Derinkuyu Ondergrondse Stad

Neem een tree af in die tonnel en die temperatuur daal. Die lug word koel en mineraalagtig, soos die binnekant van 'n put. Klanke word plat – jou voetstappe, jou asem, die geskuifel van die groep voor jou. Die plafon dwing langer besoekers om te buig. Daglig verdwyn binne sekondes agter jou, vervang deur stringe elektriese lampe. Iewers onder gaan die gang aan – af, en weer af. Jy betree Derinkuyu, die diepste opgegrawe ondergrondse stad in Kappadosië, en die oppervlakwêreld sal jou nie volg nie.

Derinkuyu beteken diep put in Turks, en die moderne dorp daarbo kry sy naam van die skagte wat deur hierdie grond dring. Die ondergrondse stad bereik 'n diepte van ongeveer 85 meter. Dit bevat baie vlakke; 'n gedeelte is oop vir besoekers, verlig en geventileer, terwyl verdere dele gesluit bly. Niemand is seker hoeveel mense dit kan huisves nie. Ramings loop in die duisende, en sommige bewerings gaan veel hoër. Selfs die versigtige syfers beskryf 'n ware dorp: woonvertrekke, kombuise, stalle, pakkamers, putte en 'n plek van aanbidding – alles ondergronds.

Die moderne herontdekking is 'n bekende plaaslike verhaal. In 1963 het 'n inwoner wat sy huis opgeknap het, deur 'n muur gebreek en 'n gang daaragter gevind – toe nog 'n kamer, toe trappe wat af lei. Opgrawings het vlak na vlak onthul, en die terrein het binne 'n paar jaar vir besoekers oopgemaak. Dorpsbewoners het lank vlak grotkamers as kelders en koel berging gebruik. Wat dieper gelê het, onder hul eie kelders, het selfs hulle verbaas. Die dorp het op die dak van 'n verborge stad gewoon.

Wie het dit eerste gegrawe? Die eerlike antwoord: dit het oor baie eeue gegroei, en die begin is vaag. Sommige navorsers spoor die vroegste kamers na die Frigiërs, 'n Anatoliese volk wat hierdie streek byna drieduisend jaar gelede regeer het. Ander wys op selfs ouer gewoontes om in die sagte vulkaniese rots te grawe. Wat wel gevestig is, is die groot uitbreiding onder Christene uit die Bisantynse era, rofweg vanaf die sewende eeu en verder, toe aanvalle oor Anatolië gespoel het en hele gemeenskappe êrens nodig gehad het om te verdwyn. Die stad waardeur jy loop, is meestal hul werk.

Die verdediging bewaak steeds die gange. Op sleutelpunte sal jy verby enorme ronde deure kruip – meulsteenvormige wiele van harde rots wat van binne oor die gang gerol kon word. ’n Klein gaatjie in die middel het moontlik verdedigers toegelaat om die oorkant te dophou – of ’n spies daardeur te steek. Die deure kon slegs van die beskermde kant oopgemaak word. Gekombineer met tonnels wat doelbewus laag en smal gesny is, wat indringers gedwing het om in ’n enkele ry te buk, het hulle die stad byna onmoontlik gemaak om te bestorm.

Asemhaling was die ware ingenieurswese-triomf. Vertikale skagte val deur die volle diepte van die stad en beweeg lug na die laagste vlakke. Staan onder een en kyk op – jy kan die trek op jou gesig voel. Die skagte het ook as putte gedien en die water ver onder bereik, en sommige putte het glo glad nie na die oppervlak oopgemaak nie, wat die toevoer teen vergiftiging tydens ’n beleg beskerm het. Vars lug, skoon water en dik klip-isolasie het die stad leefbaar gehou – ’n konstante kelderkoelte, somer en winter ewe veel.

Die kamers vertel jou hoe die daaglikse lewe gewerk het. Stalle naby die boonste vlakke het diere beskut – hul krippe is in die mure op loophoogte gekerf. Kombuise kluster waar rook die ventilasieopeninge kon bereik; Hul plafonne is swart van antieke roet. Jy sal verby wyn- en olieperse, nisse vir opgaarkruike en lang gemeenskaplike sale verbygaan. Dieper af lê 'n kruisvormige ruimte wat as 'n kerk geïdentifiseer is. Geloof het ondergronds gekom met alles anders - niks noodsaakliks is op die oppervlak gelaat nie.

Die stad was nie 'n permanente tuiste nie. Dit was 'n skuiling vir noodgevalle - gebruik toe leërs of rowers die plato oorgesteek het, en dan weer verlaat is wanneer die gevaar verby was. Gemeenskappe kon weke lank onder bly, en daarom was berging en water so belangrik. Die streek se Christelike erfenis het lank gestrek: 'n Griekssprekende Christelike gemeenskap het in hierdie gebied gewoon tot 1923, toe die bevolkingsuitruiling tussen Griekeland en Turkye 'n teenwoordigheid van baie eeue beëindig het. Hul vertrek het die laaste hoofstuk van die mense wat hierdie tonnels die beste geken het, afgesluit.

Derinkuyu is nie alleen nie. Ondergrondse skuilplekke deurkruis Kappadosië - meer as honderd is bekend, van enkele versteekte kamers tot stede met verskeie vlakke. Nabygeleë Kaymaklı is die ander groot opgegrawe voorbeeld, wat wyd versprei waar Derinkuyu diep grawe. Plaaslike inwoners sê 'n tonnel van etlike kilometers verbind die twee stede. Navorsers het lang gange gevind, maar die volle roete is nog nooit van begin tot einde oopgemaak nie. Beskou die hele tonnel as 'n storie met 'n bietjie klip daaragter.

'n Besoek is fisies. Gange is laag, trappe is steil, en sommige verbindende tonnels vereis dat jy vir dosyne meters gebuig moet loop. Pyle merk afsonderlike eenrigtingroetes af en op. As beknopte ruimtes jou pla, dink mooi voordat jy afdaal – dit is moeilik om teen die stroom terug te draai. Die temperatuur bly die hele jaar koel, so bring selfs in die somer 'n laag klere saam. En stop soms om die skare vorentoe te laat beweeg. As jy vir 'n oomblik alleen in 'n sykamer is, sal jy hoor wat inwoners gehoor het: amper niks hoegenaamd nie.

Dit is die moeite werd om te onthou hoekom dit alles bestaan. Niemand kerf 'n stad uit rotsbodem vir gerief nie. Elke meter is gesny deur mense wat gevaar verwag het en daarvoor voorberei het – geduldig, oor geslagte. Tog is wat besoekers die meeste tref nie grimmigheid nie, maar orde: ventilasie, water, kos, aanbidding, alles deurdink. Onder bedreiging het hierdie gemeenskappe nie verstrooi nie. Hulle het georganiseer, en hulle het gegrawe.

Wanneer jy terugklim na die ingang, kyk uit vir die oomblik wanneer die daglig terugkeer – ’n dowwe gloed om ’n hoek, dan ’n deuropening, dan die volle gloed van die Anatoliese son. Die meeste besoekers stop en knip oë. Neem ’n oomblik om die warmte op jou vel te voel en die wind wat jy opgehou het om ondergronds op te merk. Die mense wat hier geskuil het, het na dieselfde lig geklim toe gevaar verbygegaan het, na dae of weke onder. Om op die oppervlak te kom, was die hele punt. Die stad het elke keer geslaag as sy mense weer uitgestap het.