Τσατάλχοϊουκ

Ο άνεμος σε χτυπάει πρώτος. Δεν υπάρχει τίποτα να τον σταματήσει εδώ — μια επίπεδη πεδιάδα προς κάθε κατεύθυνση, χαμηλά υψώματα, ξερό γρασίδι και σκόνη που βρίσκει τα δόντια σου μέσα σε λίγα λεπτά. Κορυδαλλοί ανεβαίνουν τραγουδώντας από τα άχυρα. Κάτω από τα πόδια σου το έδαφος είναι χλωμό, ραγισμένος πηλός, και τρίζει. Δύο μεγάλα καταφύγια στέκονται πάνω από τις περιοχές εκσκαφής, και μέσα τους το φως γίνεται απαλό και γκρι. Η θερμοκρασία πέφτει. Ο θόρυβος του ανέμου γίνεται βουητό στην οροφή.

Κοιτάξτε τον ίδιο τον λόφο πριν κοιτάξετε οτιδήποτε μέσα σε αυτόν. Υψώνεται ίσως είκοσι μέτρα πάνω από την πεδιάδα, ένα μακρύ χαμηλό κύμα χώματος. Κανείς δεν τον στοίβαξε σκόπιμα. Είναι φτιαγμένος σχεδόν εξ ολοκλήρου από κατεστραμμένα σπίτια. Οι άνθρωποι έχτιζαν με πλίνθους, ζούσαν σε ένα σπίτι για μια ή δύο γενιές, το γέμιζαν και έχτιζαν ένα νέο σπίτι ακριβώς από πάνω. Αν το κάνετε αυτό για πάνω από χίλια χρόνια και η πόλη σιγά σιγά υψώνεται πάνω από τα χωράφια.

Αυτός ο οικισμός κατοικήθηκε περίπου εννέα χιλιάδες χρόνια πριν, στη Νεολιθική - την ύστερη Λίθινη Εποχή, όταν η γεωργία ήταν καινούργια. Αυτός ο χρόνος έχει σημασία. Αυτοί οι άνθρωποι ήταν από τους πρώτους που έζησαν σε μια μεγάλη μόνιμη κοινότητα, καλλιεργώντας καλλιέργειες και διατηρώντας ζώα αντί να τα ακολουθούν. Οι εκτιμήσεις για τον πληθυσμό ποικίλλουν και οι έντιμοι αρχαιολόγοι διαφωνούν, αλλά χιλιάδες άνθρωποι πιθανότατα ζούσαν εδώ ταυτόχρονα. Αυτός ήταν ένας εξαιρετικός αριθμός ανθρώπων σε ένα μέρος εκείνη την εποχή.

Τώρα το πιο παράξενο πράγμα για το μέρος. Δεν υπάρχουν δρόμοι. Κοιτάξτε την ανασκαμμένη περιοχή και θα δείτε δωμάτια γεμάτα το ένα δίπλα στο άλλο, με κοινόχρηστους τοίχους, χωρίς κενά μεταξύ τους και χωρίς πόρτες στο επίπεδο του εδάφους. Για να μπείτε σε ένα σπίτι, ανεβαίνατε στην οροφή και κατεβαίνατε μια σκάλα μέσα από μια τρύπα. Οι στέγες σχημάτιζαν την επιφάνεια στην οποία περπατούσαν οι άνθρωποι. Η πόλη ήταν ουσιαστικά μια συνεχής πλατφόρμα, με τις πόρτες κάτω από τα πόδια σας.

Σκεφτείτε πώς έμοιαζε η καθημερινή ζωή ως αποτέλεσμα. Οι εργασίες γίνονταν στις στέγες - άλεσμα σιτηρών, κατασκευή εργαλείων, μαγείρεμα στο ύπαιθρο, ξήρανση τροφίμων. Η μετακίνηση στον οικισμό σήμαινε περπάτημα πάνω από τα σπίτια άλλων ανθρώπων. Η τρύπα της σκάλας χρησίμευε τόσο ως πόρτα όσο και ως καμινάδα, έτσι ένα σπίτι είχε μια εστία ακριβώς από κάτω, και οι τοίχοι πάνω από τη φωτιά ήταν καπνισμένοι. Οι εκσκαφείς βρήκαν το γύψο κοντά στις εστίες μαυρισμένο και στη συνέχεια ξανασοβατισμένο, ξανά και ξανά.

Οι νεκροί έμεναν στο σπίτι. Κάτω από τις υπερυψωμένες πλατφόρμες όπου κοιμόντουσαν οι άνθρωποι, οι αρχαιολόγοι βρήκαν ταφές - ενήλικες και παιδιά, τοποθετημένους στο πάτωμα, μερικές φορές πολλά άτομα κάτω από ένα μόνο δωμάτιο για γενιές. Τα σώματα ήταν σφιχτά διπλωμένα. Μερικά ήταν θαμμένα με χάντρες, εργαλεία ή χρωστικές ουσίες. Οι ζωντανοί και οι νεκροί μοιράζονταν ένα πάτωμα. Φαίνεται ανησυχητικό τώρα. Για αυτούς τους ανθρώπους ήταν φυσιολογικό και μπορεί να είναι ένας λόγος που τα σπίτια ξαναχτίζονταν ακριβώς στο ίδιο αποτύπωμα κάθε φορά.

Έπειτα, υπάρχουν οι τοίχοι. Τα δωμάτια ήταν λεία με λευκό ασβεστοκονίαμα και ανανεώνονταν τακτικά. Ορισμένες επιφάνειες από γύψο φέρουν ζωγραφισμένα σχέδια σε κόκκινο, μαύρο και πορτοκαλί - γεωμετρικά μοτίβα, αποτυπώματα χεριών, σειρές ανθρώπινων μορφών γύρω από μεγάλα ζώα. Επειδή ο γύψος εφαρμοζόταν ξανά τόσο συχνά, οι πίνακες κατέληγαν σφραγισμένοι σε στρώσεις, ο ένας πάνω στον άλλο. Οι εκσκαφείς τα επεξεργάζονται σαν σελίδες. Ένα δωμάτιο που φαίνεται κενό μπορεί να κρατήσει μια ζωγραφισμένη επιφάνεια λίγα χιλιοστά βαθύτερα.

Τα ζώα ενσωματώθηκαν στην αρχιτεκτονική με κυριολεκτικό τρόπο. Κέρατα βοοειδών τοποθετούνταν σε πάγκους και επιχρισμένα στους τοίχους, μερικές φορές σε σειρές, μερικές φορές προεξέχοντας στο δωμάτιο στο ύψος του κεφαλιού. Στους τοίχους ήταν επίσης στερεωμένα πήλινα κεφάλια και σχήματα ζώων. Αυτά δεν ήταν τρόπαια κρεμασμένα σε γάντζο. Ήταν μέρος της κατασκευής, επιχρισμένα στη θέση τους. Ό,τι και αν εννοούσαν, οι άνθρωποι εδώ ήθελαν μεγάλα κερασφόρα ζώα να βρίσκονται φυσικά μέσα στα δωμάτια όπου κοιμόντουσαν.

Ένα ζωγραφισμένο πάνελ έγινε διάσημο και αξίζει να μάθετε το επιχείρημα σχετικά με αυτό. Δείχνει ένα μοτίβο ορθογωνίων κάτω από ένα σχήμα με κουκκίδες και γραμμές από πάνω. Πολλοί άνθρωποι το ερμηνεύουν ως σχέδιο της πόλης με ένα ηφαίστειο που εκρήγνυται από πίσω - το βουνό με τις δύο κορυφές ορατό από εδώ σε μια καθαρή μέρα. Αν έχουν δίκιο, είναι ένας από τους παλαιότερους γνωστούς χάρτες και μία από τις παλαιότερες εικόνες μιας έκρηξης. Άλλοι ειδικοί το ερμηνεύουν ως δέρμα λεοπάρδαλης και ένα διακοσμητικό μοτίβο. Η συζήτηση δεν έχει επιλυθεί.

Κάτι λείπει εδώ και η απουσία του είναι η πραγματική έκπληξη. Δεν υπάρχει παλάτι. Δεν υπάρχει προφανής ναός, ούτε κεντρική πλατεία, ούτε μνημειώδες κτίριο, ούτε σαφής κατοικία ηγεμόνα. Τα σπίτια είναι σε γενικές γραμμές παρόμοια σε μέγεθος και εξοπλισμό. Κάποιοι είχαν περισσότερες ταφές ή περισσότερη διακόσμηση, αλλά τίποτα δεν υποδηλώνει ότι μια οικογένεια έλεγχε τις υπόλοιπες. Ένας οικισμός χιλιάδων ατόμων φαίνεται να λειτουργούσε χωρίς ορατούς βασιλιάδες, ιερείς ή διοίκηση. Αυτό αμφισβητεί τις περισσότερες υποθέσεις σχετικά με το πώς πρέπει να λειτουργούσαν οι πρώιμες πόλεις.

Η τοποθεσία αναγνωρίστηκε αργά. Ένας Βρετανός αρχαιολόγος εντόπισε τον τύμβο το 1958 και τον ανέσκαψε στις αρχές της δεκαετίας του 1960, και τα ευρήματα άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο γράφτηκε η προϊστορία. Οι εργασίες σταμάτησαν για δεκαετίες. Ένα νέο διεθνές έργο άρχισε να σκάβει ξανά το 1993 με πολύ πιο προσεκτικές μεθόδους - κοσκίνισμα εδάφους, ανάλυση υπολειμμάτων, δειγματοληψία δαπέδων τετράγωνο προς τετράγωνο. Η τοποθεσία προστέθηκε στον κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 2012. Ένα ανακατασκευασμένο σπίτι κοντά στην είσοδο δείχνει πώς έμοιαζε ένα μονόκλινο δωμάτιο.

Πριν φύγετε, βγείτε έξω από το καταφύγιο και σταθείτε στην κορυφή του τύμβου με θέα την πεδιάδα. Στέκεστε πάνω σε εννέα χιλιάδες χρόνια γκρεμισμένων σπιτιών. Κάπου κάτω από τα παπούτσια σας, κάποιος κοιμόταν πάνω από τον τάφο της γιαγιάς του, ανέβαινε μια σκάλα κάθε πρωί και έβγαινε σε μια στέγη για να ξεκινήσει τη δουλειά. Τα χωράφια με σιτάρι γύρω σας τώρα φυτρώνουν από το ίδιο έδαφος που καλλιεργούσαν. Νιώστε τον άνεμο, κοιτάξτε τον επίπεδο ορίζοντα και μετά ακολουθήστε το μονοπάτι πίσω προς τα κάτω.