Balat

Begin met jou voete. Die strate hier is geplavei en hulle skuins. Elke straat klim óf weg van die water óf daal daarnatoe, en daar is baie min plat grond tussenin. Jy sal katte hoor voordat jy hulle sien, dan meeue, dan 'n radio deur 'n oop venster. Die lug dra twee reuke wat gewoonlik nie bymekaar hoort nie: seewater van die Goue Horing onderaan die heuwel, en warm brood van 'n bakkery halfpad op.

Balat is 'n buurt eerder as 'n monument. Niemand het dit as 'n enkele projek gebou nie, en daar is geen hoofingang nie. Dit lê aan die westelike oewer van die Goue Horing, die lang inham wat in die Europese kant van die stad sny. Sy buurman in die suide is Fener. Vir eeue was Balat hoofsaaklik Joods en Fener hoofsaaklik Grieks, en die twee kwarte het sonder 'n duidelike grens in mekaar geloop. Om van die een na die ander te stap, neem 'n paar minute.

Jode het hier gewoon voordat die Ottomane die stad ingeneem het, en baie meer het daarna aangekom. In 1492 het Spanje sy Joodse bevolking verdryf. Die Ottomaanse sultan het skepe gestuur en hulle na sy gebied genooi, wat beide 'n vriendelikheid en 'n berekening was – hy het binne 'n enkele dekade dokters, drukkers, handelaars en vertalers gekry. Hul taal het saam met hulle gereis. 'n Vorm van ou Spaans, geskryf in Hebreeuse letters, is vir ongeveer vierhonderd jaar daarna in hierdie strate gepraat.

Een sinagoge in hierdie lane is gestig deur Jode van Ohrid, 'n dorp in die Balkan, en dit dra steeds 'n weergawe van daardie naam. Binne is die platform waar die Tora gelees word, gevorm soos die boeg van 'n skip. Mense hier sal jou vertel dat dit staan vir Noag se ark, of vir die bote wat die vlugtelinge uit Spanje vervoer het. Beide verduidelikings is tradisioneel eerder as gedokumenteer. Die gebou bly in gebruik, en besoeke moet vooraf deur die Joodse gemeenskap gereël word.

Byna niemand van daardie families woon nou hier nie. Teen die middel van die twintigste eeu het die meeste Joodse inwoners na Israel of na nuwer distrikte regoor die stad verhuis. Die Griekse bevolking van Fener het ook skerp en ongelukkig gekrimp gedurende die 1950's en 1960's. Migrante van die Swartseekus en van oostelike Anatolië het in die leë huise ingetrek. Dus behoort die geboue aan een stel gemeenskappe en die inwoners aan 'n ander. Daardie gaping is die eintlike onderwerp van 'n stap hier.

Klim enige van die trappe en 'n groot rooi baksteengebou verskyn bo die dakke. Dit is 'n Griekse skool, gebou in die 1880's, met torings en 'n koepel wat dit meer soos 'n vesting as 'n klaskamer laat lyk. Plaaslike mense noem dit die Rooi Kasteel. Dit is ontwerp vir honderde leerlinge. Vandag is die aantal ingeskrewe leerlinge baie klein, want die gemeenskap waarvoor dit gebou is, is amper weg. Die gebou maak steeds elke jaar oop. Dit is nie niks nie.

Afdraand in Fener is daar 'n ommuurde kompleks met 'n beskeie ingang. Binne sit die setel van die Ekumeniese Patriarg, wat Ortodokse Christene regoor die wêreld as hul senior biskop beskou. Dit is merkwaardig maklik om verby te loop. Kyk na die hoofhek in die straat. Dit is toegesweis, en dit het toe gebly sedert 'n patriarg in 1821 daaraan gehang is, tydens die Griekse opstand teen die Ottomaanse bewind. Besoekers gebruik eerder 'n sy-ingang.

Volg die kuspad en jy bereik 'n kerk wat per boot aangekom het. Die mure, kolomme, dak en kloktoring is van gietyster, in dele in Wene gemaak, met die Donau en om die Swart See verskeep, en toe in die laat negentiende eeu op hierdie oewer aanmekaargebout. Dit is gebou vir Bulgaars-Ortodokse aanbidders wat hul eie kerk wou hê. Dit het vir jare se restourasiewerk gesluit en in 2018 heropen. Klop aan 'n kolom en luister na die geluid.

Hoër op, in 'n stil hoekie, staan 'n Armeense kerk met 'n ongewone reputasie. Een keer per jaar hou dit 'n seremonie wat baie mense glo genesing bring, en die tou buite is nie net Armeens nie. Moslems, Grieke en Siriese Christene wag saam in die ry, soms ure lank. Amptelik bly die gelowe op hulself. Op daardie een oggend verskil die sypaadjie. Daar is 'n fontein onder die gebou, en daarom is die grond hier lank voor die kerk as heilig beskou.

Twee of drie bane in Balat word in sterk kleure geverf en voortdurend gefotografeer. Jy sal hulle herken aan die aantal mense wat in die middel van die pad staan met 'n foon in die hand. Die verf is onlangs. Die huise daaronder is van ou hout en messelwerk, baie met 'n cumba, die toe hout-erkervenster wat oor die straat uithang. Draai een hoek weg van die foto's en dieselfde huise lyk ongeverf, met wasgoed daaroor gespan.

Loop af na die oewer. Die Goue Hoorn het lank as 'n industriële waterweg gedien, omring deur skeepswerwe, looierye en klein fabrieke. Teen die middel van die vorige eeu het dit sleg genoeg geruik om die geboue langsaan leeg te maak. 'n Groot opruimings- en skoonmaakprogram in die 1980's en 1990's het die nywerheid verwyder en die bedding opgebagger. Vis het teruggekom. Mense sit nou saans op hierdie oewer, wat hul grootouers as 'n vreemde ding sou voorgekom het om te doen.

Eindig op 'n bankie naby die veerboothalte en laat die buurt die werk doen. Agter jou is daar op een heuwelhang 'n Griekse skool, 'n Armeense kerk, twee sinagoges, verskeie moskees en 'n Bulgaarse kerk van yster. Nie een van hulle is gebou vir die mense wat vandag hier woon nie. Hulle word in elk geval oneweredig versorg deur wie ook al oorbly. Die veerboot sal op sy eie tyd aankom. Die katte sal nie daarvoor trek nie. Kyk nog een keer teen die heuwel op voordat jy gaan.