चोरा चर्च

दरवाजा ढकलून आत शिरताच तापमान कमी होते. बाहेर, रस्ता उजळ आणि धुळीने माखलेला आहे. आतमध्ये प्रकाश मंद आहे, आणि तो विचित्र कोनांमधून तुमच्यापर्यंत पोहोचतो. प्रवेशद्वाराच्या हॉलच्या छताकडे पाहिल्यास, तुम्ही चालता तेव्हा ते सोनेरी रंग हलत असल्यासारखे वाटते. ते तुमचे डोळे नाहीत. ते लहान काचेचे ठोकळे प्लास्टरमध्ये किंचित वेगवेगळ्या कोनांत दाबून बसवले आहेत, त्यामुळे कोणताही प्रकाशस्रोत त्यांपैकी काहींवर पडतो आणि काहींना चुकवतो. पायाखाली गालिचा. हवेत, लोकर आणि थंडगार दगड.

या इमारतीला तुर्कीमध्ये 'कारिये' आणि ग्रीकमध्ये 'चोरा' म्हणतात. 'चोरा' म्हणजे ग्रामीण भाग, किंवा बाहेरील भूभाग. या जागेजवळ पूर्वी एक चर्च होते, जे शहराच्या पहिल्या भिंतींच्या पलीकडे, शेतांमध्ये आणि बागांमध्ये वसलेले होते. भिंती बाहेरच्या बाजूला सरकल्यानंतर आणि परिसर घरांनी भरल्यानंतरही ते नाव तसेच राहिले. त्यामुळे तुम्ही अशा ठिकाणी उभे आहात, ज्याचे नाव एक हजार वर्षांहून अधिक काळापूर्वीच अचूक राहिलेले वर्णन आहे. इस्तंबूल हे सतत करत असते. तुम्हाला त्याची सवय होते.

बहुतेक पर्यटकांना वाटते की ते एका क्षणासाठी एकच इमारत पाहत आहेत. पण तसे नसते. चर्चचा गाभा तुम्ही पाहण्यासाठी आलेल्या जवळजवळ प्रत्येक गोष्टीपेक्षा कित्येकशे वर्षे जुना आहे. भिंती आधी बांधल्या गेल्या. चित्रे खूप नंतर, चौदाव्या शतकाच्या सुरुवातीला, बायझंटाईन कलेच्या एका अल्पकालीन आणि महागड्या पुनरुज्जीवनाच्या काळात आली. पृष्ठभाग हा एका जुन्या कवचावर नंतर लावलेला एक थर आहे. तुमच्या मनातील प्रतिमा काढून टाका आणि त्यांच्या खाली एक अधिक साधे, अधिक वजनदार चर्च दिसेल.

एका माणसाने त्या थरासाठी पैसे दिले. त्याचे नाव थिओडोर मेटोकाइट्स होते आणि तो शाही प्रशासन चालवत होता. तो एक विद्वान आणि खगोलशास्त्रज्ञही होता. त्याने चर्चचे काही भाग पुन्हा बांधले आणि त्यावर मोझॅक व रंग लावले. त्याने स्वतःलाही भिंतीवर चित्रित केले. मुख्य खोलीच्या दाराच्या वर, तो ख्रिस्तासमोर गुडघे टेकून बसला आहे, दोन्ही हातांमध्ये इमारतीची प्रतिकृती धरून. त्याच्या टोपीकडे पाहा. ती प्रचंड, पट्टेदार आणि पूर्णपणे हेतुपुरस्सर बनवलेली आहे.

त्याच्या कथेचा शेवट चांगला होत नाही, ज्यामुळे त्या चित्राकडे दुर्लक्ष करून पुढे जाणे कठीण होते. शासक बदलल्यामुळे त्याला त्याचे पद आणि संपत्ती गमवावी लागली. त्याला शहरातून हाकलून देण्यात आले. नंतर त्याला परत येण्याची परवानगी देण्यात आली, पण या अटीवर की त्याने स्वतःच्या पैशाने उभारलेल्या मठात एका सामान्य भिक्षूप्रमाणे राहावे. एक शक्तिशाली व्यक्ती म्हणून त्याने तयार करवून घेतलेल्या चित्रांच्या सान्निध्यात, अशा घरात जिथे आता त्याच्या मालकीचे काहीही नव्हते, तिथेच त्याचा मृत्यू झाला.

बाहेरील मार्गिकेतून पुढे जा आणि भिंतींवरील चित्रांच्या दिशेने पुढे सरका. ती चित्रे कुमारी मेरीच्या बालपणाची कहाणी सांगतात — तिचे आई-वडील, तिचा जन्म, तिची पहिली पावले, तिच्यासाठी अन्न आणणारा एक देवदूत. नव्या करारात ही दृश्ये शोधा, पण ती तुम्हाला सापडणार नाहीत. ती एका वेगळ्या, प्राचीन ग्रंथातून आलेली आहेत, ज्याला चर्चने कधीही धर्मग्रंथ म्हणून स्वीकारले नाही आणि त्याचे चित्रण करणेही कधी थांबवले नाही. शतकानुशतके, चित्रकार अशा कथांवरून चित्रे काढत होते, ज्या धर्मगुरू मोठ्याने वाचत नसत. या दोन्ही परंपरा सोबतच चालत होत्या.

पुढे गेल्यावर एक असे दृश्य आहे, ज्याकडे इतर कोणतेही चर्च फारसे लक्ष देत नाही. एक रोमन अधिकारी एका गुंडाळीसह बसलेला आहे, तर जोसेफ आणि गर्भवती मेरी करासाठी नोंदणीची वाट पाहत आहेत. हा एक प्रशासकीय क्षण आहे, जो रंगीत काचेत अत्यंत काळजीपूर्वक साकारला आहे. ज्या माणसाने यासाठी पैसे दिले, त्याने आपले संपूर्ण व्यावसायिक आयुष्य नोकरशाहीतच घालवले. त्याने स्वतः हा विषय निवडला होता की नाही, याची नोंद नाही. त्याच्यासमोर उभे राहून त्याबद्दल आश्चर्य वाटल्याशिवाय राहत नाही.

आता उजवीकडील बाजूच्या प्रार्थनागृहात जा. ही अरुंद खोली दफनासाठी बांधली होती, आणि जिथे कबरी ठेवल्या होत्या त्या भिंतींमधील कमानीच्या आकाराच्या जागा तुम्हाला आजही दिसतील. इथे फरशा लावण्याऐवजी रंगकाम केलेले आहे. दूरच्या टोकाच्या वरील वक्र पृष्ठभागावर, ख्रिस्त नरकाच्या तुटलेल्या दारांवर उभा आहे आणि आदम व हव्वाला त्यांच्या मनगटांनी वर ओढत आहे. त्यांच्या हातांनी नव्हे — त्यांच्या मनगटांनी. ही पकड एक सुटका आहे, स्वागत नव्हे. त्यांचे पाय जमिनीवरून वर उचलले जातात.

त्याच प्रार्थनागृहात तुमच्या डोक्यावर, छतावर न्यायाचे एक दृश्य आहे, ज्यात आकाश गालिच्याप्रमाणे गुंडाळलेले आहे. त्याच्या भोवती संदेष्टे, राजे आणि लहान आकृत्यांच्या रांगा उभ्या आहेत. येथील रंग वेगळे आहेत: कमी सोनेरी, अधिक गेरू आणि गडद निळा. मोझॅकपेक्षा रंगकाम स्वस्त आणि जलद होते, आणि ही एक सार्वजनिक खोली नसून एक खाजगी अंत्यविधी प्रार्थनागृह होते. वापरलेल्या साहित्यातील हा बदल, आत कोण येणार होते याबद्दल काहीतरी सांगतो.

या इमारतीने अनेक वेळा आपली कामे बदलली आहेत. शतकानुशतके ती चर्च म्हणून वापरली गेली. ऑटोमन विजयानंतर काही दशकांनी त्याचे मशिदीत रूपांतर झाले आणि त्यातील बरीचशी सजावट प्लास्टरने झाकण्यात आली. विसाव्या शतकात त्याची स्वच्छता करून ते एक संग्रहालय म्हणून उघडण्यात आले आणि एका दीर्घ आंतरराष्ट्रीय जीर्णोद्धार मोहिमेमुळे झाकलेल्या प्रतिमा पुन्हा पाहण्यायोग्य झाल्या. २०२४ मध्ये, आणखी जीर्णोद्धाराच्या कामानंतर, ते एक कार्यरत मशीद म्हणून पुन्हा उघडण्यात आले. आज ते संग्रहालय नाही.

या स्थितीमुळे तुम्ही भेट देण्याच्या पद्धतीत बदल होतो. जमिनीवर गालिचा अंथरलेला आहे आणि प्रवेशद्वारावर बूट काढावे लागतात. मुख्य खोलीतील काही अलंकारिक प्रतिमा प्रार्थनेच्या वेळी पडद्यावर दाखवल्या जातात आणि सूर्यानुसार प्रार्थनेच्या वेळा वर्षभर बदलतात. कोणत्याही मशिदीत जसा पोशाख कराल तसाच करा: खांदे आणि गुडघे झाकलेले असावेत आणि महिलांसाठी डोके झाकणारे वस्त्र असावे. शांतपणे चाला. लोक येथे प्रार्थना करण्यासाठी येतात, छायाचित्रांमध्ये दिसण्यासाठी नाही. रंगवलेले प्रार्थनास्थळ (चॅपल) सहसा इमारतीमधील सर्वात शांत खोली असते.

तुम्ही निघण्यापूर्वी, कॉरिडॉर आणि मुख्य खोलीच्या मधल्या दारात उभे राहा आणि पुन्हा एकदा वर पाहा. तुमच्या डोक्यावरील सोने हाताने, एकेक ठोकळा रचून बसवले गेले होते, अशा कामगारांनी ज्यांची नावे लिहून ठेवण्याची तसदी कोणी घेतली नाही. ते भूकंप, एक विजय, प्लास्टरचा एक थर, दमटपणा आणि उद्देशातील अनेक संपूर्ण बदलांमधून टिकून राहिले आहे. बाहेर, मुले रस्त्यावर खेळत आहेत आणि कोणीतरी चहा विकत आहे. प्रकाश अजूनही छतावरून सरकत आहे. तुम्ही निघून गेल्यावरही तो सरकतच राहील.