Kappadosië

Luister na die brander. Elke helder oggend voor sonsopkoms dra 'n lae gebrul oor hierdie valleie - propaanvlamme wat warm lug in materiaal druk. Die lug is koud en droog. Die rots onder die voete is bleek, sag en effens kalkagtig. Vryf met 'n vinger daaroor en stof kom weg. Soos die lug van grys na oranje verander, lig dosyne ballonne oor die rante. Van die grond af kom die geluid in barste ... dan stilte ... dan nog 'n bars. Dit is gewoonlik 'n besoeker se eerste minuut in Kappadosië.

Die landskap het van vulkane gekom. Antieke uitbarstings in hierdie deel van sentraal-Anatolië het die plato met as bedek. Die as het verhard tot 'n sagte rots genaamd tuf. Reën, wind en sneeusmelt het toe vir 'n baie lang tyd daarin gesny. Harder basaltkappe het bo-op sommige kolomme gesit en die sagter rots daaronder beskerm. Die resultaat is die vorm wat mense kom fotografeer - 'n skraal, bleek toring met 'n donker rotsblok wat op sy kop gebalanseer is. Plaaslike inwoners noem dit feetjieskoorstene.

Hier is die eerste verrassing. Die rots is sag genoeg om met handgereedskap te sny wanneer dit vars blootgestel word. Sodra lug die gesnyde oppervlak bereik, verhard dit. So kon 'n gesin 'n kamer binne weke uitkerf en dan binne 'n dop woon wat mettertyd taaier geword het. Mense het dit duisende jare lank benut. Regoor die streek sal jy uitgekerfde stalle, pakkamers, wynperse, duiwehokke en kombuise vind met roet nog swart op die plafon.

Göreme lê in die middel van die streek. Rondom die dorp het monnike en dorpenaars kapelle reguit in die kranse uitgekerf. Baie is binne geverf. Sommige skilderye is eenvoudige rooi ontwerpe wat direk op die rots aangebring is. Ander wys volledige tonele in blou, oker en dieprooi. Die Göreme Ooplugmuseum beskerm 'n groep van hierdie rotsgekerke. UNESCO het die gebied in 1985 by die Wêrelderfenislys gevoeg. Die binnekant bly koel selfs in die hoogsomer.

Dan is daar die ondergrondse stede. Derinkuyu en Kaymaklı is die bekendste. Dit is nie grotte nie. Mense het hulle doelbewus gegrawe, vlak na vlak, met ventilasieskagte wat van die oppervlak af na die laagste verdiepings loop. Daar is putte, kombuise, pakkamers en lang skuins tonnels tussen vlakke. Ronde klipdeure kon slegs van binne af oor gange gerol word. Hele gemeenskappe het hierheen getrek tydens strooptogte en gebly totdat die gevaar verby was.

Kyk op na die kranse en jy sal klein vierkantige openinge opmerk, dikwels met wit verf geraam. Dit is duiwehokke. Boere hier het eeue lank duiwe aangehou, en nie vir vleis nie. Hulle wou die mis hê. Duiwemis het die wingerde en boorde bemes in grond wat andersins arm en dun is. Sommige duiwehokke het versierde voorkante met geverfde patrone en inskripsies. Baie van wat hier oud en godsdienstig lyk, was eintlik landboukundig.

Die valleie het elk 'n karakter. Rose Valley en Red Valley kry hul name van die kleur van die rots aan die einde van die dag, wanneer lae lig die kranse pienk en oranje verander. Love Valley het die hoogste, smalste kolomme. Pigeon Valley verbind Göreme en Uçhisar langs 'n skaduryke pad. Ihlara Valley is weer anders - 'n groen rivierkloof met kerke wat in sy mure uitgekap is. Om tussen twee dorpies te stap, neem 'n paar uur op die meeste van hierdie roetes.

Uçhisar Castle is nie 'n kasteel in die gewone sin nie. Dit is 'n enkele hoë rotsuitsteeksel, uitgehol met kamers, gange en vensters. Van bo af kan jy oor die grootste deel van die streek sien. Ortahisar het 'n kleiner weergawe van dieselfde idee. Vir 'n groot deel van die twintigste eeu het gesinne steeds in hierdie rotshuise gewoon. Baie het uitgetrek toe die owerhede dele van die klip as onveilig geag het, en sommige van die leë wonings het later hotelle geword.

So het grothotelle begin. Kamers wat vir graanberging of vir diere uitgekerf is, bevat nou beddens en badkamers. Die rots handhaaf 'n bestendige temperatuur, so hierdie kamers bly koel deur die somer en hou warmte in die winter. As jy in een bly, sit 'n hand op die muur. Dit voel nie koud of warm nie. Restourasiewerk volg reëls wat bedoel is om die oorspronklike kerfwerk te beskerm, so jy sal dikwels ou nisse en rakke sien wat langs nuwe loodgieterswerk in plek gelaat word.

Avanos lê noord, aan die Kızılırmak-rivier. Die naam van die rivier beteken Rooi Rivier, en die klei langs sy oewers gee die dorp sy handel. Pottebakkers hier het al baie lank met dieselfde materiaal gewerk. Sommige gebruik steeds 'n skopwiel, wat met die voet gedraai word eerder as met 'n motor. Kyk vir 'n paar minute en jy sal sien hoe min die gereedskap verander het. Vra voor jy fotografeer – die meeste werkswinkels is bly om ja te sê.

Kappadocië maak ook wyn. Die vulkaniese grond pas by wingerdstokke, en plaaslike druifvariëteite groei langs bekende internasionale variëteite. Testi kebab is die gereg wat mense by aandete bestel – vleis en groente wat stadig in 'n verseëlde kleipot gaargemaak word, wat by die tafel oopgebreek word. Vra hoe die pot oopgemaak word voordat dit aankom. Sommige restaurante gebruik 'n klein hamer. Ander trek 'n meslem om die nek van die pot totdat dit skei.

Die winter verander alles hier. Sneeu val op die plato, en dit lê in doppies en strepe op die feetjieskoorstene. Die wit teen die ligte rots neem die meeste van die kleur uit die landskap. Minder besoekers kom, kamerpryse daal, en ballonvlugte vind steeds plaas op helder oggende. As jy nie van skares hou nie, en jy gee nie om vir die koue nie, is dit die seisoen wat baie fotograwe stilweg verkies.

Kos hier volg die seisoene en die berging. Gedroogde appelkose, okkerneute en pekmez – ’n dik stroop wat van druiwesap gekook is – het gesinne deur die winter gedra. Pampoenpitte word gerooster en in papierbolletjies verkoop. Vra vir ’n dorpsontbyt en jy sal ’n tafel kry wat bedek is met klein bakkies: kase, olywe, heuningkoek, tamatie en room. Dis ’n enorme hoeveelheid kos, en dis bedoel om te wees.

Staan ’n oomblik stil en kyk na die naaste rotswand. Iewers daarop is daar ’n deuropening, ’n lysie of ’n ry klein vierkantige gaatjies. Iemand het dit met die hand gesny, om ’n rede wat destyds sin gemaak het – om graan te bêre, om ’n bok te skuil, om te bid, om weg te kruip. Die vulkane het die materiaal gemaak. Mense het die res gedoen. Baie van die klip rondom jou was eens iemand se vloer, of plafon, of dak. Die wind werk steeds daaraan.