Μπαλάτ

Ξεκινήστε με τα πόδια σας. Τα σοκάκια εδώ είναι πλακόστρωτα και έχουν κλίση. Κάθε δρόμος είτε ανηφορίζει μακριά από το νερό είτε κατεβαίνει προς αυτό, και υπάρχει πολύ λίγο επίπεδο έδαφος ενδιάμεσα. Θα ακούσετε γάτες πριν τις δείτε, μετά γλάρους, και μετά ένα ραδιόφωνο μέσα από ένα ανοιχτό παράθυρο. Ο αέρας μεταφέρει δύο μυρωδιές που συνήθως δεν ταιριάζουν μεταξύ τους: θαλασσινό νερό από τον Κεράτιο Κόλπο στους πρόποδες του λόφου, και ζεστό ψωμί από ένα αρτοποιείο στη μέση του λόφου.

Το Μπαλάτ είναι μια γειτονιά και όχι ένα μνημείο. Κανείς δεν το έχτισε ως ενιαίο έργο και δεν υπάρχει κύρια είσοδος. Βρίσκεται στη δυτική όχθη του Κεράτιου Κόλπου, του μεγάλου κολπίσκου που εισχωρεί στην ευρωπαϊκή πλευρά της πόλης. Γείτονάς του στα νότια είναι το Φενέρ. Για αιώνες, το Μπαλάτ ήταν κυρίως εβραϊκό και το Φενέρ κυρίως ελληνικό, και οι δύο συνοικίες συνόρευαν η μία με την άλλη χωρίς σαφή σύνορα. Το περπάτημα από τη μία στην άλλη διαρκεί λίγα λεπτά.

Εβραίοι ζούσαν εδώ πριν οι Οθωμανοί καταλάβουν την πόλη, και πολλοί περισσότεροι έφτασαν αργότερα. Το 1492 η Ισπανία έδιωξε τον εβραϊκό πληθυσμό της. Ο Οθωμανός σουλτάνος έστειλε πλοία και τα προσκάλεσε στην επικράτειά του, κάτι που ήταν ταυτόχρονα καλοσύνη και υπολογισμός — απέκτησε γιατρούς, τυπογράφους, εμπόρους και μεταφραστές μέσα σε μια μόνο δεκαετία. Η γλώσσα τους ταξίδεψε μαζί τους. Μια μορφή παλιάς ισπανικής γλώσσας, γραμμένης με εβραϊκά γράμματα, ομιλούνταν σε αυτούς τους δρόμους για περίπου τετρακόσια χρόνια μετά από αυτό.

Μια συναγωγή σε αυτά τα σοκάκια ιδρύθηκε από Εβραίους από την Οχρίδα, μια πόλη στα Βαλκάνια, και εξακολουθεί να φέρει μια εκδοχή αυτού του ονόματος. Στο εσωτερικό, η πλατφόρμα όπου διαβάζεται η Τορά έχει σχήμα πλώρης πλοίου. Οι άνθρωποι εδώ θα σας πουν ότι αντιπροσωπεύει την κιβωτό του Νώε ή τις βάρκες που μετέφεραν τους πρόσφυγες από την Ισπανία. Και οι δύο εξηγήσεις είναι παραδοσιακές παρά τεκμηριωμένες. Το κτίριο παραμένει σε χρήση και οι επισκέψεις πρέπει να κανονίζονται εκ των προτέρων μέσω της εβραϊκής κοινότητας.

Σχεδόν κανείς από αυτές τις οικογένειες δεν ζει εδώ τώρα. Στα μέσα του εικοστού αιώνα, οι περισσότεροι Εβραίοι κάτοικοι μετακόμισαν στο Ισραήλ ή σε νεότερες περιοχές σε όλη την πόλη. Ο ελληνικός πληθυσμός του Φαναριού συρρικνώθηκε επίσης, απότομα και δυστυχώς, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950 και του 1960. Μετανάστες από τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας και από την ανατολική Ανατολία μετακόμισαν στα άδεια σπίτια. Έτσι, τα κτίρια ανήκουν σε ένα σύνολο κοινοτήτων και οι κάτοικοι σε ένα άλλο. Αυτό το κενό είναι το πραγματικό θέμα μιας βόλτας εδώ.

Ανεβείτε οποιαδήποτε από τις σκάλες και ένα τεράστιο κτίριο από κόκκινο τούβλο εμφανίζεται πάνω από τις στέγες. Είναι ένα ελληνικό σχολείο, χτισμένο τη δεκαετία του 1880, με πύργους και έναν τρούλο που το κάνουν να μοιάζει περισσότερο με φρούριο παρά με τάξη. Οι ντόπιοι το αποκαλούν Κόκκινο Κάστρο. Σχεδιάστηκε για εκατοντάδες μαθητές. Σήμερα ο αριθμός των εγγεγραμμένων είναι πολύ μικρός, επειδή η κοινότητα για την οποία χτίστηκε έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Το κτίριο εξακολουθεί να ανοίγει κάθε χρόνο. Αυτό δεν είναι τίποτα.

Κατεβαίνοντας στο Φενέρ υπάρχει ένα περιτοιχισμένο συγκρότημα με μια μέτρια είσοδο. Μέσα βρίσκεται η έδρα του Οικουμενικού Πατριάρχη, τον οποίο οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί σε όλο τον κόσμο θεωρούν ως τον αρχαιότερο επίσκοπό τους. Είναι αξιοσημείωτα εύκολο να το προσπεράσει κανείς. Κοιτάξτε την κύρια πύλη στον δρόμο. Είναι συγκολλημένη και έχει παραμείνει κλειστή από τότε που ένας πατριάρχης απαγχονίστηκε από αυτήν το 1821, κατά τη διάρκεια της ελληνικής επανάστασης κατά της οθωμανικής κυριαρχίας. Οι επισκέπτες χρησιμοποιούν μια πλαϊνή είσοδο.

Ακολουθήστε τον παραλιακό δρόμο και φτάνετε σε μια εκκλησία που έφτασε με βάρκα. Οι τοίχοι, οι κίονες, η στέγη και το καμπαναριό της είναι από χυτοσίδηρο, κατασκευασμένα σε τμήματα στη Βιέννη, μεταφερμένα στον Δούναβη και γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα, και στη συνέχεια ενωμένα σε αυτήν την όχθη στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα. Χτίστηκε για Βούλγαρους Ορθόδοξους πιστούς που ήθελαν μια δική τους εκκλησία. Έκλεισε για χρόνια εργασιών αποκατάστασης και άνοιξε ξανά το 2018. Χτυπήστε μια κολόνα και ακούστε τον ήχο.

Πιο ψηλά, σε μια ήσυχη γωνία, βρίσκεται μια αρμενική εκκλησία με ασυνήθιστη φήμη. Μία φορά το χρόνο πραγματοποιείται μια τελετή που πολλοί πιστεύουν ότι φέρνει θεραπεία, και η ουρά έξω δεν είναι μόνο αρμενική. Μουσουλμάνοι, Έλληνες και Σύριοι Χριστιανοί περιμένουν στην ουρά μαζί, μερικές φορές για ώρες. Επισήμως, οι θρησκείες μένουν για τον εαυτό τους. Εκείνο το πρωί το πεζοδρόμιο διαφωνεί. Υπάρχει μια πηγή κάτω από το κτίριο, γι' αυτό και το έδαφος εδώ θεωρούνταν ιερό πολύ πριν από την εκκλησία.

Δύο ή τρία δρομάκια στο Μπαλάτ είναι βαμμένα με έντονα χρώματα και φωτογραφίζονται συνεχώς. Θα τα αναγνωρίσετε από τον αριθμό των ανθρώπων που στέκονται στη μέση του δρόμου κρατώντας ένα τηλέφωνο. Το χρώμα είναι πρόσφατο. Τα σπίτια από κάτω είναι από παλιά ξύλινα και τοιχοποιία, πολλά με cumba, το κλειστό ξύλινο παράθυρο που κρέμεται πάνω από τον δρόμο. Στρίψτε μια γωνία μακριά από τις φωτογραφίες και τα ίδια σπίτια φαίνονται άβαφα, με ρούχα κρεμασμένα πάνω τους.

Περπατήστε προς την ακτή. Ο Κεράτιος Κόλπος χρησίμευε ως βιομηχανική πλωτή οδός για μεγάλο χρονικό διάστημα, περιτριγυρισμένος από ναυπηγεία, βυρσοδεψεία και μικρά εργοστάσια. Μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα μύριζε αρκετά άσχημα που άδειασε τα κτίρια κατά μήκος του. Ένα μεγάλο πρόγραμμα εκκαθάρισης και καθαρισμού στις δεκαετίες του 1980 και του 1990 αφαίρεσε τη βιομηχανία και εκβάθυνε την κοίτη. Τα ψάρια επέστρεψαν. Οι άνθρωποι κάθονται τώρα σε αυτήν την όχθη το βράδυ, κάτι που θα τους φαινόταν περίεργο στους παππούδες τους.

Τερματίστε σε ένα παγκάκι κοντά στη στάση του φέρι και αφήστε τη γειτονιά να κάνει τη δουλειά. Πίσω σας, μια πλαγιά λόφου φιλοξενεί ένα ελληνικό σχολείο, μια αρμενική εκκλησία, δύο συναγωγές, πολλά τζαμιά και μια βουλγαρική εκκλησία από σίδερο. Κανένα από αυτά δεν χτίστηκε για τους ανθρώπους που ζουν εδώ σήμερα. Φροντίζονται ούτως ή άλλως, άνισα, από όποιον απομένει. Το φέρι θα φτάσει στην ώρα του. Οι γάτες δεν θα κουνηθούν μπροστά του. Ρίξτε μια ματιά ακόμα πάνω στο λόφο πριν φύγετε.