Afrodisias

Die eerste ding wat jy opmerk, is die stilte. Populierblare draai om in die briesie. Iewers gons 'n trekker, ver weg, en marmer gloei saggies langs die pad – wit, grys en blougrys, oral waar jy kyk. Aphrodisias sit op 'n hoë plato, omring deur berge, ver van die kusskare. Antieke stede is selde so kalm. Loop 'n paar treë en die klip begin optree: gegroefde kolomme, gekerfde letters, 'n gesig wat uit 'n fries kyk. Hierdie stad is deur beeldhouers gemaak, en dit laat jou dit nooit vergeet nie.

Die stad het sy naam gekry van Aphrodite, die godin van liefde, maar die godin wat hier aanbid is, was ouer en vreemder as die bekende Griekse een. Sy het begin as 'n plaaslike Anatoliese moedergodin en het mettertyd stadig met Aphrodite saamgesmelt. Haar kultusbeeld het nie vloeiende gewade gedra nie. Dit het 'n stywe, skede-agtige kledingstuk gedra wat bedek was met bande van gekerfde figure – sonne, mane en mitologiese tonele. Pelgrims het lang afstande na haar heiligdom gereis, en die heiligdom het hierdie stad se naam gemaak.

Geologie verduidelik amper alles anders. Ongeveer twee kilometer van waar jy staan, bevat die heuwels steengroewe van fyn marmer in wit en blougrys. Met eindelose materiaal naby, het Aphrodisias beeldhouers opgelei soos ander stede soldate opgelei het. 'n Snyskool het hier eeue lank gefloreer. Handtekeninge van Afrodisiese beeldhouers is op standbeelde regoor die Romeinse wêreld gevind, van Griekeland tot Italië. Marmervaardigheid was hierdie dorp se uitvoerbedryf, en keisers was onder die kliënte.

Die moderne wêreld het amper al hierdie dinge gemis. In 1958 het die Turkse fotograaf Ara Güler van 'n opdrag teruggery en sy pad verloor. Hy het in 'n dorpie genaamd Geyre beland, waar boere tussen die ruïnes gewoon het. Hy het mans afgeneem wat tee drink langs antieke kolomme en kaarte speel op gevalle kapitele. Die foto's het regoor die wêreld gereis, en geleerdes het dit raakgesien. 'n Verkeerde draai op 'n plattelandse pad het 'n verlore stad weer in die twintigste eeu bekendgestel.

Die man wat die oproep beantwoord het, was Kenan Erim, 'n Turkse argeoloog wat by die Universiteit van New York gewerk het. Hy het in 1961 met opgrawings begin en die res van sy lewe aan hierdie stad gewy – letterlik. Hy het elke seisoen hier gewerk tot sy dood in 1990, en hy is op die terrein begrawe, langs die monumentale poort. Oor dieselfde dekades is die dorpie Geyre geleidelik 'n kort entjie weggeskuif, sodat die antieke stad weer in die lig kon kom.

Daardie poort, die Tetrapylon, is die beste inleiding tot plaaslike smaak. Gebou in die tweede eeu, het dit die toegang tot die heiligdom van Afrodite gemerk. Die kolomme kom in trosse, en verskeie is in spirale gegroef, 'n voorspoed wat min stede probeer het. Bo hulle sit gekerfde frontons gevul met ornamente. Die poort het lank gelede ineengestort, maar die opgrawingspan het dit uit sy oorspronklike blokke herbou. Staan daaronder en jy sien wat 'n stad van beeldhouers vir die pret gedoen het.

Soek nou die Sebasteion, die terrein se groot verrassing. Dit was 'n prosessielaan geflankeer deur portieke van drie verdiepings hoog, gebou in die eerste eeu en gesamentlik opgedra aan Afrodite en die Romeinse keisers. Marmerreliëfpanele het die boonste vlakke bedek – keisers wat as gode en helde uitgebeeld word, Griekse mites en verpersoonlikte nasies, dosyne tonele in totaal. Baie panele het behoue gebly, en die bestes word in die museum uitgestal. Stel jou voor jy loop deur hierdie gang met gekerfde figure wat aan beide kante opstyg.

Aan die noordelike rand van die terrein wag die stadion, en dit is moontlik die beste bewaarde in die antieke wêreld. Dit strek oor ongeveer tweehonderd-en-sewentig meter, met afgeronde punte en sitplek vir ongeveer dertigduisend mense. Atlete het hier meegeding in hardloop, stoei en boks. In latere eeue is 'n deel daarvan aangepas vir gladiatorskouspel. Klim 'n paar rye en gaan sit. Die sitplekke is oorspronklik, en die stilte in die lang ovaal is merkwaardig.

Die Tempel van Afrodite self het 'n tweede lewe gehad. Rondom die vyfde eeu het Christene die heidense tempel in 'n groot basiliekkerk omskep. Eerder as om dit te sloop, het bouers die tempel se kolomme uitmekaar gehaal en herposisioneer om 'n langer saal te vorm. Veertien kolomme staan steeds. Die resultaat verwar eerstekeerse besoekers, en aangenaam genoeg – jy kyk na 'n tempel wat binnestebuite gedraai is. Die godin het vertrek, die gemeente het verander, en die marmer het eenvoudig voortgegaan.

Los tyd vir die museum naby die ingang. Dit bevat die kultusbeeld van Afrodite, gehawend maar herkenbaar, saam met portretkoppe, sarkofage en reliëfs van die Sebasteion. Kyk noukeurig na onvoltooide stukke en oefen kerfwerk uit die beeldhouers se werkswinkels. Hulle wys die beitelmerke van studente wat die ambag aanleer. Min museums laat jou stap vir stap kyk hoe 'n blok klip 'n Romeinse senator of 'n god geword het.

Erkenning het stadig en toe volledig gekom. In 2017 het UNESCO Afrodisias by die Wêrelderfenislys gevoeg, en dit het die antieke steengroewe in die lys ingesluit - 'n seldsame eer wat die rou klip en die voltooide stad as een storie behandel. Verby die beroemde monumente, dwaal na die raadshuis met sy marmersitplekke en die groot baddens. Granaat- en populierbome groei tussen hulle. Die plato bewerk die ruïnes soos dit nog altyd gedoen het.

Voordat jy gaan, stop by enige blok gekerfde marmer en volg een lyn met jou oë – ’n krul haar, ’n akantusblaar, ’n letter in Grieks. Iemand het hier gestaan, in hierdie lig, en daardie lyn met ’n bestendige hand afgesny. Die berge rondom jou het sedertdien nie verander nie. Die trekker gons steeds êrens anderkant die populiere. Vir ’n oomblik voel die afstand tussen daardie snyer se oggend en joune baie klein. Dra dit saam met jou na die hek.