک‌تر قرار گرفته که به سمت بیرون و به سمت دیوارها کشیده شده‌اند. نتیجه، نکته اصلی کل طرح است. هیچ انبوهی از ستون، هیچ گوشه تاریکی وجود ندارد. تقریباً تمام کف زیر یک سایبان نور قرار دارد. پنجره‌ها دور پایه گنبد حلقه زده‌اند، بنابراین سقف با عبور ابرها روشن و تاریک می‌شود.

چهار مناره، سنگ‌های یادبودی هستند. هر کدام حدود ۷۱ متر ارتفاع دارند، مانند نی شیاردار هستند و سه بالکن برای اذان دارند. در داخل دو تا از آنها، سه راه پله مارپیچ جداگانه به دور هم می‌پیچند، بنابراین سه موذن می‌توانستند بدون اینکه هرگز به هم برسند، به بالکن‌های مختلف بروند. این یک نمایش آرام از مهارت مهندسی است. از حیاط، توجه کنید که چگونه مناره‌ها در گوشه‌های خود نمازخانه قرار گرفته‌اند و کل ترکیب را مانند میله‌های چادر به سمت بالا می‌کشند.

در زیر مرکز گنبد، یک سکوی مرمری مربع شکل روی طاق‌های کوچک، گالری موذن، قرار دارد. این یک موقعیت غیرمعمول است، درست زیر تاج گنبد. در نزدیکی پایه آن خم شوید و به دنبال یک لاله کوچک تراشیده شده، وارونه، بگردید. افسانه می‌گوید که زمین اینجا یک باغ لاله داشته است و صاحب آن از فروش آن خودداری می‌کرد مگر اینکه گل در مسجد به یادگار بماند. مردم محلی می‌گویند شکوفه وارونه، هم لاله و هم سرسختی مرد را ثبت می‌کند. هیچ سندی این داستان را تأیید نمی‌کند. حکاکی واقعی است.

به سمت دیوار دور، دیواری که رو به مکه است، بروید. محراب، در طاقچه‌ی نیم‌گنبدی خود قرار دارد که با کاشی‌های ایزنیک از بهترین دوره‌ی سرامیک‌های عثمانی پوشیده شده است. رنگ قرمز آنها مشهور است. آن رنگ قرمز مرجانی خاص پس از افول کارگاه‌های ایزنیک، تولید مجدد آن غیرممکن شد و تقلیدهای بعدی هرگز کاملاً با آن برابری نکردند. در کنار طاقچه، منبر مرمری، منبر و صفحات جانبی آن که با سنگ‌های توری تراشیده شده‌اند، چنان ظریف هستند که به نظر بافته شده می‌رسند.

به فضای داخلی یک دایره‌ی آرام بدهید. مدال‌های خوشنویسی نام‌های خدا، حضرت محمد (ص) و خلفای اولیه را حمل می‌کنند. تزئینات نقاشی شده از طاقچه‌ها و گنبد بالا می‌روند که بخش زیادی از آن در قرن‌های بعدی بازسازی شده است. در زیر گالری خصوصی سلطان، تزئینات اصلی در گوشه‌های آرام باقی مانده است. هنگام چرخش، سطح پنجره‌ها را بشمارید. ردیف به ردیف، هر دیوار را سوراخ می‌کنند، به همین دلیل است که سالن حتی در اواخر روز از درون روشن به نظر می‌رسد.

این مسجد در سال ۲۰۱۱، همراه با کولیه (مجموعه‌ای از ساختمان‌هایی که به آن خدمت می‌کردند) در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. بخشی از آن مجموعه زیر پای شماست. یک بازار سرپوشیده به نام آراستا در امتداد پایه تراس امتداد دارد و اجاره مغازه‌های آن زمانی هزینه نگهداری مسجد را تأمین می‌کرد. ادرنه نیز گشت و گذار طولانی‌تری را می‌طلبد. پل‌های عثمانی، مساجد قدیمی‌تر و جشنواره معروف کشتی روغن که هر تابستان برگزار می‌شود، متعلق به همین شهر هستند.

قبل از ترک، به حیاط برگردید و جایی در کنار دیوار طاقدار خنک پیدا کنید. عبور مردم از سنگ مرمر، کوچک زیر مناره‌ها را تماشا کنید. سینان این ساختمان را در اواسط دهه هشتاد زندگی خود به پایان رساند و نزدیک به صد سال عمر کرد. او خواست که با آثارش به یاد آورده شود. چهار و نیم قرن بعد، در یک روز عادی در ادرنه، در حالی که نور بالای سرتان مدام تغییر می‌کرد، در داخل پاسخ او ایستاده بودید.