बालाट

तुमच्या पायांपासून सुरुवात करा. इथल्या गल्ल्या दगडांनी बनवलेल्या आहेत आणि त्या तिरक्या आहेत. प्रत्येक रस्ता एकतर पाण्यापासून दूर चढतो किंवा पाण्याकडे उतरतो आणि मध्ये सपाट जमीन खूपच कमी आहे. तुम्हाला मांजरं दिसण्याआधी त्यांचा आवाज ऐकू येईल, मग सीगल पक्ष्यांचा, आणि त्यानंतर उघड्या खिडकीतून रेडिओचा आवाज येईल. हवेत दोन असे गंध आहेत जे सहसा एकत्र नसतात: टेकडीच्या पायथ्याशी असलेल्या गोल्डन हॉर्नच्या समुद्राच्या पाण्याचा, आणि टेकडीच्या मधोमध असलेल्या बेकरीतील गरम पावाचा.

बालाट हे एक स्मारक नसून एक वस्ती आहे. हे कोणीही एकाच प्रकल्पात बांधले नाही आणि त्याला कोणतेही मुख्य प्रवेशद्वार नाही. हे गोल्डन हॉर्नच्या पश्चिम किनाऱ्यावर वसलेले आहे, जी शहराच्या युरोपीय बाजूला घुसणारी एक लांब खाडी आहे. त्याच्या दक्षिणेकडील शेजारी फेनर आहे. शतकानुशतके बालाटमध्ये प्रामुख्याने ज्यू लोक होते आणि फेनरमध्ये प्रामुख्याने ग्रीक लोक होते, आणि या दोन्ही वस्त्या कोणत्याही स्पष्ट सीमेशिवाय एकमेकांत मिसळून गेल्या होत्या. एका वस्तीतून दुसऱ्या वस्तीत चालत जायला काही मिनिटे लागतात.

ऑटोमन लोकांनी शहर ताब्यात घेण्यापूर्वी येथे ज्यू लोक राहत होते आणि त्यानंतर आणखी बरेच जण आले. १४९२ मध्ये स्पेनने येथील ज्यू लोकसंख्येला हद्दपार केले. ओटोमन सुलतानाने जहाजे पाठवून त्यांना आपल्या प्रदेशात आमंत्रित केले, जी एक प्रकारची दया आणि एक प्रकारची योजनाच होती — त्याला एका दशकातच डॉक्टर, मुद्रक, व्यापारी आणि अनुवादक मिळाले. त्यांची भाषा त्यांच्यासोबत गेली. त्यानंतर सुमारे चारशे वर्षे या रस्त्यांवर हिब्रू लिपीत लिहिलेली जुन्या स्पॅनिश भाषेची एक आवृत्ती बोलली जात होती.

या गल्ल्यांमधील एक सिनेगॉग बाल्कन प्रदेशातील ओह्रिद या शहरातील ज्यूंनी स्थापन केले होते आणि आजही त्याचे नाव त्याच नावाने ओळखले जाते. आतमध्ये, जिथे तोराह वाचला जातो तो मंच जहाजाच्या पुढच्या भागासारखा आहे. येथील लोक तुम्हाला सांगतील की हे नोहाच्या जहाजाचे किंवा स्पेनमधून निर्वासितांना घेऊन जाणाऱ्या बोटींचे प्रतीक आहे. ही दोन्ही स्पष्टीकरणे लिखित स्वरूपात नसून पारंपरिक आहेत. ही इमारत अजूनही वापरात आहे आणि भेटीसाठी ज्यू समुदायामार्फत आगाऊ व्यवस्था करावी लागते.

त्या कुटुंबांमधील जवळजवळ कोणीही आता येथे राहत नाही. विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत, बहुतेक ज्यू रहिवासी इस्रायलमध्ये किंवा शहराच्या नवीन भागांमध्ये स्थलांतरित झाले. १९५० आणि १९६० च्या दशकात फेनेरमधील ग्रीक लोकसंख्याही झपाट्याने आणि दुर्दैवाने कमी झाली. काळ्या समुद्राच्या किनाऱ्यावरून आणि पूर्व अनातोलियामधून आलेले स्थलांतरित रिकाम्या घरांमध्ये येऊन राहिले. त्यामुळे इमारती एका समुदायाच्या मालकीच्या आहेत आणि रहिवासी दुसऱ्या समुदायाचे. हीच दरी इथल्या फेरफटका मारण्याचा खरा विषय आहे.

कोणत्याही पायऱ्या चढून गेल्यावर छतांच्या वर एक भव्य लाल विटांची इमारत दिसते. ही १८८० च्या दशकात बांधलेली एक ग्रीक शाळा आहे, जिच्या मनोऱ्यांमुळे आणि घुमटामुळे ती वर्गापेक्षा किल्ल्यासारखी जास्त दिसते. स्थानिक लोक तिला 'लाल किल्ला' म्हणतात. ती शेकडो विद्यार्थ्यांसाठी तयार करण्यात आली होती. आज दाखल झालेल्या विद्यार्थ्यांची संख्या खूपच कमी आहे, कारण ज्या समुदायासाठी ती बांधली गेली होती तो समुदाय जवळजवळ नाहीसा झाला आहे. ही इमारत आजही दरवर्षी उघडते. ही काही साधी गोष्ट नाही.

फेनरमध्ये उतारावर एक तटबंदी असलेले आवार आहे, ज्याचे प्रवेशद्वार साधे आहे. आतमध्ये एक्युमेनिकल पॅट्रिआर्क यांचे आसन आहे, ज्यांना जगभरातील ऑर्थोडॉक्स ख्रिश्चन आपले वरिष्ठ बिशप मानतात. त्याच्या बाजूने सहजपणे पुढे जाता येते. रस्त्यावरील मुख्य दरवाजा पाहा. तो वेल्ड करून बंद केलेला आहे, आणि ऑटोमन राजवटीविरुद्धच्या ग्रीक बंडादरम्यान, १८२१ मध्ये एका धर्मगुरूला त्यावर फाशी दिल्यापासून तो बंदच आहे. पर्यटक त्याऐवजी बाजूच्या प्रवेशद्वाराचा वापर करतात.

किनारपट्टीच्या रस्त्याने पुढे गेल्यावर तुम्ही एका चर्चपाशी पोहोचता, जे बोटीने आणले गेले होते. त्याच्या भिंती, स्तंभ, छत आणि घंटाघर ओतीव लोखंडाचे आहेत, जे व्हिएन्नामध्ये वेगवेगळ्या भागांमध्ये बनवून, डॅन्यूब नदीतून आणि काळ्या समुद्राच्या भोवती जहाजाने आणले गेले, आणि नंतर एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात या काठावर बोल्टने एकत्र जोडले गेले. हे चर्च बल्गेरियन ऑर्थोडॉक्स उपासकांसाठी बांधले गेले होते, ज्यांना स्वतःचे चर्च हवे होते. जीर्णोद्धाराच्या कामासाठी ते अनेक वर्षे बंद होते आणि २०१८ मध्ये पुन्हा उघडले. एका स्तंभावर ठोका आणि आवाज ऐका.

वरच्या बाजूला, एका शांत कोपऱ्यावर, एक असामान्य ख्याती असलेले आर्मेनियन चर्च उभे आहे. वर्षातून एकदा येथे एक विधी आयोजित केला जातो, ज्याबद्दल अनेकांचा विश्वास आहे की तो रोगमुक्ती देतो, आणि बाहेरची रांग केवळ आर्मेनियन लोकांची नसते. मुस्लिम, ग्रीक आणि सिरियाक ख्रिश्चन एकत्र रांगेत थांबतात, कधीकधी तासन्तास. अधिकृतपणे, विविध धर्माचे लोक आपापसातच राहतात. पण त्या एका सकाळी, पदपथ मात्र याच्याशी सहमत नव्हता. इमारतीखाली एक झरा आहे, म्हणूनच चर्च बांधण्याच्या खूप आधीपासून इथल्या जमिनीला पवित्र मानले जात होते.

बालाटमधील दोन-तीन गल्ल्या गडद रंगांनी रंगवलेल्या आहेत आणि त्यांचे सतत फोटो काढले जातात. रस्त्याच्या मधोमध फोन घेऊन उभ्या असलेल्या लोकांच्या संख्येवरून तुम्ही त्यांना ओळखाल. हा रंग अलीकडचा आहे. त्याखाली असलेली घरे जुन्या लाकडी आणि दगडी बांधकामाची आहेत, त्यापैकी बऱ्याच घरांना 'कुंबा' आहे - म्हणजे रस्त्यावर बाहेर आलेली बंद लाकडी खिडकी. फोटोंपासून थोडे दूर वळल्यावर तीच घरे न रंगवलेली दिसतात, आणि त्यांच्यावर कपडे वाळत घातलेले असतात.

किनारपट्टीकडे चालत जा. गोल्डन हॉर्न हा एक औद्योगिक जलमार्ग म्हणून बराच काळ वापरला गेला, ज्याच्या काठावर जहाजबांधणीचे कारखाने, चर्मोद्योग आणि छोटे कारखाने होते. गेल्या शतकाच्या मध्यापर्यंत, तिथल्या दुर्गंधीमुळे काठावरील इमारती रिकाम्या कराव्या लागल्या. १९८० आणि १९९० च्या दशकात एका मोठ्या साफसफाई मोहिमेअंतर्गत उद्योगधंदे हटवण्यात आले आणि नदीपात्रातील गाळ काढण्यात आला. मासे परत आले. आता लोक संध्याकाळी या काठावर बसतात, जे त्यांच्या आजी-आजोबांना एक विचित्र गोष्ट वाटली असती.

फेरी थांब्याजवळच्या एका बाकावर बसा आणि बाकीचं काम शेजारच्यांना करू द्या. तुमच्या मागे, एका टेकडीवर एक ग्रीक शाळा, एक आर्मेनियन चर्च, दोन सिनेगॉग, अनेक मशिदी आणि लोखंडाचे एक बल्गेरियन चर्च आहे. यापैकी काहीही आज इथे राहणाऱ्या लोकांसाठी बांधले गेले नव्हते. तरीही, जे कोणी इथे उरले आहेत, त्यांच्याकडून त्यांची काळजी घेतली जाते, पण ती असमानपणे. फेरी तिच्या वेळेनुसार येईल. मांजरं तिच्यासाठी जागा सोडणार नाहीत. जाण्यापूर्वी टेकडीवर आणखी एकदा नजर टाका.