شبه جزیره گالیپولی

دریای اژه اینجا به ندرت پر سر و صداست. امواج با ریتمی آرام بر روی سواحل باریک و سنگی جمع می‌شوند، باد از میان درختان کاج عبور می‌کند و مرغ‌های دریایی از میان دماغه‌ها عبور می‌کنند. این یک خط ساحلی آرام و زیبا است - تپه‌های سبز کم ارتفاع، آب زلال، خلیج‌های کوچک. این سخت‌ترین چیزی است که می‌توان در ذهن نگه داشت. در سال ۱۹۱۵، این شبه جزیره یکی از خشن‌ترین مکان‌های روی زمین بود. آرامش اطراف شما، پیامد یکی از شدیدترین لشکرکشی‌های جنگ جهانی اول است.

شبه جزیره گالیپولی - به زبان ترکی گلیبولو - ساحل اروپایی داردانل، تنگه باریکی که دریای اژه را به استانبول و دریای سیاه متصل می‌کند، را تشکیل می‌دهد. در سال ۱۹۱۵، این جغرافیا آن را به یک هدف تبدیل کرد. بریتانیا و فرانسه، که در جنگ با امپراتوری عثمانی بودند، می‌خواستند تنگه را به زور عبور دهند، به پایتخت عثمانی برسند و یک مسیر تدارکاتی برای متحد خود روسیه باز کنند. این طرح قول کوتاه کردن جنگ را می‌داد. در عوض، منجر به یک لشکرکشی تقریباً نه ماهه شد - و هیچ پیشرفتی حاصل نشد.

اولین تلاش از طریق دریا انجام شد. در ۱۸ مارس ۱۹۱۵، ناوگانی از کشتی‌های جنگی متفقین برای خاموش کردن قلعه‌های عثمانی به تنگه هجوم آوردند. مین‌ها و توپ‌های ساحلی آنها را متوقف کردند - چندین کشتی جنگی در یک روز غرق یا فلج شدند. ترکیه ۱۸ مارس را به عنوان روز پیروزی دریایی چاناک‌قلعه به یاد می‌آورد و کشتی مین‌روب کوچک نصرت، که خط تعیین‌کننده‌ای از مین‌ها را ایجاد کرد، تا به امروز مورد احترام است. پس از شکست دریایی، متفقین تصمیم گرفتند سربازان خود را پیاده کرده و شبه جزیره را با پای پیاده تصرف کنند.

پیاده‌روی‌ها در ۲۵ آوریل ۱۹۱۵ - در دماغه هلس در نوک شبه جزیره و در شمال‌تر در خلیجی که به زودی به نام آنزاک شناخته شد - انجام شد. آنزاک نماد سپاه ارتش استرالیا و نیوزیلند بود و برای آن دو ملت جوان، این تاریخ دائمی شد - ۲۵ آوریل هنوز هم هر ساله به عنوان روز آنزاک گرامی داشته می‌شود. زمین از همان ساعت اول با مهاجمان می‌جنگید: سواحل باریکی که توسط پشته‌ها و دره‌های شیب‌دار پشتیبانی می‌شدند و از بالا دفاع می‌شدند. خطوط مقدم در همان روزهای اول شکل گرفتند و در بقیه‌ی نبرد به سختی حرکت کردند.

در تپه‌های بالای خلیج آنزاک، یک سرهنگ عثمانی به نام مصطفی کمال، هنگ ۵۷ خود را به سمت ضدحمله‌هایی که مواضع مرتفع را حفظ می‌کردند، هدایت کرد. هنگ او در آن روز به دلیل صراحتش در مورد فداکاری در ترکیه افسانه‌ای شد و این هنگ تا زمانی که تقریباً به طور کامل نابود شد، جنگید. اکنون یادبودی از هنگ ۵۷ در میدان نبرد وجود دارد. کمال از گالیپولی جان سالم به در برد، در جنگ پس از آن سربلند بیرون آمد و بعداً جمهوری ترکیه را تأسیس کرد و نام آتاتورک را برای خود برگزید. مسیر او برای رهبری یک ملت از این تپه‌ها آغاز شد.

جنگ به سنگرهایی تبدیل شد که تنها چند متر از هم فاصله داشتند. در پست‌های امتداد خط آنزاک، سربازان می‌توانستند نارنجک به داخل سنگر مقابل پرتاب کنند - و در مواقع آرام‌تر، گاهی اوقات قوطی‌های غذا و تنباکو پرتاب می‌کردند. آتش‌بس کوتاهی در ماه مه ۱۹۱۵ به هر دو طرف اجازه داد تا اجساد خود را بین خطوط دفن کنند و برخی از مردان با دیدی متفاوت از دشمن، آنجا را ترک کردند. آن احترام عجیب به یکی از میراث‌های این لشکرکشی تبدیل شد. به همین دلیل است که مراسم‌های ترکی، استرالیایی و نیوزیلندی اغلب در اینجا با هم برگزار می‌شوند.

در اوت ۱۹۱۵، متفقین سعی کردند با فرودهای جدید در خلیج سولا و حمله به ارتفاعات - در لون پاین، نک و چونوک بیر - بن‌بست را بشکنند. نیروهای نیوزیلندی برای مدت کوتاهی قله چونوک بیر را در اختیار گرفتند، یکی از معدود لحظاتی که سربازان متفقین به تنگه‌ای که هدف اصلی لشکرکشی بود، نگاه می‌کردند. ضدحمله‌های عثمانی، که دوباره توسط مصطفی کمال رهبری می‌شد، تپه را بازپس گرفتند. این حملات با تلفات هنگفتی از هر دو طرف شکست خورد. پس از اوت، دیگر کسی نتوانست از آنجا عبور کند.

نبرد تنها بخشی از این مصیبت بود. تابستان گرما، مگس و بیماری را به همراه داشت که سنگرها را فرا می‌گرفت؛ آب در سمت متفقین کمیاب بود و به داخل منتقل می‌شد. اواخر نوامبر سیل و سپس کولاک را به همراه داشت که مردان را در سنگرها کشت. سربازان عثمانی همان زمین و همان آب و هوا را تحمل کردند. بیماری و آلودگی سهم بزرگی از تلفات این لشکرکشی را به خود اختصاص داد - در مجموع، دو طرف روی هم رفته صدها هزار کشته و زخمی برجای گذاشتند.

پایان این نبرد، بهترین عملیات این لشکرکشی بود. در دسامبر ۱۹۱۵ و ژانویه ۱۹۱۶، متفقین شبه جزیره را در مراحل مختلف، شبانه، با فریبکاری‌های پیچیده - از جمله تفنگ‌هایی که با وزنه‌های آب چکان به صورت خودکار شلیک می‌شدند تا مدافعان را متقاعد کنند که سنگرها هنوز فعال هستند - تخلیه کردند. عقب‌نشینی با تلفات بسیار کمی به پایان رسید. برای ترکیه، این لشکرکشی یک پیروزی دفاعی بزرگ را رقم زد. برای متفقین، این به درسی ماندگار در شجاعتی که صرف یک نقشه ناقص شد، تبدیل شد.

امروزه این شبه جزیره یک منظره یادبود است. ده‌ها گورستان و بنای یادبود در میان کاج‌ها قرار دارند - کوچک، بی‌عیب و نقص و آرام. در نزدیکی نوک جنوبی خلیج مورتو، یادبود شهدای چاناک‌قلعه، یک بنای یادبود چهار ستونی بزرگ به افتخار سربازان عثمانی که در اینجا جان باختند، قرار دارد. لون پاین یادبود استرالیایی و چونوک بیر یادبود نیوزیلندی را حمل می‌کند. در خلیج آنزاک، مراسم سپیده‌دم هر ۲۵ آوریل هزاران بازدیدکننده را که در تاریکی می‌رسند و با هم منتظر اولین نور هستند، به خود جذب می‌کند.

در نزدیکی خلیج آنزاک، یادبودی با کلمات تسلیت خطاب به مادران سربازان خارجی حک شده است - به آنها می‌گوید پسرانشان که در این خاک دفن شده‌اند، در یک کشور دوست در آرامش هستند. این کلمات به آتاتورک در دهه ۱۹۳۰ نسبت داده می‌شود و مورخان در مورد منشأ دقیق آنها بحث می‌کنند. اما این احساسات با نحوه نگهداری کل شبه جزیره مطابقت دارد. گورستان‌های همه ملت‌ها با مراقبت یکسانی نگهداری می‌شوند و بازدیدکنندگان از ترکیه، استرالیا و نیوزیلند در اینجا در کنار هم سوگواری می‌کنند.

هر کجا که ایستاده‌اید - ساحل، تپه، چمن گورستان - لحظه‌ای بدون تفسیر وقت بگذارید. چند سنگ قبر را بخوانید و قدمت آنها را یادداشت کنید. به خود زمین نگاه کنید: شیب‌ها چقدر تند است، چقدر در معرض دید هستند. سپس دوباره به صداهای معمولی گوش دهید - باد در کاج‌ها، امواج در ساحل. این‌ها همان صداهایی هستند که سربازان در ساعات آرام بین بمباران‌ها می‌شنیدند. بیش از یک قرن گذشته است. زمین دوباره سبز شده است، و خودِ سکوت اکنون یادگار آن است. شما بخشی از حفظ آن هستید.