असोस प्राचीन शहर

ही चढाई तुम्हाला तुम्ही कुठे आहात हे सांगते. पायाखाली दगड सरकतात, थायम आणि सुक्या ओरेगॅनोचा सुगंध हवेत दरवळतो आणि तुमच्या खाली दगडी घरांच्या मधून एजियन समुद्र चमकतो. गावातील स्त्रिया औषधी वनस्पती आणि लेसच्या टोपल्या घेऊन वाटेच्या कडेला बसलेल्या आहेत. पुढे जात राहा. ही वाट समुद्रापासून सुमारे २४० मीटर उंचीवर, तुटलेल्या स्तंभांनी वेढलेल्या एका सपाट टेकडीवर संपते. इथे वारा कोणत्याही अडथळ्याशिवाय येतो. तो ग्रीक बेट लेस्बोसवरून मोकळा समुद्र ओलांडून येतो, जे तुमच्या समोर क्षितिजावर, त्याच्या डोंगररांगा मोजता येतील इतक्या जवळ आहे.

ही टेकडी असोसची एक्रोपोलिस होती, जे लेस्बोस बेटावरील वसाहतवाद्यांनी वसवलेले एक ग्रीक शहर होते. हे शहर तुमच्या खालच्या उतारावरून, भिंतींनी वेढलेल्या पायऱ्यांच्या रूपात खाली एका लहान बंदरापर्यंत पसरले होते. इ.स.पूर्व ५३० च्या सुमारास, असोसच्या लोकांनी या शिखरावर अथेनाचे मंदिर बांधले. ती डोरिक शैली होती, जी ग्रीक स्तंभांच्या शैलींपैकी सर्वात साधी आणि सर्वात जुनी आहे, आणि संपूर्ण अनातोलियामध्ये ज्ञात असलेले हे एकमेव प्राचीन डोरिक मंदिर आहे. त्याचे अनेक स्तंभ पुरातत्वशास्त्रज्ञांनी पुन्हा उभे केले असून ते आजही टिकून आहेत.

तुमच्या पायाखालचा दगड अँडेसाइट आहे, जो एक कठीण, राखाडी आणि खडबडीत ज्वालामुखी खडक आहे. असोसमधील जवळजवळ प्रत्येक गोष्ट याच दगडापासून बांधली गेली होती, जे असामान्य आहे. ग्रीक मंदिरे सामान्यतः चुनखडी किंवा संगमरवराची असत. अँडेसाइटवर कोरीवकाम करणे खूप कठीण असते, त्यामुळे मंदिराची सजावट साधी आणि ठळक राहिली. या दगडाची एक विचित्र ख्यातीही होती. पहिल्या शतकातील रोमन लेखक, प्लिनी द एल्डर यांनी नोंदवले आहे की असोसमधील दगड मृतांचे मांस विरघळवून टाकत असे. त्यापासून बनवलेल्या शवपेट्यांना 'सार्कोफॅगस' म्हटले जात असे, ज्याचा अर्थ 'मांसभक्षक' असा होतो, आणि हा शब्द सर्वत्र शवपेट्यांबद्दल पसरला.

असोसमध्ये एक असा रहिवासी होता ज्याने जग बदलून टाकले. इ.स.पूर्व ३४८ मध्ये, अथेन्समध्ये प्लेटोच्या मृत्यूनंतर, ॲरिस्टॉटलने ते शहर सोडून येथे आगमन केले. प्राचीन लेखकांच्या मते, स्थानिक शासक हर्मियास एकेकाळी गुलाम होता आणि त्याने प्लेटोच्या अकादमीमध्ये शिक्षण घेतले होते. ॲरिस्टॉटल सुमारे तीन वर्षे तिथे राहिला. त्याने शासकाची दत्तक मुलगी पायथियास हिच्याशी लग्न केले आणि या टेकडीवर आपल्याभोवती विचारवंतांना एकत्र केले. काही इतिहासकार या वर्षांना त्याच्या जीवशास्त्राकडे वळण्याची सुरुवात मानतात, जिथे त्याने केवळ सिद्धांताऐवजी खऱ्याखुऱ्या प्राण्यांचा आणि वनस्पतींचा अभ्यास सुरू केला.

या कथेचा शेवट वाईट झाला. पर्शियन लोकांनी हर्मियासला पकडले, त्याचा छळ केला आणि त्याला ठार मारले. असे म्हटले जाते की छळाखाली असताना त्याने कोणताही विश्वासघात केला नाही, उलट त्याने असा निरोप पाठवला की त्याने तत्त्वज्ञानाला अयोग्य असे काहीही केलेले नाही. ॲरिस्टॉटलला दुःख झाले, त्याने त्याच्या स्मरणार्थ एक स्तोत्र लिहिले आणि आपला प्राण्यांवरील अभ्यास पुढे चालू ठेवण्यासाठी तो सामुद्रधुनी ओलांडून लेस्बोसला गेला. तेथून तो अलेक्झांडर नावाच्या मुलाला शिकवू लागला, ज्याला नंतर 'महान' म्हटले गेले. जेव्हा तुम्ही लेस्बोसकडे पाहता, तेव्हा तुम्ही त्याच्या त्या प्रवासातील पुढच्या टप्प्याकडे पाहत असता.

शिखराच्या खाली, समुद्राकडील उतारावर, एक ग्रीक नाट्यगृह पाण्यासमोर आहे. त्याच्या वक्र रांगा हेलनिस्टिक काळात बांधल्या गेल्या आणि नंतर रोमन लोकांनी त्यांची दुरुस्ती केली, आणि आधुनिक पुनर्संस्कारकांनी बऱ्याचशा आसनांची पुनर्बांधणी केली आहे. तुमचे पाय साथ देत असतील तर तिथे चालत जा. या रचनेमुळे समुद्र थेट रंगमंचाच्या मागे येतो, त्यामुळे प्रत्येक नाटक, भाषण आणि संगीत कार्यक्रम वाहत्या पाण्याच्या आणि ये-जा करणाऱ्या जहाजांच्या पार्श्वभूमीवर घडत असे. येथे आवाज चांगला वर जातो. ऑर्केस्ट्राच्या वर्तुळाच्या मध्यभागी उभे राहा, सामान्यपणे बोला आणि तुमचा स्वतःचा आवाज परत येताना ऐका.

स्थळाभोवती फिरताना, शहराच्या भिंतींकडे लक्ष द्या. त्या सुमारे तीन किलोमीटर लांब पसरलेल्या आहेत, आणि त्यांचे लांब पट्टे अनेक थरांपर्यंत उंच असून, त्यांना चौकोनी बुरुज आणि दरवाजे आहेत. जे काही शिल्लक आहे, त्यातील बहुतेक भाग इसवी सन पूर्व चौथ्या शतकात बांधला गेला होता. अभियंते या भिंतींचे कौतुक करतात. हे दगडी ठोकळे सिमेंटशिवाय कापून आणि जोडून बनवले आहेत, आणि ते दोन हजार वर्षांहून अधिक काळ भूकंपांना तोंड देऊन टिकून आहेत. जगातल्या फार कमी ग्रीक शहरांनी आपली तटबंदी इतकी परिपूर्ण ठेवली होती, म्हणूनच प्राचीन युद्धावरील पाठ्यपुस्तके असोसची छायाचित्रे छापत राहतात.

मुख्य पश्चिम दरवाजाच्या बाहेर नेक्रोपोलिस, म्हणजेच मृतांचे शहर आहे. जुन्या रस्त्याच्या कडेला शवपेट्या मांडलेल्या आहेत; स्थानिक दगडाच्या बनवलेल्या, झाकण असलेल्या प्रचंड पेट्या, काही साध्या तर काही कोरीव. ग्रीक आणि रोमन प्रथेनुसार मृतांना तटबंदीच्या बाहेर रस्त्यांच्या कडेला ठेवले जात असे, त्यामुळे असोसला येणारे प्रवासी प्रथम तेथील नागरिकांच्या अनेक पिढ्यांच्या अवशेषांजवळून चालत जात असत. आता काही झाकणांमधून तण उगवले आहे. सर्वात मोठ्या शवपेट्यांचा प्रचंड आकार पाहा. त्यांना हलवण्यासाठी बैलांच्या जोड्या आणि खूप पैसा लागत असे.

एका प्रवाशाची नावाची नोंद आहे. नव्या करारातील ‘प्रेषितांची कृत्ये’ या ग्रंथात, पहिल्या शतकात संत पॉलने हा प्रदेश कसा ओलांडला हे सांगितले आहे. त्याचे सोबती ट्रोआसपासून भूशिराला वळसा घालून जहाजाने गेले, पण पॉलने जमिनीवरून, पायी प्रवास करणे निवडले आणि तो येथे असोसमध्ये जहाजाला भेटला. त्याच्या पायी प्रवासाचे कारण मजकुरात दिलेले नाही. तुमच्या खाली असलेल्या बंदरातून, तो जहाजावर चढला आणि लेस्बोसकडे निघाला. ख्रिस्ती यात्रेकरू आजही त्याच जलरेषेवर उभे राहण्यासाठी येतात.

अवशेषांभोवती वसलेले गाव म्हणजे बेहरामकाले, आणि त्याचे स्वतःचे असे अनेक स्तर आहेत. मंदिराशेजारील टेकडीवर चौदाव्या शतकातील एक लहान घुमटाकार मशीद उभी आहे, जी सुलतान मुराद पहिल्याच्या कारकिर्दीत बांधली गेली. तिच्या प्रवेशद्वाराकडे नीट लक्ष द्या. बांधकाम करणाऱ्यांनी जुने दगड पुन्हा वापरले आहेत आणि तिथे बायझंटाईन शतकांचा अवशेष असलेला एक कोरलेला ग्रीक शिलालेख आजही टिकून आहे. किनाऱ्यावर, बंदरालगतच्या जुन्या दगडी इमारतींची लहान हॉटेल्स आणि फिश रेस्टॉरंट्समध्ये रूपांतर झाले आहे.

जाण्यापूर्वी आजूबाजूचा विस्तृत प्रदेश न्याहाळा. तुमच्या मागे, आतल्या बाजूला, काझ पर्वताचे जंगलमय उतार आहेत, जे प्राचीन काळी माउंट इडा म्हणून ओळखले जात होते; हा पर्वत ट्रोजन युद्धाच्या ग्रीक दंतकथांमध्ये गुंफलेला आहे. ट्रॉय शहर स्वतः उत्तरेला, ट्रोआड नावाच्या त्याच प्राचीन प्रदेशात वसलेले आहे. असोस हे एजियन समुद्राच्या त्या गजबजलेल्या भागाचा एक भाग होते. काळा समुद्र आणि ग्रीस यांच्यात व्यापार करणारी जहाजे या किनाऱ्यावरून जात असत आणि हे शहर आपल्या लहान बंदरातून त्यांच्यावर कर लादत असे व त्यांना पुरवठा करत असे.

मंदिराच्या चौथऱ्याजवळ पडलेल्या स्तंभावर जागा शोधा. तुमच्या खाली असलेल्या एजियन समुद्राने आपला रंग बदललेला नाही. मासेमारीच्या बोटी सामुद्रधुनीकडे जातात, वारा सुक्या गवतातून वाहतो आणि लेस्बोसने क्षितिज अगदी तसेच राखले आहे जसे ॲरिस्टॉटलने पाहिले होते. तेवीस शतकांपासूनचे पर्यटक हेच दृश्य पाहण्यासाठी या टेकडीवर चढले आहेत. गावातून खाली उतरणाऱ्या वाटेआधी, बंदरापासून तुमच्या शेजारी असलेल्या स्तंभांपर्यंत एक शेवटची सावकाश नजर टाका.