Kapadocja

Nasłuchuj palnika. Każdego pogodnego poranka przed wschodem słońca, przez te doliny niesie się niski ryk – płomienie propanu wtłaczają gorące powietrze w tkaninę. Powietrze jest zimne i suche. Skała pod stopami jest blada, miękka i lekko kredowa. Przesuń po niej palcem, a uniesie się kurz. Gdy niebo zmienia kolor z szarego na pomarańczowy, dziesiątki balonów unoszą się nad grzbietami. Z ziemi dźwięk dociera w postaci wybuchów… potem ciszy… a potem kolejnego wybuchu. To zazwyczaj pierwsza minuta pobytu turysty w Kapadocji.

Krajobraz pochodzi z wulkanów. Dawne erupcje w tej części środkowej Anatolii pokryły płaskowyż popiołem. Popiół stwardniał, tworząc miękką skałę zwaną tufem. Deszcz, wiatr i topniejący śnieg przez długi czas go żłobiły. Twardsze bazaltowe czapy osadzały się na szczytach niektórych kolumn i chroniły miękką skałę pod nimi. Rezultatem jest kształt, który ludzie przychodzą fotografować – smukła, blada iglica z ciemnym głazem balansującym na jej szczycie. Miejscowi nazywają je kominami wróżek.

Oto pierwsza niespodzianka. Skała jest na tyle miękka, że można ją ciąć narzędziami ręcznymi, gdy jest świeżo odsłonięta. Gdy powietrze dotrze do powierzchni, twardnieje. Dzięki temu rodzina mogła wykuć pokój w ciągu kilku tygodni, a następnie zamieszkać w muszli, która z czasem stawała się coraz twardsza. Ludzie korzystali z tego przez tysiące lat. W całym regionie można znaleźć rzeźbione stajnie, spiżarnie, prasy do wina, gołębniki i kuchnie z wciąż czarną sadzą na suficie.

Göreme leży w centrum regionu. Wokół wioski mnisi i mieszkańcy wykuwają kaplice prosto w klifach. Wiele z nich jest pomalowanych w środku. Niektóre malowidła to proste czerwone wzory nanoszone bezpośrednio na skałę. Inne przedstawiają pełne sceny w kolorze niebieskim, ochrowym i głębokiej czerwieni. Muzeum na Wolnym Powietrzu w Göreme chroni grupę tych wykutych w skale kościołów. UNESCO wpisało ten obszar na Listę Światowego Dziedzictwa w 1985 roku. Wnętrza pozostają chłodne nawet w środku lata.

Następnie są podziemne miasta. Najbardziej znane to Derinkuyu i Kaymaklı. To nie są jaskinie. Ludzie kopali je celowo, poziom po poziomie, z szybami wentylacyjnymi biegnącymi od powierzchni do najniższych pięter. Znajdują się tu studnie, kuchnie, magazyny i długie, pochyłe tunele między poziomami. Okrągłe, kamienne drzwi można było otwierać przez przejścia tylko od wewnątrz. Całe społeczności przenosiły się tu podczas najazdów i zostawały, dopóki niebezpieczeństwo nie minęło.

Spójrz w górę na ściany klifów, a zauważysz małe, kwadratowe otwory, często obramowane białą farbą. To gołębniki. Rolnicy trzymali tu gołębie przez wieki, a nie dla mięsa. Potrzebowali odchodów. Gołębi nawóz użyźniał winnice i sady na glebie, która poza tym jest uboga i rzadka. Niektóre gołębniki mają fasady zdobione malowanymi wzorami i inskrypcjami. Wiele z tego, co wygląda tu na starożytne i religijne, było w rzeczywistości rolne.

Każda z dolin ma swój własny charakter. Dolina Róż i Dolina Czerwonej wzięły swoje nazwy od koloru skały pod koniec dnia, gdy słabe światło zmienia klify na różowo-pomarańczowe. W Dolinie Miłości znajdują się najwyższe i najwęższe kolumny. Dolina Gołębi łączy Göreme i Uçhisar zacienioną ścieżką. Dolina Ihlara jest zupełnie inna – to zielony wąwóz rzeczny z kościołami wykutymi w ścianach. Spacer między dwiema wioskami zajmuje na większości tych tras kilka godzin.

Zamek Uçhisar nie jest zamkiem w zwykłym tego słowa znaczeniu. To pojedyncza, wysoka skała wystająca ponad powierzchnię, wydrążona w środku z pokojami, przejściami i oknami. Z góry widać większość regionu. Ortahisar ma mniejszą wersję tego samego pomysłu. Przez większość XX wieku rodziny nadal mieszkały w tych skalnych domach. Wiele z nich wyprowadziło się, gdy władze uznały, że części skały są niebezpieczne, a niektóre z opuszczonych domów później stały się hotelami.

Tak powstały jaskiniowe hotele. Pokoje wykute do przechowywania zboża lub dla zwierząt mieszczą teraz łóżka i łazienki. Skała utrzymuje stałą temperaturę, dzięki czemu pokoje te pozostają chłodne latem i ciepłe zimą. Jeśli zdecydujesz się na pobyt w takim miejscu, połóż rękę na ścianie. Nie jest ani zimna, ani ciepła. Prace restauracyjne prowadzone są zgodnie z zasadami mającymi na celu ochronę oryginalnej rzeźby, dlatego często można zobaczyć stare nisze i półki pozostawione na swoim miejscu obok nowej instalacji wodno-kanalizacyjnej.

Avanos leży na północy, nad rzeką Kızılırmak. Nazwa rzeki oznacza „Czerwoną Rzekę”, a glina na jej brzegach nadaje miastu charakter rzemiosła. Tutejsi garncarze obrabiają ten sam materiał od bardzo dawna. Niektórzy nadal używają koła zamachowego, obracanego stopą, a nie silnikiem. Przyjrzyj się mu przez kilka minut, a zobaczysz, jak niewiele zmieniło się narzędzie. Zapytaj przed zrobieniem zdjęcia — większość warsztatów chętnie odpowie twierdząco.

Kapadocja produkuje również wino. Wulkaniczna gleba sprzyja winoroślom, a lokalne odmiany winogron rosną obok znanych międzynarodowych odmian. Testi kebab to danie zamawiane na obiad — mięso i warzywa gotowane powoli w zamkniętym glinianym garnku, który rozbija się przy stole. Zapytaj, jak otwiera się garnek, zanim zostanie podany. Niektóre restauracje używają małego młotka. Inne przeciągają ostrzem noża po szyjce dzbana, aż się rozwarstwi.

Zima zmienia tu wszystko. Na płaskowyżu pada śnieg, który osiada na baśniowych kominach czapami i smugami. Biel na tle bladej skały przyćmiewa większość kolorów krajobrazu. Przyjeżdża mniej turystów, ceny pokoi spadają, a loty balonem wciąż odbywają się w pogodne poranki. Jeśli nie lubisz tłumów i nie przeszkadza ci chłód, to właśnie tę porę roku po cichu preferuje wielu fotografów.

Jedzenie tutaj podąża za porami roku i sposobem przechowywania. Suszone morele, orzechy włoskie i pekmez – gęsty syrop gotowany z soku winogronowego – wystarczały rodzinom na zimę. Pestki dyni są prażone i sprzedawane w papierowych rożkach. Zapytaj o wiejskie śniadanie, a dostaniesz stół nakryty małymi talerzykami: serami, oliwkami, plaster miodu, pomidorem i gęstą śmietaną. To ogromna ilość jedzenia i tak właśnie ma być.

Zatrzymaj się na chwilę i spójrz na najbliższą ścianę skalną. Gdzieś na niej znajduje się przejście, półka skalna lub rząd małych kwadratowych otworów. Ktoś wycinał je ręcznie, z powodu, który w tamtym czasie miał sens – żeby przechowywać zboże, dać schronienie kozie, pomodlić się, ukryć. Materiał pochodził z wulkanów. Resztę zrobili ludzie. Większość kamieni wokół ciebie była kiedyś czyjąś podłogą, sufitem lub dachem. Wiatr wciąż na to wszystko działa.