Płaskowyż Ayder

Prawdopodobnie pada, albo właśnie przestało, albo zaraz zacznie. Woda jest tu nieustająca – kapie z blaszanych dachów, spływa kanałami wzdłuż ścieżki, unosi się w powietrzu niczym drobna mgiełka. Trawa pod stopami jest mokra. Gdzieś nad tobą powoli stuka krowi dzwonek, gdy zwierzę porusza się po zboczu. Jeśli poczujesz słaby zapach siarki, to znaczy, że to gorące źródło i to właśnie dlatego ludzie po raz pierwszy tu przybyli.

To yayla – górska osada pasterska, zamieszkana przez część roku i pozostawiona prawie pusta przez resztę. Ayder leży na wysokości około 1350 metrów, na otwartej półce trawiastej otoczonej lasem, który pnie się po zboczach we wszystkich kierunkach. Wzór jest stary w tych górach. Wioski leżą nisko, w pobliżu plantacji herbaty i kukurydzy. Zwierzęta i ich opiekunowie wychodzą w czerwcu i schodzą, zanim śnieg zamknie drogę.

Jazda samochodem to połowa sukcesu. Z Çamlıhemşin droga biegnie wzdłuż rzeki Fırtına wąskim wąwozem, a Fırtına oznacza burzę. Woda jest głośna, jasnozielona i wartka. Uważaj na stare kamienne mosty, które ją przecinają — pojedyncze łuki, stromo wygięte, na tyle wąskie, że dwie osoby mogą się ostrożnie mijać. Kilka z nich jest nadal w użyciu. Wyżej w dolinie znajdują się ruiny zamku na skalnym cyplu, warte zatrzymania się w pogodny dzień.

Ciepła woda wypływa tu naturalnie i od dawna jest wykorzystywana do kąpieli. W wiosce znajduje się kąpielisko termalne, gdzie woda źródlana jest doprowadzana rurami do basenów i prywatnych domków. Jest naprawdę gorąca, bogata w minerały i lekko śmierdząca, i to jest właściwy sposób na relaks po dniu chodzenia w zimnym deszczu. Miejscowe rodziny korzystają z tych wód od pokoleń. Zarezerwuj z wyprzedzeniem w środku lata, ponieważ miejsca szybko zapełniają się tureckimi turystami.

Mieszkańcy tych dolin to Hemşin, grupa z własnymi zwyczajami, strojem i dialektem oraz długą tradycją migracji zarobkowych. Ich muzyka rozbrzmiewa na tulum, dudach wykonanych z nadmuchanej koziej skóry z podwójnym stroikiem. Nie ma w nich buczenia, przez co brzmią ostrzej i szybciej niż na większości dud. Na początku ludzie łączą ramiona w linii lub kręgu i tańczą horon – szybkie, precyzyjne kroki z drżeniem ramion.

Jedzcie muhlama, zwaną też kuymakiem. Mąkę kukurydzianą gotuje się w maśle, a następnie miesza z lokalnym serem, aż mieszanina stanie się błyszcząca i będzie się rozpływać w długie nitki z łyżki. Podawane jest na patelni, na której było gotowane. Dodaj miód i świeży chleb i gotowe. Miód z wysokich płaskowyżów w tej prowincji należy do najdroższych w kraju, ponieważ pszczoły pracują w wąskim oknie alpejskich kwiatów, a jego objętość jest niewielka.

Przyjrzyjcie się, jak powstają budynki. Tradycyjny układ to kamienny parter dla zwierząt i magazynów, drewniane piętro dla ludzi oraz szeroki okap dachowy, który odprowadzał deszcz ze ścian. Spójrzcie, co dodano później. Betonowe bloki szybko rosły w czasie boomu turystycznego, a płaskowyż stracił wiele ze swojej spójności. Program renowacji obejmuje usuwanie i ponowne pokrywanie niektórych z nich. Oceńcie sami rezultaty.

Ayder to główna brama do Gór Kaçkar, pasma wznoszącego się na wysokość ponad 3900 metrów niedaleko na wschód stąd. Z płaskowyżu odchodzą szlaki w kierunku jezior polodowcowych, wysokich pastwisk i samych szczytów. To teren idealny na piesze wędrówki z nieprzewidywalną pogodą, a lokalny przewodnik to rozsądna inwestycja. W okolicznych lasach żyją duże ilości niedźwiedzi brunatnych. Przewodnicy powiedzą, gdzie ostatnio żerowały, i warto ich posłuchać.

Rytm sezonowy wciąż trwa. Rodziny wychodzą, gdy trawa jest gotowa, a płaskowyż wypełnia się ludźmi, zwierzętami, dymem i hałasem. Ser i masło produkuje się tu przez całe lato. Jesienią wszystko wraca do normy. Zima zamyka znaczną część górnej doliny, choć sama wioska pozostaje otwarta i przyjmuje śnieżnych gości. Jeśli przyjedziesz późną wiosną, spodziewaj się zamkniętych dróg powyżej płaskowyżu i roztopionego śniegu.

Wodospady spływają ze zboczy dookoła, niektóre są stałe, a inne pojawiają się dopiero po ulewnych deszczach. Jeden z nich, w pobliżu wioski, spada długim, cienkim strumieniem, który miejscowi porównują do welonu panny młodej. Wybierz się tam rano, zanim chmury się zamkną. Ścieżka jest błotnista o każdej porze roku. Wzdłuż jej krawędzi rosną pokrzywy, więc długie spodnie to praktyczny wybór, a nie ostrożność.

W środku lata na płaskowyżach powyżej odbywają się festiwale. Ludzie przyjeżdżają, aby spędzić dzień przy muzyce, tańcach i jedzeniu na świeżym powietrzu, na mokrej trawie, w pogodzie, która gdzie indziej odwołałaby to samo wydarzenie. Te spotkania są lokalne, a nie organizowane dla turystów, a osoby z zewnątrz są zazwyczaj mile widziane. Muzyka grana jest późno, a harmonogram nie jest wydrukowany. Zapytaj w pensjonacie o daty, ponieważ są one zmienne i rzadko ogłaszane poza doliną.

Zanim wyruszysz, odejdź kawałek od wioski o zmierzchu i zatrzymaj się. Las zaczyna się nagle na skraju trawy. Chmury schodzą po zboczu powoli, potem przerzedzają się, a potem znowu nadchodzą. Usłyszysz szum wody z kilku kierunków i dzwonek gdzieś za sobą. Nic tu nie dzieje się dramatycznie w jednej chwili. To się kumuluje. Stań w miejscu wystarczająco długo, a płaskowyż sam pokaże swoją twarz.