Chora Kerk

Druk deur die deur en die temperatuur daal. Buite is die straat helder en stowwerig. Hier binne is die lig dof, en dit bereik jou vanuit vreemde hoeke. Kyk na die plafon van die ingangsportaal en die goud lyk asof dit beweeg terwyl jy loop. Dit is nie jou oë nie. Die klein glasblokkies is teen effens verskillende kante in die pleister gedruk, so enige ligbron vang sommige van hulle en mis ander. Onder die voete, tapyt. In die lug, wol en koel klip.

Die gebou word Kariye in Turks en Chora in Grieks genoem. Chora beteken platteland, of die land daarbuite. 'n Vroeëre kerk naby hierdie plek het buite die eerste mure van die stad gestaan, tussen velde en tuine. Die naam het gebly selfs nadat die mure na buite beweeg het en die buurt met huise gevul is. So jy staan op 'n plek waarvan die naam 'n beskrywing is wat meer as 'n duisend jaar gelede opgehou het om akkuraat te wees. Istanbul doen dit voortdurend. Jy raak daaraan gewoond.

Die meeste besoekers neem aan dat hulle van een oomblik af na een gebou kyk. Hulle is nie. Die kern van die kerk is etlike honderde jare ouer as byna alles wat jy kom sien het. Die mure is eerste opgerig. Die skilderye het baie later, in die vroeë veertiende eeu, gekom tydens 'n kort en duur herlewing van Bisantynse kuns. Die oppervlak is 'n laat laag wat op 'n ou dop aangebring is. Verwyder die beelde in jou gedagtes en 'n eenvoudiger, swaarder kerk verskyn daaronder.

Een man het vir daardie laag betaal. Sy naam was Theodore Metochites, en hy het die keiserlike administrasie bestuur. Hy was ook 'n geleerde en 'n sterrekundige. Hy het dele van die kerk herbou en dit met mosaïek en verf bedek. Hy het homself ook op die muur geplaas. Bo die deur na die hoofkamer kniel hy voor Christus en hou 'n model van die gebou in albei hande. Kyk na sy hoed. Dit is enorm, gestreep en heeltemal doelbewus.

Sy storie eindig nie goed nie, wat die portret moeiliker maak om verby te loop. 'n Verandering van heerser het hom sy amp en sy fortuin gekos. Hy is uit die stad gestuur. Later is hy toegelaat om terug te keer, op voorwaarde dat hy as 'n gewone monnik binne die klooster woon wat hy self befonds het. Hy is daar oorlede, tussen die beelde wat hy as 'n magtige man in opdrag gegee het, in 'n huis waar hy nou niks besit het nie.

Loop deur die buitenste gang en volg die prente teen die mure. Hulle vertel die kinderjare van die Maagd Maria – haar ouers, haar geboorte, haar eerste treë, 'n engel wat vir haar kos bring. Soek in die Nuwe Testament vir hierdie tonele en jy sal hulle nie vind nie. Hulle kom uit 'n aparte vroeë teks wat die kerk nooit as Skrif aanvaar het nie en ook nooit opgehou het om te illustreer nie. Vir eeue het skilders gewerk vanuit stories wat priesters nie hardop sou lees nie. Die twee tradisies het langs mekaar geloop.

Verder is daar 'n toneel waarmee amper geen ander kerk hom bekommer nie. 'n Romeinse amptenaar sit met 'n boekrol terwyl Josef en 'n swanger Maria wag om vir belasting geregistreer te word. Dit is 'n administratiewe oomblik, wat met enorme sorg in gekleurde glas weergegee word. Die man wat daarvoor betaal het, het sy werkslewe binne 'n burokrasie deurgebring. Of hy die onderwerp self gekies het, word nie aangeteken nie. Dit is moeilik om daarvoor te staan en nie daaroor te wonder nie.

Gaan nou die sykapel aan die regterkant binne. Hierdie nou kamer is vir begrafnisse gebou, en jy kan steeds die geboë uitsparings in die mure sien waar grafte geplaas is. Dit is geverf eerder as geteël. Op die geboë oppervlak bo die verste punt staan Christus op die gebreekte deure van die hel en trek Adam en Eva opwaarts aan hul polse. Nie aan hul hande nie – aan hul polse. Die greep is 'n redding, nie 'n groet nie. Hul voete verlaat die grond.

Bo jou kop in dieselfde kapel dra die plafon 'n oordeelstoneel, met die lug opgerol soos 'n tapyt. Daarom staan profete en konings en rye klein figure. Die kleure is hier anders: minder goud, meer oker en diepblou. Verf was goedkoper en vinniger as mosaïek, en dit was 'n privaat begrafniskapel eerder as 'n openbare kamer. Die verandering van materiaal sê iets oor wie verwag is om in te stap.

Die gebou het verskeie kere van werk verander. Dit het eeue lank as 'n kerk gedien. 'n Paar dekades na die Ottomaanse verowering het dit 'n moskee geword, en baie van die versiering is met pleister bedek. In die twintigste eeu is dit skoongemaak en as 'n museum geopen, en 'n lang internasionale restourasieveldtog het die bedekte beelde weer sigbaar gemaak. In 2024, na verdere restourasiewerk, het dit heropen as 'n werkende moskee. Dit is vandag nie 'n museum nie.

Daardie status verander hoe jy besoek aflê. Die vloer is bedek met matte en skoene kom by die ingang uit. Sommige figuurlike beelde in die hoofkamer word tydens gebed vertoon, en gebedstye verskuif deur die jaar met die son. Trek aan soos jy vir enige moskee sou: skouers en knieë bedek, en 'n hoofbedekking vir vroue. Beweeg stil. Mense kom hierheen om te bid, nie om in foto's te verskyn nie. Die geverfde kapel is gewoonlik die kalmste kamer in die gebou.

Voordat jy vertrek, staan in die deuropening tussen die gang en die hoofkamer en kyk nog een keer op. Die goud bo jou is met die hand gesit, kubus vir kubus, deur werkers wie se name niemand die moeite gedoen het om neer te skryf nie. Dit het aardbewings, 'n verowering, 'n laag pleister, vog en verskeie volledige veranderinge van doel oorleef. Buite speel kinders in die straat en iemand verkoop tee. Die lig beweeg steeds oor die plafon. Dit sal aanhou beweeg nadat jy vertrek het.