Kızkalesi

Ga aan de waterlijn staan en kijk recht vooruit. Op een klein eilandje, op korte afstand van de kust, staat een kasteel. De muren rijzen direct uit de zee op, zonder strand of aanlegsteiger eronder. Het water tussen u en het kasteel is ondiep, warm en kristalhelder, en het golft in langzame, turquoise strepen over het bleke zand. Meeuwen krijsen vanuit de torens. De golven kletteren tegen de voet van de muren met een hol geluid dat u vanaf de kust kunt horen.

De naam betekent in het Turks 'meisjeskasteel'. Verschillende plaatsen in Turkije dragen die naam, dus zorg ervoor dat u weet naar welk kasteel u kijkt. Dit is het zeekasteel aan de Middellandse Zeekust ten oosten van Mersin, niet de kleine toren in de Bosporus bij Istanbul. Hier beslaat het fort een heel eiland. De muren volgen de vorm van de rots, met ronde en vierkante torens ertussen, en de zee komt aan alle kanten tot aan het stenen bouwwerk.

Draai u nu om en kijk langs de kust. Daar staat een tweede kasteel, op het land, slechts een paar honderd meter verderop. De twee muren werden samen gebouwd en vormden één systeem, dat de haven tussen hen in bewaakte. Lokale bronnen vertellen dat er ooit een dam of een ketting over de kloof liep. Of dat nu klopt of niet, de bedoeling is vanaf waar je staat duidelijk. Niets kon deze baai binnenvaren zonder tussen twee muren door te varen.

In de oudheid heette deze plaats Corycus en het was een drukke haven. Schepen laadden goederen die vanuit het binnenlandse plateau via de bergpassen achter de kust werden aangevoerd. Eén exportproduct maakte de naam tot ver in de omgeving bekend. Romeinse schrijvers prezen de saffraan die in dit gebied werd verbouwd, geplukt van krokussen op de rotsachtige grond boven de stad. Saffraan was duur, licht om te vervoeren en gemakkelijk te verkopen. Een kleine hoeveelheid was genoeg om een lange reis te bekostigen.

De kastelen die je ziet, kregen hun huidige vorm in de middeleeuwen. Byzantijnse bevelhebbers versterkten de plek en later werd deze beheerst door de Armeense heersers van het Koninkrijk Cilicië. Dat koninkrijk werd gevormd door Armeniërs die naar het zuiden, de bergen in, trokken en een staat langs deze kust stichtten. Kruisvaardersvloten deden hier aan. Nog later namen Turkse beyliks en vervolgens de Ottomanen de controle over. Het metselwerk getuigt hiervan. Blokken van zeer verschillende groottes en uit verschillende periodes zijn in dezelfde muren verwerkt.

Er is een legende verbonden aan het eiland, en iedereen hier kent die. Volgens de overlevering werd een heerser door een waarzegster gewaarschuwd dat zijn dochter zou sterven aan een slangenbeet. Om haar te beschermen, bouwde hij een kasteel op een eiland waar geen slang haar kon bereiken. Later werd er een mand met fruit vanaf het vasteland naar haar toegebracht. In die mand zat een slang verstopt. Het verhaal bestaat in vele versies langs deze kust en is meer folklore dan een officieel verslag.

De tocht naar het eiland is onderdeel van de ervaring. Goede zwemmers steken vanaf het strand over, en in de zomer varen kleine bootjes de overtocht voor anderen. Binnen is het kasteel dakloos en open naar de hemel. Gras en distels groeien tussen de gevallen stenen. Je kunt delen van de muur beklimmen en gedeeltes van de route bewandelen. Vanaf daar lijkt het vasteland dichtbij en laag, en wordt het verschil tussen een veilig eiland en een gewoon strand heel duidelijk.

Het landkasteel is zeker de moeite waard om rustig te bekijken. De muren zijn deels opgetrokken uit hergebruikt oud materiaal, en je kunt de sporen daarvan zonder enige training zien. Kolommen liggen dwars in het metselwerk als boomstammen. Gebeeldhouwde blokken staan ondersteboven. Binnen de muren zijn sporen van kapellen te vinden, evenals poorten met versleten drempels. De middeleeuwse bouwers hier waren niet lui. Steen was duur, en een nabijgelegen Romeinse stad in ruïne was de goedkoopste steengroeve die er te vinden was.

Loop of rijd een klein stukje landinwaarts en je vindt de oude begraafplaats. Honderden graven zijn uitgehouwen in de vlakke kalksteen, samen met stenen sarcofagen die tussen het struikgewas staan. Sommige graven zijn versierd met reliëfs van de mensen die erin begraven liggen, afgebeeld in alledaagse kleding, soms met gereedschap van hun beroep. Andere graven hebben Griekse inscripties die bijna volledig zijn weggesleten. Het is een grote, rustige en niet-drukke plek, en het geeft een beter beeld van de bevolkingsdichtheid hier dan de kastelen.

Deze kust heeft nog meer verrassingen in de vorm van kalksteen in de buurt. Niet ver daarvandaan liggen twee enorme zinkgaten, ontstaan door het instorten van grotplafonds, die lokaal bekend staan als Hemel en Hel. Een lange trap leidt naar beneden in het grootste zinkgat, waar een ruïne van een kapel op de bodem staat. Verderop, in een andere ingestorte vallei, liggen de overblijfselen van een oude stad aan de rand. Als je een halve dag hebt, kun je deze plekken op een natuurlijke manier combineren met de kastelen tot één route.

Het moderne dorp is klein en seizoensgebonden. In de zomer stroomt het strand vol met gezinnen uit Mersin en Adana die de hitte in het binnenland ontvluchten, en de theeplantages liggen tegenover het eiland, zodat iedereen dineert met uitzicht op een fort. In de winter is het er bijna leeg en staat het kasteel daar in het grijze weer, zonder dat iemand ernaar kijkt. Beide versies zijn de moeite waard. De tweede versie laat zien hoe het eiland er gedurende het grootste deel van zijn bestaan uitzag.

Voordat je vertrekt, ga even zitten op het zand op de plek waar het water het dichtst bij het eiland is en zwijg een minuut. Kijk hoe de golven steeds weer tegen de voet van de muren slaan, precies zoals ze dat elke dag doen sinds de stenen werden gelegd. Er heeft al heel lang niemand meer gewoond. De zee heeft het niet gemerkt. Voel het warme zand onder je handen, sta dan op en loop terug langs de kust.